Ιωάννα Αβρααμ: "Θέλω να συγκινώ και να ευαισθητοποιώ το κοινό, να φεύγουν οι θεατές από το θέατρο με χαμόγελο και ικανοποίηση".

Η Ιωάννα Αβραάμ, μία από τις σημαντικότερες μορφές του σύγχρονου κλασικού χορού με διεθνή πορεία και ξεχωριστή παρουσία στην Κρατική Όπερα της Βιέννης, μιλά για τη διαδρομή, τις προκλήσεις και τις εσωτερικές ισορροπίες πίσω από τη σκηνή του μπαλέτου. Με αφορμή την διοργάνωση σεμιναρίου που θα δώσει στις 6,7 Ιουνίου, μια πορεία γεμάτη πειθαρχία, επιμονή και καλλιτεχνική αλήθεια, μοιράζεται σκέψεις για την τέχνη, τη ζωή και τη δύναμη της έκφρασης μέσα από το σώμα και την ψυχή.

Από τη Λεμεσό μέχρι τη σκηνή της Κρατικής Όπερας της Βιέννης, η πορεία σας μοιάζει με όνειρο που χτίστηκε βήμα βήμα. Τι κρατάτε πιο έντονα μέσα σας από αυτή τη διαδρομή;

Σίγουρα ήταν μακρύς ο «πηγαιμός». Ξεκίνησα το μπαλέτο από πολύ μικρή. Μέχρι τα δεκαεφτά μου χρόνια, εξετάσεις, παραστάσεις, διαγωνισμοί τοπικοί και διεθνείς. Μετά σπούδασα στη Γερμανία, στη σχολή Heinz Bosl Stifftung του Μονάχου και αμέσως μετά εργοδοτήθηκα στο Κρατικό μπαλέτο της Βιέννης. Στην επαγγελματική μου σταδιοδρομία πέρασα μέσα από όλες τις βαθμίδες της ιεραρχίας που έχει μια κλασική ομάδα. Σε αυτήν τη διαδικασία χρειάζονται μεγάλες αντοχές. Ο ανταγωνισμός είναι τεράστιος και η πίεση διαρκής όταν επιζητείς το καλύτερο γιατί ο κάθε χορευτής επιδιώκει να διακριθεί. Σε αυτό το χρονικό διάστημα πρέπει να τρέχεις με τα χίλια, αν θέλεις να φτάσεις και να βρίσκεσαι στην κορυφή. Υπήρξαν βέβαια και οι στιγμές που ένιωσα πικρία και απογοήτευση γιατί δεν μου δόθηκαν νωρίτερα οι ευκαιρίες που αναζητούσα. Ήρθε όμως τελικά η δικαίωση και έφτασα στην «Ιθάκη» μου. Τώρα, το να φτάσω στο ψηλότερο σκαλί της ιεραρχίας μιας ομάδας κλασικού μπαλέτου τέτοιας εμβέλειας, όπως είναι το Κρατικό Μπαλέτο της Βιέννης, ήταν για μένα από πολύ νωρίς όνειρο και στόχος που τελικά υλοποιήθηκε και είναι από τις πιο έντονες στιγμές που θα θυμάμαι για πάντα. Υπήρξαν βέβαια κι άλλες ωραίες στιγμές στην καριέρα μου αν και νομίζω αρκετές από αυτές δεν τις θυμάμαι. Είτε γιατί ως πιο νέα δεν είχα την ωριμότητα να τις αντιληφθώ και να καταλάβω πόσο τυχερή ήμουν είτε γιατί κάτι μέσα μου αναζητούσε κάτι πιο μεγάλο. Κρατάω πάντα μαζί μου την ευχαρίστηση και την ανακούφιση όταν μια παράσταση πάει καλά, τις πρόβες, την προετοιμασία με τους συναδέλφους, τους δασκάλους και τους χορογράφους μέχρι το τελικό αποτέλεσμα, το χειροκρότημα.

