Οι ευεργετικές ιδιότητες του αθλητισμού, Ανάμεσα στην Ευεξία και την Εμμονή: το “Θεραπευτήριο” ως καθρέφτης της σύγχρονης ομάδας

Ο θεατρικός λόγος του έργου «Οι Ευεργετικές Ιδιότητες του Αθλητισμού» προσεγγίζει με σατιρική αλλά και υπαρξιακή ματιά την έννοια της ομάδας, της ευεξίας και της ανάγκης του «ανήκειν». Μέσα από έναν κλειστό μικρόκοσμο, το «Θεραπευτήριο», ξεδιπλώνονται σχέσεις εξάρτησης, φόβου και εμπιστοσύνης, ενώ το χιούμορ λειτουργεί ως εργαλείο αποκάλυψης βαθύτερων κοινωνικών και προσωπικών εντάσεων. Στη συνέντευξη που ακολουθεί, οι συντελεστές μιλούν για την ευαλωτότητα των ανθρώπινων δεσμών, τη δυναμική της συλλογικότητας και τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην ανάγκη για φροντίδα και στην εμμονή με την εικόνα.

Το έργο ξεκινά από την ιδέα της «ευεξίας» και της θεραπείας του σώματος. Πού θεωρείτε ότι τελειώνει η υγιής φροντίδα του εαυτού και πού αρχίζει η εμμονή με την εικόνα, την αποδοχή ή την ανάγκη του «ανήκειν»;

Η ανάγκη του να ανήκεις και η αποδοχή από τους άλλους είναι κάτι θεμιτό και μπορεί να συνυπάρξει με την υγιή φροντίδα του εαυτού. Παρόλα αυτά στις μέρες μας, η μεν αυτοφροντίδα έχει μετατραπεί σε τάση και πηγή πλουτισμού για κάποιους - και γι αυτόν τον λόγο υπερπροβάλλεται, η δε εικόνα μας πρέπει διαρκώς να καλύπτει κάποια πρότυπα.

Η φροντίδα του σώματος είναι πολύτιμη και πρέπει να ενδυναμώνει το άτομο. Από εκεί και πέρα κανένας και καμία δεν υποχρεούται να λογοδοτεί στην κοινωνία για το σώμα του και να μπαίνει διαρκώς στην διαδικασία να ελέγχει αν ταιριάζει με τα πρότυπά της.

Πλάτωνας Περλέρος - Ηθοποιός

Το «Θεραπευτήριο» μοιάζει να λειτουργεί ταυτόχρονα ως γυμναστήριο, ομάδα υποστήριξης αλλά και μικρογραφία κοινωνίας. Τι αποκαλύπτει αυτός ο κλειστός χώρος για τις ανθρώπινες σχέσεις και τις σύγχρονες ανασφάλειες;

Για μένα, αυτός ο χώρος που ονομάζουμε "Θεραπευτήριο" είναι αυτό το καταφύγιο που ψάχνουμε όλοι μέσα στη μέρα  μας. Είναι το μέρος όπου συναντιόμαστε, απομονωμένοι από τον έξω κόσμο, και καταφέρνουμε να φτιάξουμε δεσμούς με την ασφάλεια και την οικειότητα που μπορεί να σου προσφέρει μια οικογένεια ή οι φίλοι σου. Όμως, μέσα στο έργο βλέπουμε πως μια στιγμή είναι αρκετή για να ανατρέψει και να κλονίσει αυτό το αίσθημα της ασφάλειας. Κι όταν κάτι έρχεται να διαταράξει αυτό που γνώριζες για πάρα πολύ καιρό, έρχεσαι τελικά αντιμέτωπος με σκληρά ερωτήματα: Το γνώριζες όντως; Είναι τα πράγματα έτσι όπως τα πίστευες; Φτάνεις στο σημείο να αμφισβητήσεις τα πάντα και να πρέπει να αποφασίσεις ποιος είσαι, πού ανήκεις και τι είναι σημαντικό να διαφυλάξεις.

