Λεωνίδας Βουρδονικόλας: "Όταν ο θάνατος γίνει συνομιλητής, η αφήγηση μπορεί να αποκτήσει ακόμη περισσότερη ζωή".

Ο Λεωνίδας Βουρδονικόλας, μέσα από τις Σημειώσεις Αϋπνίας, συνθέτει έναν σκοτεινό και βαθιά ποιητικό κόσμο όπου το όνειρο, η μνήμη και ο θάνατος συνυπάρχουν διαρκώς με την πιο ακραία εμπειρία της ζωής. Με ήρωες που κινούνται ανάμεσα στην πραγματικότητα και την ονειρική παραμόρφωση, το βιβλίο εξερευνά την αϋπνία όχι ως απλή σωματική κατάσταση αλλά ως υπαρξιακή αγωνία, πηγή δημιουργίας και εσωτερικής αποκάλυψης. Στη συνέντευξη που ακολουθεί, ο συγγραφέας μιλά για το τραύμα, τη δύναμη των ονείρων, την ένταση της ύπαρξης και τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στη ζωή και την εξαΰλωση. 

Οι Σημειώσεις Αϋπνίας ξεκινούν με μια έντονα σουρεαλιστική εικόνα. Τι ρόλο παίζει η αϋπνία ως υπαρξιακή κατάσταση μέσα στο βιβλίο και όχι απλώς ως σωματική εμπειρία;

Δεν είναι τόσο η αϋπνία που διαμορφώνει και καθορίζει την ύπαρξη των ηρώων, όσο τα ίδια τους τα όνειρα. Είναι τα όνειρά τους προπομποί, ίσως και ρυθμιστές σε πολλές περιπτώσεις, της επικείμενης πορείας τους. Η αϋπνία έρχεται να εντείνει τις ούτως ή άλλως δύσκολες καταστάσεις.

Η φράση «βγάζω τα μάτια μου για να κοιμηθώ» είναι σοκαριστική αλλά και ποιητική. Πώς λειτουργεί η παραμόρφωση του σώματος ως τρόπος να ειπωθεί μια εσωτερική αλήθεια;

Η συγκεκριμένη φράση, όλη αυτή η εικόνα, θα μπορούσε να αποτελεί και την λύτρωση ενός ήρωα που πάσχει από αμείλικτες και βασανιστικές αϋπνίες. Το απόσπασμα αυτό του βιβλίου είναι απλά ένα από τα συχνά όνειρα του αφηγητή. Και τα όνειρα μπορεί να γεννούν εφιάλτες, μα μπορεί κάλλιστα να γεννούν και γαλήνιες, θαυμαστές εικόνες και συναισθήματα.

Οι ήρωες μοιάζουν να συνομιλούν διαρκώς με τον θάνατο, σχεδόν σαν να τον εντάσσουν στην καθημερινότητά τους. Τι αλλάζει στην αφήγηση όταν ο θάνατος παύει να είναι τέλος και γίνεται συνομιλητής;

Όταν ο θάνατος γίνει συνομιλητής, η αφήγηση μπορεί να αποκτήσει ακόμη περισσότερη ζωή. Όπως άλλωστε συμβαίνει και στους ίδιους τους ήρωες του βιβλίου. Οι οριακές καταστάσεις δεν είναι αυτές που μας κάνουν να ζούμε το παρόν τόσο έντονα και βαθιά;

Και ποιος, από την άλλη, γνωρίζει εάν ο θάνατος είναι στ’ αλήθεια το τέλος;

Υπάρχει η αίσθηση ότι οι χαρακτήρες ζουν «μέχρι θανάτου» κάθε πράξη τους, έρωτα, βία, φαγητό, επιθυμία. Πώς συνδέεται αυτή η ένταση με την ιδέα της απόλυτης εμπειρίας της ζωής;

Η απάντηση μου βρίσκεται πολύ κοντά στην προηγούμενη. Αν αναρωτιόμασταν για τις πιο ζωντανές αναμνήσεις μας, για τις εικόνες από το παρελθόν που μας έχουν εντυπωθεί ανεξίτηλα στο μυαλό, ποιες θα εμφανίζονταν πρώτες; Δεν είναι οι στιγμές που ζήσαμε με πάθος, οι στιγμές που ρουφήξαμε την στιγμή; Και φέρνοντάς τες στην μνήμη μας δεν είναι σαν να τις ζούμε ξανά;

Το βιβλίο φαίνεται να κινείται ανάμεσα στο όνειρο και στην εγρήγορση. Πιστεύετε ότι οι ήρωες είναι περισσότερο προϊόντα της πραγματικότητας ή μιας διαρκούς ονειρικής κατάστασης;

Και το ένα και το άλλο. Οι ήρωες του βιβλίου είναι πλασμένοι από την ζωή και το όνειρο, αποτελούν ένα κράμα πραγματικότητας και φαντασίας, ένα πηχτό και ταυτόχρονα αιθέριο μείγμα. Δεν θα κρύψω πως αρκετές από τις ιστορίες βασίζονται σε αληθινά γεγονότα.

Η αϋπνία συχνά αντιμετωπίζεται ως διαταραχή, εδώ όμως μοιάζει να γίνεται  πηγή δημιουργίας. Μπορεί η δυσφορία να μετατραπεί σε ποιητική γλώσσα και αφήγηση;

Μία από τις μεγαλύτερες, μία από τις πιο πλούσιες πηγές έμπνευσης και δημιουργίας για τους ανθρώπους της τέχνης (και όχι μόνο) είναι πολύ συχνά το ίδιο το τραύμα. Όπως εξιστορεί και ο Μάνος, ένας από τους κεντρικούς ήρωες του βιβλίου, «Ο Ρούμι είχε πει πως το τραύμα είναι το σημείο από το οποίο εισέρχεται μέσα μας το φως».

Οι ήρωες περιγράφονται ως «έντεχνα εξαϋλωμένοι», σαν υπάρξεις οριακές. Πόσο κοντά θεωρείτε ότι βρίσκεται η λογοτεχνία στο να αποδώσει αυτή την οριακή κατάσταση μεταξύ ύπαρξης και εξαφάνισης;

Η λογοτεχνία πιστεύω πως βρίσκεται κοντά σε κάθε κατάσταση, κοντά σε όλες τις καταστάσεις. Μέσω της λογοτεχνίας μπορούν να ειπωθούν τα πάντα. Όλα έχουν ειπωθεί κι όλα θα ειπωθούν ξανά και ξανά.

Ας πάρουμε για παράδειγμα την αφήγηση, το μεταίχμιο μεταξύ πραγματικότητας και ονείρου, στο περίφημο «Πέδρο Πάραμο». Πόσο πειστικά, πόσο υπέροχα μας το έχει χαρίσει ο Χουάν Ρούλφο;

Το κείμενο δίνει την αίσθηση ενός κόσμου όπου όλα βιώνονται στο έπακρο, μέχρι το τέλος. Είναι τελικά η ένταση αυτή μια μορφή αντίστασης απέναντι στο αναπόφευκτο ή ένας τρόπος συμφιλίωσης με αυτό;

Αντίσταση και συμφιλίωση. Πολύ ωραία το θέσατε. Είναι πιστεύω ταυτόχρονα και τα δύο. Μια φράση μου έρχεται διαρκώς στον νου όταν ακούω άσχημα νέα, για στενούς  συγγενείς που μας αφήνουν ή για αγαπημένους φίλους που φεύγουν νωρίς: Ζήσε την ζωή! Και θα είναι σαν να έχεις ζήσει ζωές πολλές…

 Βλάρα Αλεξία