Διαβάσαμε και προτείνουμε: «Η ελιά και τα δώρα της αγάπης» του Γιάννη Μπαγιώκου

 

Στο νέο του βιβλίο με τίτλο «Η ελιά και τα δώρα της αγάπης», ο Γιάννης Μπαγιώκος επιχειρεί μια κατάδυση στις θεμελιώδεις αξίες της ανθρώπινης συνύπαρξης, χρησιμοποιώντας ως όχημα ένα από τα πιο ιερά σύμβολα του μεσογειακού πολιτισμού: την ελιά. Η ιστορία ξεκινά με ένα βαθιά ανθρώπινο, αν και «δένδρινο», αίτημα. Η ελιά ζητά από τον Δημιουργό να έχει καρπούς μικρούς και πικρούς, όχι από κακία, αλλά από έναν λανθασμένο φόβο απώλειας. Η επιθυμία της να κρατήσει τα «κεκτημένα» της μόνο για τον εαυτό της, την οδηγεί νομοτελειακά στην απομόνωση.

Εδώ έγκειται και η πρώτη μεγάλη αλήθεια του έργου: ο πλούτος που δεν μοιράζεται, μετατρέπεται σε βάρος. Ο συγγραφέας αποτυπώνει με τρυφερότητα τη μετάβαση από τον εγωκεντρισμό στην ενσυναίσθηση. Η ελιά του Μπαγιώκου «μαραζώνει» όχι από έλλειψη νερού, αλλά από έλλειψη συντροφικότητας. Το κείμενο θίγει το υπαρξιακό κενό που δημιουργεί η ιδιοτέλεια, αναδεικνύοντας πως η πραγματική αξία ενός όντος, είτε πρόκειται για φυτό είτε για άνθρωπο, ορίζεται από τη θέση του μέσα στο κοινωνικό σύνολο και την αλληλεπίδρασή του με τον «Άλλο».

Δεν μπορεί κανείς να αναφερθεί σε αυτό το βιβλίο χωρίς να σταθεί στην εξαιρετική εικονογράφηση του Αχιλλέα Ραζή, η οποία δεν λειτουργεί απλώς συμπληρωματικά, αλλά αποτελεί μια παράλληλη αφήγηση υψηλής αισθητικής. Ο Ραζής, με την ιδιότητα του ζωγράφου, φέρνει στις σελίδες μια σπάνια εικαστική ποιότητα που σπάνια συναντάμε στο σύγχρονο παιδικό βιβλίο. Καταφέρνει να δώσει «ψυχή» και εκφραστικότητα στην ελιά χωρίς να καταφεύγει σε εύκολους ανθρωπομορφισμούς ή υπερβολές.

Οι εικόνες του χαρακτηρίζονται από μια έντονη ευαισθησία και έναν βαθύ λυρισμό. Οι χρωματικοί τόνοι, η ζεστασιά των γήινων χρωμάτων και οι λεπτομέρειες στις υφές των φύλλων και των κορμών δημιουργούν μια ατμόσφαιρα κατάνυξης και σεβασμού προς το φυσικό περιβάλλον. Κάθε σελίδα είναι ένας πίνακας που αποπνέει τρυφερότητα, κάνοντας τον αναγνώστη να θέλει να σταθεί στην εικόνα όσο και στο κείμενο. Η εικονογράφηση αυτή προσδίδει μια διαχρονικότητα στο παραμύθι, καθιστώντας το ένα αντικείμενο τέχνης που κοσμεί κάθε βιβλιοθήκη.

Η σύνδεση που επιχειρεί το βιβλίο με το Μουσείο Ελιάς και Ελληνικού Λαδιού στη Σπάρτη και το Μουσείο Βιομηχανικής Ελαιουργίας Λέσβου προσδίδει στο έργο μια σπάνια πολυεπίπεδη αξία, μετατρέποντάς το από ένα απλό παραμύθι σε έναν οδηγό πολιτισμού. Μέσα από αυτή την αναφορά, το παιδί αντιλαμβάνεται ότι η ελιά δεν αποτελεί απλώς έναν ήρωα φαντασίας, αλλά έναν ζωντανό και διαχρονικό πυλώνα του ελληνικού πολιτισμού.

Η επίσκεψη σε αυτούς τους χώρους, είτε δια ζώσης είτε μέσω των ψηφιακών τους μέσων, προσφέρει στους μικρούς αναγνώστες τη δυνατότητα να γνωρίσουν από κοντά τις τεχνικές παραγωγής από την αρχαιότητα έως τις μέρες μας. Έτσι, η «αγάπη και η φροντίδα» που αναζητούσε η ελιά στην ιστορία, αποκτά σάρκα και οστά μέσα από τον μόχθο και το μεράκι των ανθρώπων στα λιοτρίβια. Παράλληλα, οι μαθητές έρχονται σε επαφή με τη βιομηχανική εξέλιξη, αντιλαμβανόμενοι την ιστορική συνέχεια από την παραδοσιακή καλλιέργεια της Λέσβου μέχρι την ιστορική διαδρομή της Λακωνίας, γεφυρώνοντας το χθες με το σήμερα.