Στην ερώτηση , λοιπόν, τι αποκαλύπτεται για τις ανθρώπινες σχέσεις, νομίζω ότι τελικά περισσότερο ερώτησεις μου γεννιούνται παρά απαντησεις. Ερωτήσεις οπως «πόσο καλά ξέρω τους ανθρώπους μου;» «Τι έχει πραγματικά σημασία» «τι θα γινόταν αν…» και άλλα. Αυτό που σίγουρα αποκαλύπτεται –και θα το καταλάβει όποιος δει την παράσταση– είναι η βαθιά, πρωτόγονη ανάγκη των ανθρώπων να είναι μαζί. Μόνο που, τελικά, το να συνδεθείς αληθινά με κάποιον σήμερα είναι τρομερά δύσκολο. Και όταν τελικά βρίσκεις τους ανθρώπους σου πάντα κάτι μπορεί να συμβεί και να σε φέρει αντιμέτωπο με το κομμάτι της πίστης και κατά συνέπεια την ανάγκη να πιστέψεις ξανά στους ανθρώπους σου. Γιατί αν χάσεις αυτή την πίστη, αν σταματήσεις να εμπιστεύεσαι το "μαζί", τότε είναι που έρχεται ο πραγματικός τρόμος: ότι θα καταλήξεις, μέσα στο ίδιο σου το καταφύγιο, εντελώς μόνος.

Άντα Μπαϊρακτάρι - Ηθοποιός

Οι χαρακτήρες του έργου παλεύουν με προσωπικούς «δαίμονες». Πιστεύετε ότι τελικά οι άνθρωποι θεραπεύονται πραγματικά μέσα από συλλογικές διαδικασίες ή συχνά απλώς κρύβονται πίσω από αυτές;

Οι συλλογικότητες  βοηθούν τους ανθρώπους να ξεπεράσουν το αίσθημα της απομόνωσης και να βρεθούν σε ένα ασφαλές, υποστηρικτικό περιβάλλον. Μέσα στην ομάδα, τα άτομα έχουν την ευκαιρία να ζήσουν κοινές στιγμές, να ακούσουν διαφορετικές εμπειρίες και να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν τα δικά τους προσωπικά προβλήματα. Η αλληλεπίδραση αυτή συμβάλλει στην ανάπτυξη της ενσυναίσθησης, δίνοντας στα μέλη τη δύναμη που χρειάζονται για να βελτιώσουν τη ζωή τους και να αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες τους. Παρά το γεγονός ότι ορισμένοι μπορεί αρχικά να χρησιμοποιούν την ομάδα ως κρυψώνα για να μην αναλάβουν την προσωπική τους ευθύνη, ή ακόμη ότι εντάσσονται σε ομάδες για τη φάση όπως συχνά βλέπουμε σήμερα, η ουσία της διαδικασίας παραμένει καθαρά θετική. Η βοήθεια που προσφέρει τελικά η συλλογικότητα είναι ασύγκριτα πιο σημαντική και πολύτιμη, καθώς χτίζει πολυ γερές βάσεις για να μπορέσει ο άνθρωπος μέσα από την ομάδα να νιώσει δυνατός να σταθεί στα δικά του πόδια. Για αυτόν ακριβώς τον λόγο βλέπουμε στο έργο μας πόσο σημαντικό είναι το να ανήκεις κάπου, να έχεις πίστη τόσο στους ανθρώπους όσο και σε ιδέες, να σε αποδέχονται και πόσο δύσκολο σου είναι να το χάσεις αυτό.

Νίκος Μαρνάς - Ηθοποιός

Η παράσταση χρησιμοποιεί σατιρική διάθεση για να μιλήσει για βαθιά υπαρξιακά ζητήματα. Πόσο δύσκολο είναι να ισορροπήσει κανείς ανάμεσα στο χιούμορ και στη σκοτεινή πλευρά των χαρακτήρων χωρίς να χαθεί η αλήθεια τους;

Το χιούμορ, όπως εγώ το αντιλαμβάνομαι, από τους μεγάλους  καλλιτέχνες που το χρησιμοποιούν σαν εργαλειο μέχρι τους ανθρώπους της καθημερινότητας μου, που τους θεωρώ εξαιρετικά ευφυείς, είναι ότι έχει την ικανότητα να συμπυκνώνει τα νοήματα.