Έχετε ερμηνεύσει σπουδαίους ρόλους του κλασικού ρεπερτορίου. Υπάρχει κάποιος ρόλος που σας άλλαξε όχι μόνο ως χορεύτρια αλλά και ως άνθρωπο;

Γενικά, όχι μόνο ο κάθε μου ρόλος, αλλά και η αυτοπειθαρχία, η συνεχής αυτοβελτίωση, η στοχοπροσήλωση, η ευγενική άμιλλα και η αρχή της συλλογικότητας είναι σημαντικότατα στοιχεία της αλλαγής και της εξέλιξης μου. Θέλω να δίνω τον καλύτερο μου εαυτό για να μεταδίδω στο κοινό την ομορφιά του χορού και της τέχνης ευρύτερα. «Η ομορφιά θα σώσει τον κόσμο» έγραφε ο Ντοστογιέφσκι. Αυτήν την αισθητική και πνευματική ομορφιά που παράγει ο πολιτισμός υπηρετεί και το μπαλέτο. Θέλω να συγκινώ και να ευαισθητοποιώ το κοινό, να φεύγουν οι θεατές από το θέατρο με χαμόγελο και ικανοποίηση. Κι όταν πετυχαίνει αυτό, τότε έρχεται και η εσωτερική γαλήνη. Πιο συγκεκριμένα τώρα, θα σταθώ στο ρόλο της Τατιάνας από το μπαλέτο Ονέγκιν. Ήταν ο ρόλος που μου έδωσε την προαγωγή σε Πρίμα Μπαλαρίνα. Με αυτόν τον ρόλο είδα τους κόπους πολλών χρόνων να ανταμείβονται. Έφτασε η στιγμή που το όνειρό μου έγινε πραγματικότητα και όλα τα θετικά συναισθήματα κορυφώθηκαν. Η χαρά μου ήταν μεγάλη και η συγκίνηση βαθιά. Ένιωσα την αυτοπραγμάτωση και την ολοκλήρωση. Όλος ο μόχθος, οι τραυματισμοί, οι αγωνίες και οι ψυχολογικές παλινωδίες χάθηκαν έστω για λίγο, εκείνη τη στιγμή της καταξίωσης και της επαγγελματικής επιβράβευσης. Βίωσα τη δικαίωση και την αναγνώριση και ένιωσα ότι ένα κενό μέσα μου συμπληρώθηκε. Αυτό με άλλαξε ή καλύτερα μου έδωσε βάθος ως καλλιτέχνη και ως άνθρωπο.

Ο κλασικός χορός απαιτεί πειθαρχία, δύναμη και αντοχή. Τι είναι αυτό που συνεχίζει ακόμη και σήμερα να σας συγκινεί όταν ανεβαίνετε στη σκηνή;

Οι αμέτρητες ώρες που δούλεψα και δουλεύω στο στούντιο, τα δάκρυα, οι τραυματισμοί, η ψυχική αναστάτωση και η απογοήτευση είναι ένα μεγάλο κομμάτι αυτού του επαγγέλματος που κανείς δεν μπορεί να αποφύγει. Όμως αξίζει για εκείνες τις στιγμές της εσωτερικής αποθέωσης αλλά και της αποθέωσης από το κοινό. Αξίζει το τελικό χειροκρότημα. Και από τη στιγμή που ο χορός συνεχίζει να είναι ο επαγγελματικός μου έρωτας, όσο θα χορεύω θα είμαι ερωτευμένη. Ερωτευμένη με τους ρόλους που μου ανατίθενται. Τότε μόνο θα χορέψεις και θα εκφραστείς σωστά. Ο χορός είναι απόλαυση, είναι μια εσωτερική εξέγερση όταν καταθέτεις την ψυχή σου. Είναι τελικά μια ιεροτελεστία, μια σπονδή στη θεά Τέχνη. Οι χορευτές αγωνίζονται για να φτάσουν σε εκείνο το επίπεδο όπου όλα στη σκηνή θα λειτουργούν φυσικά, όπου τα δύσκολα θα φαίνονται εύκολα. Γι’ αυτό η τεχνική αρτιότητα πρέπει να συγχωνεύεται με την εκφραστική αρτιότητα. Εδώ είναι που γεννιέται η συγκίνηση στη σκηνή και εκπέμπεται στο κοινό. Έτσι νομίζω εκπληρώνεται και ο ύψιστος στόχος της τέχνης, που δεν είναι άλλος από το να συγκινεί και να ομορφαίνει τον κόσμο.