Πέρα από την αναγνωστική απόλαυση, το βιβλίο αποτελεί μια εξαιρετική αφορμή για μια πληθώρα εκπαιδευτικών και δημιουργικών δραστηριοτήτων, γεγονός που το καθιστά πολύτιμο εργαλείο για δασκάλους και γονείς. Στο πλαίσιο της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, οι εκπαιδευτικοί μπορούν να καθοδηγήσουν τα παιδιά σε μια πρώτη γνωριμία με τον κύκλο ζωής του δέντρου, τη διαδικασία της ανθοφορίας και της συγκομιδής.

Η Δραματοποίηση της συγκινητικής συνομιλίας της ελιάς με τον Δημιουργό μπορεί να αποτελέσει ένα ισχυρό μάθημα ενσυναίσθησης, επιτρέποντας στα παιδιά να «μπουν» στον ρόλο ενός όντος που φοβάται να μοιραστεί. Η εικαστική διάσταση του έργου προσφέρεται για ένα Εικαστικό Εργαστήρι όπου τα παιδιά, εμπνευσμένα από το ύφος του Ραζή, μπορούν να ζωγραφίσουν τη δική τους «ευτυχισμένη ελιά», χρησιμοποιώντας φυσικά υλικά όπως φύλλα, χώμα και κλαδάκια. Τέλος, η ιστορία μπορεί να αποτελέσει την αφετηρία για έναν Φιλοσοφικό Περίπατό και μια βαθιά συζήτηση γύρω από το τι σημαίνει στην πράξη η έννοια του «μοιράζομαι» στη σύγχρονη, συχνά ατομικιστική, εποχή μας.

Από παιδαγωγική σκοπιά, το βιβλίο αποτελεί ένα εξαιρετικό εργαλείο συναισθηματικής αγωγής. Στο επίκεντρο βρίσκεται η έννοια της προσφοράς ως μέσο αυτοπραγμάτωσης. Τα παιδιά συχνά δυσκολεύονται να μοιραστούν, ταυτίζοντας την κατοχή αντικειμένων με την ασφάλεια. Η ιστορία της «ελίτσας» τους διδάσκει με βιωματικό τρόπο ότι η γενναιοδωρία δεν είναι απώλεια, αλλά επένδυση σε σχέσεις. Το κείμενο προσφέρει έδαφος για να συζητηθούν έννοιες όπως η διαχείριση της μοναξιάς, η μεταμέλεια και η αλλαγή στάσης ζωής, καθώς και η αμοιβαιότητα στη φροντίδα μεταξύ ανθρώπου και φύσης.

Κλείνοντας το βιβλίο, ο αναγνώστης, μικρός ή μεγάλος, μένει με μια αίσθηση γαλήνης και μια βαθύτερη κατανόηση του τι σημαίνει να ανήκεις κάπου. «Η ελιά και τα δώρα της αγάπης» δεν είναι απλώς μια αλληγορία για τη φύση, αλλά ένα μανιφέστο για τη δύναμη της γενναιοδωρίας. Ο Γιάννης Μπαγιώκος, μέσα από τη λιτή αλλά ουσιαστική αφήγησή του, και ο Αχιλλέας Ραζής, με την εικαστική του δεινότητα, κατάφεραν να δημιουργήσουν ένα έργο που υπερβαίνει τα όρια της παιδικής λογοτεχνίας.

Το βιβλίο αυτό μας διδάσκει ότι η πραγματική ευτυχία δεν κρύβεται στην κατοχή και την απομόνωση, αλλά στο θάρρος να ανοίξουμε τα κλαδιά μας στον κόσμο. Μας θυμίζει πως η αγάπη είναι ένας καρπός που, για να γλυκάνει και να προσφέρει το πολύτιμο «λάδι» της ψυχής, χρειάζεται το άγγιγμα, τη φροντίδα και το μοίρασμα. Σε μια εποχή που οι ανθρώπινες σχέσεις συχνά δοκιμάζονται από την απόσταση, η ιστορία της ελιάς έρχεται να μας θυμίσει πως η επούλωση της μοναξιάς ξεκινά από την απόφασή μας να προσφέρουμε. Είναι ένα απαραίτητο ανάγνωσμα, ένα «δώρο» που αξίζει να μοιραστεί κανείς με όσους αγαπά.