Την ίδια ικανότητα έχει και η ποίηση, στην πιο συνηθισμένη της μορφή. Το δεύτερο που με ενθουσιάζει και πάντα με γοητεύει είναι ότι η "ελαφρότητα" σε κάνει να καταλαβαίνεις λίγο αργότερα το νόημα της, σου παίρνει λίγα δευτερόλεπτα να κατανοήσεις το μέγεθος και τα επίπεδα της. Αυτό καταφέρνει να σε απασχολεί ώρες, ακόμα και μέρες μετά από την στιγμή που ειπώθηκε γιατί σου σερβιρίστηκε ελαφρά και δεν σου επιβλήθηκε.

Και εδώ είναι που ξεκινάει το στοίχημα όσων επιλέγουν το χιούμορ για να μιλήσουν: πώς το ελαφρύ δεν θα θεωρηθει φθηνό; Η υφή και η αισθητική θα το διαχωρίσουν.  Θέλαμε να μιλήσουμε με χιούμορ για τα μεγάλα νοήματα, να μιλήσουμε το 2026 για θέματα που απασχολούν το 2026 και μέσα από αυτά για αξίες που απασχολούν τον άνθρωπο από πάντα όπως είναι η πίστη, η ομάδα, η ηθική, η πτώση και η εξουσία. Αυτά μας απασχολούνε και δεν μπορούμε να τα κάνουμε συγκεκριμένα μάλλον πότε, άρα γιατί να μην μιλήσουμε με χιούμορ γι'αυτα , χωρίς να τους λείπει τίποτα από την πραγματική τους διάσταση.

Το θέατρο είναι η τέχνη που συναντά το κοινό την στιγμή που συμβαίνει. Για εμάς, αυτή η συνάντηση έχει επίκεντρο το χιούμορ. Όλοι και όλες μας μιλούσανε για το πώς γελάσανε εκεί που δεν πίστευαν ότι θα γελάσουν, πως δεν καταλάβαιναν πάντα το λόγο, και πως το ίδιο τους το γέλιο τους έφερε σε αμηχανία.

Έτσι και οι ήρωες μας συναντάνε την τραγικότητα με όχημα το χιούμορ. Αλλάζει  το σκηνικό σε τραγωδία, όμως η ταχύτητα του δεν σου επιτρέπει να καταλάβεις το πότε, κι εσύ συνεχίζεις να γελάς χωρίς να ξέρεις το γιατί. Σε "τσακωνεις" να γελάς σε κάτι που μπορεί να μην είναι αστείο.

Η αλήθεια τους είναι χρωματισμένη αλλά όχι κρυφή όσο περνάει ο χρόνος τόσο φωτίζεται, ακόμα και τους πιο δύσκολους χαρακτήρες ο χρόνος τους ξεσκεπάζει. Δεν πιστεύουμε ότι το τέλος σου δίνει μια μόνο απάντηση, ελπίζουμε να σε κάνει να αμφισβητήσεις το ποια μπορεί να είναι η αλήθεια και ποιο το νόημα της. Θα ήταν πολύ ωραίο να πεις ότι τελικά το αληθινό ήτανε κάτι άλλο απ' αυτό που πίστευες όταν ξεκίνησε η παράσταση.

Ανδριάνα Ζαχαριάδου - Σκηνοθέτρια , Ηθοποιός

Η άφιξη του νέου μέλους ανατρέπει τις ισορροπίες της ομάδας. Πιστεύετε ότι οι άνθρωποι φοβούνται περισσότερο την αλλαγή ή το ενδεχόμενο να αποκαλυφθεί ο πραγματικός τους εαυτός;

Πιστεύω πως ο πραγματικός μας εαυτός είναι πολλές φορές άγνωστος ακόμη και σε εμάς τους ίδιους. Συνήθως ξέρουμε τι συνηθίζουμε να κάνουμε, φανταζόμαστε πώς θα αντιδρούσαμε σε διάφορες καταστάσεις, όμως μέσα στον θόρυβο της καθημερινότητας σπάνια βρίσκουμε τον χώρο ή τη διάθεση να ανακαλύψουμε ποιοι είμαστε πραγματικά.

Τελικά, είναι συνήθως ένα γεγονός, μια ανατροπή ή μια αλλαγή που μας βγάζει από τη συνήθεια και αποκαλύπτει πλευρές του εαυτού μας που ούτε εμείς γνωρίζαμε ή ίσως δεν θέλαμε να παραδεχτούμε. Γι’ αυτό θεωρώ πως οι άνθρωποι δεν φοβούνται τόσο την ίδια την αλλαγή, όσο το άγνωστο που τη συνοδεύει: το διαφορετικό, την έκθεση, την πιθανότητα να έρθουμε αντιμέτωποι με κάτι που δεν μπορούμε πλέον να ελέγξουμε ή να κρύψουμε.

Και όταν αυτή η διαδικασία συμβαίνει μπροστά σε άλλους ανθρώπους, τότε οι ισορροπίες αλλάζουν αναπόφευκτα. Γιατί κάθε νέα παρουσία, κάθε ανατροπή, αναγκάζει όλους να επαναπροσδιορίσουν τη θέση τους, τις σχέσεις τους και τελικά τον ίδιο τους τον εαυτό.

Ανδρέας Κάτσενος - Βοηθός Σκηνοθέτης , Ηθοποιός

Η παράσταση αφήνει την αίσθηση ενός φαύλου κύκλου που επαναλαμβάνεται. Είναι τελικά η ανθρώπινη φύση καταδικασμένη να επιστρέφει στις ίδιες ανάγκες και λάθη ή υπάρχει δυνατότητα ουσιαστικής αλλαγής;

Αυτό που παρατηρούμε είναι ότι οι βασικές ανθρώπινες ανάγκες, οι φόβοι, οι επιθυμίες και τα αρχέτυπα επανέρχονται συνεχώς, σε όποια εποχή κι αν βρισκόμαστε. Ίσως αλλάζουν οι μορφές τους, ο τρόπος με τον οποίο εκφράζονται ή το κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο εμφανίζονται, αλλά στον πυρήνα τους παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ίδιες.

Μέσα στο έργο εμφανίζονται ανάγκες που θεωρούμε βαθιά ανθρώπινες και διαχρονικές: η ανάγκη του να ανήκεις κάπου, να συνδεθείς με άλλους ανθρώπους, να νιώσεις ότι συμμετέχεις σε ένα σύνολο, ανάγκες που σήμερα συχνά αντιμετωπίζονται σχεδόν σαν αδυναμία,  σαν κάτι που πρέπει να κρύψουμε ή να καλύψουμε πίσω από μια εικόνα αυτονομίας, ανεξαρτησίας ή “coolness”.

Ωστόσο, η κάθε τέτοια ανάγκη, για το κάθε μέλος της ομάδας στο έργο, έχει διαφορετική αφετηρία , γι’ αυτό και η πιθανή της διάλυση ενεργοποιεί σε κάθε άτομο έναν διαφορετικό φόβο.

Η αίσθηση του φαύλου κύκλου και της επανάληψης προκύπτει κυρίως από τον παράγοντα της ομάδας, όπως αυτή έχει διαμορφωθεί, με τις συγκεκριμένες δυναμικές και επιρροές της. Έτσι, αν οι δυναμικές παραμένουν ίδιες και τα πρόσωπα επιρροής τα ίδια, το ίδιο συμβάν, όσες φορές κι αν επαναληφθεί, πρόκειται να αντιμετωπίζεται με παρόμοιο τρόπο. Αντίθετα, σε ένα διαφορετικό πλαίσιο —είτε ως μονάδες είτε με άλλα μέλη σε άλλη ομάδα— ο καθε χαρακτήρας θα αντιδρούσε διαφορετικά.

Όσον αφορά το αν υπάρχει δυνατότητα ουσιαστικής αλλαγής, θέλουμε να πιστεύουμε πως ναι. Η επαναληψιμότητα και η ματαίωση προκύπτουν κυρίως από τη μη αλλαγή των δυναμικών, τη μη πρωτοβουλία και τη μη αμφισβήτηση. Σε συλλογικότητες όπου αυτά τα στοιχεία παραμένουν ρευστά, η αλλαγή μπορεί να είναι και όρος επιβίωσης μιας ομάδας. Κάτι που ίσως δεν προλαβαίνουμε να δούμε πλήρως στον κόσμο του έργου που δημιουργήσαμε, αλλά στο οποίο πιστεύουμε και θέλουμε να πιστεύουμε πως υπάρχει.

Η ομάδα

Το έργο γεννήθηκε από έναν φόβο ενός πιθανού βιώματος και όχι από ένα ίδιο το βίωμα. Πώς μπορεί ο φόβος, η φαντασία ή μια υποθετική απειλή να λειτουργήσει δημιουργικά και να γίνει θεατρική αλήθεια πάνω στη σκηνή;

Από τη δική μου συγγραφική εμπειρία, πιστεύω ότι ακόμη και η πιο μικρή σκέψη, αν της δώσεις χώρο μέσα σου, μπορεί να ανοίξει έναν ολόκληρο κόσμο. Μέσα από συνειρμούς, φόβους, εικόνες και ερωτήματα, μια πολύ μικρή αφορμή μπορεί να μετατραπεί σε ιστορία, αρκεί να της επιτρέψεις να υπάρξει.

Έτσι ξεκίνησε και αυτό το έργο ,από τον φόβο του να συμβεί κάτι μέσα σε μια ήδη δεμένη ομάδα, σε ένα πλαίσιο όπου οι δυναμικές υπήρχαν πριν από εμένα και θα συνέχιζαν πιθανώς και χωρίς εμένα. Αυτή η αίσθηση γέννησε μια πιθανότητα, και η πιθανότητα άρχισε σιγά σιγά να αποκτά μορφή , συνέχεια , αλήθεια.

Η συγγραφή λειτουργεί ενστικτωδώς και όχι με αφετηρία μια θεματική αλλά μια σκέψη, μια εικόνα, μια αναρώτηση και μετά η ίδια η ιστορία άρχιζε να με οδηγεί. Εσύ συνεχίζεις να παίρνεις αποφάσεις, να επεξεργάζεσαι, να χτίζεις δραματουργικά τον κόσμο της, γιατί φυσικά η γραφή απαιτεί δουλειά, δομή και επεξεργασία, αλλά η πρώτη σπίθα είναι κάτι πολύ πιο άμορφο και ασυνείδητο.

Και ίσως ακριβώς εκεί να βρίσκεται το πιο γόνιμο κομμάτι της δημιουργίας , στο να εμπιστεύεσαι αυτό που εμφανίζεται αυθόρμητα μέσα σου, ακόμη κι αν δεν το καταλαβαίνεις πλήρως τη στιγμή που γεννιέται, γιατί αυτές οι ιστορίες κουβαλούν ήδη κάτι από εσένα: τον τρόπο που βλέπεις τον κόσμο, τους φόβους σου, τις εμπειρίες σου, τις ανάγκες σου, τον χαρακτήρα σου.

Νομίζω ότι όταν μια ιστορία γεννιέται έτσι, αποκτά μεγαλύτερη αυτονομία ,ξεφεύγει από τον δημιουργό της , ανοίγει, επιτρέπει στον θεατή ή στον αναγνώστη να βρει μέσα της κάτι διαφορετικό από αυτό που ίσως είχε αρχικά φανταστεί. Πολύ σημαντικό ρόλο σε αυτό έπαιξε και η συνάντηση με τους ανθρώπους με τους οποίους συνεργαστήκαμε για να δημιουργηθεί η παράσταση. Γιατί τη στιγμή που ένα κείμενο βγαίνει από το κεφάλι σου και συναντά άλλους ανθρώπους, αρχίζει να ανοίγει ακόμη περισσότερο. Ο καθένας έφερε τη δική του ματιά, τη δική του ευαισθησία και με έναν τρόπο μου αποκάλυψε νέες διαδρομές που ήδη υπήρχαν μέσα στο έργο χωρίς να τις έχω αντιληφθεί πλήρως. Και αυτό ήταν πολύ καθοριστικό για την τελική μορφή που πήρε η παράσταση. 

Άσπα Βαλλιανάτου - Συγγραφέας , Ηθοποιός

Βλάρα Αλεξία