Έχετε συνεργαστεί με τεράστια ονόματα της παγκόσμιας χορευτικής σκηνής. Ποια συνάντηση ή συνεργασία νιώθετε ότι σας άφησε το πιο βαθύ καλλιτεχνικό αποτύπωμα;

Eίναι πολύ δύσκολο να ξεχωρίσω κάποια συνεργασία γιατί όλες με έχουν στιγματίσει και επηρεάσει τόσο καλλιτεχνικά όσο και προσωπικά. Μερικοί από αυτούς τους σπουδαίους καλλιτέχνες είναι ο Paul Lightfoot, η Sol Leon, ο Boris Eifman, ο Jiri Kylian, ο William Forsythe, ο John Neumeier. Θα ήθελα όμως περισσότερο να σταθώ στην αρχή της πορείας μου, που καθόρισε τη μετέπειτα διαδρομή μου. Η πρώτη μου δασκάλα, η Ναδίνα Λοιζίδου με επηρέασε και θα με επηρεάζει για πάντα. Μαζί της έκανα τα πρώτα μου σωστά βήματα, μου έδωσε τις βάσεις και με έσπρωξε να κυνηγήσω τα όνειρά μου. Η Ναδίνα πίστεψε σε εμένα και επένδυσε γνώσεις, χρόνο και αγάπη. 

Επηρεάστηκα, επίσης, πολύ απ’ τον τρόπο που μεγάλωσα. Οι γονείς μου αγαπούσαν και αγαπούν πολύ τις τέχνες. Ευτύχησαν, όπως λένε και οι ίδιοι, να σπουδάσουν σε μια χώρα, την τότε Σοβιετική Ένωση, σήμερα Ρωσία, στην οποία οι τέχνες βρίσκονταν σε πολύ ψηλό επίπεδο και αποτελούσαν και τρόπο ζωής, στοιχείο της καθημερινότητας. Από μικρά παιδιά μαζί με τις αδερφές μου μας έπαιρναν σε διάφορες πολιτιστικές και καλλιτεχνικές εκδηλώσεις. Από μικρό παιδί ακούω τον πατέρα μου συνεχώς να «φωνάζει» ότι η ουσία της ζωής δεν είναι μόνο η υλική ευημερία, αλλά και η πνευματική, ηθική και αισθητική καλλιέργεια των ανθρώπων. Ότι ένα κράτος πρέπει να νοιάζεται όχι μόνο για την αύξηση του κατά κεφαλήν εισοδήματος, αλλά και για την αύξηση της κατά κεφαλήν αισθητικής και ηθικής. Γι’ αυτό και πρέπει να επενδύει στον πολιτισμό. Η μητέρα μου δεν χάνει παραστάσεις, θεατρικές, μουσικές αλλά ιδιαίτερα χορού, κλασικού ή σύγχρονου. Οι γονείς μας λοιπόν, όχι μόνο δεν μας εμπόδισαν να ασχοληθούμε και να σταδιοδρομήσουμε στον χώρο των τεχνών, αλλά μας ενθάρρυναν και μας συμπαραστάθηκαν με όλες τους τις δυνάμεις. 

Τα πρώτα μου χορευτικά βήματα τα έκανα με τον πολιτιστικό όμιλο ΔΙΑΣΤΑΣΗ. Εκεί ήρθα κοντά σε κορυφαίους Έλληνες μουσικούς όπως ο Χατζιδάκις, ο Θεοδωράκης, ο Ξαρχάκος και με άλλους ανθρώπους που έγραψαν ιστορία σε αυτό τον χώρο. Η μουσική και το έργο τους, οι ιστορίες τους με επηρέασαν κατά κάποιο τρόπο και χορευτικά. Επηρεάζομαι απ’ τα βιβλία που διαβάζω και από το τι συμβαίνει γύρω μας καθημερινά. Για μένα δεν μπορεί σήμερα ένας καλλιτέχνης να μην νοιάζεται για την καταστροφή της φύσης, τις συνέπειες των πολέμων, για τις κοινωνικές ανισότητες, τη φτώχεια, την εκμετάλλευση, την καταπίεση. Ας μην ξεχνάμε ότι η Τέχνη πέρα από την αισθητική είναι και ένας φορέας που παράγει τις οικουμενικές αξίες: την ελευθερία, τη δημοκρατία, την ισότητα, τη δικαιοσύνη, την ειρήνη, την αλληλεγγύη, τον σεβασμό προς τη διαφορετικότητα και την αγάπη προς τη μάνα φύση. Ο καλλιτέχνης πρέπει να στηρίζει και να παράγει την ομορφιά. Πρέπει να συγκινεί και ταυτόχρονα να ευαισθητοποιεί. Αυτό έκαναν οι μεγάλοι τραγωδοί, όπως ο Ευριπίδης και ο Αισχύλος, μουσικοί όπως ο Μπετόβεν και ο Τσαϊκόφσκι, ζωγράφοι όπως ο Πικάσο και ο Νταλί και χορογράφοι όπως ο Πετιπά και ο Νουρέγιεφ. Και αυτά είναι τα πραγματικά πρότυπα για μένα.

Στο σεμινάριο που θα πραγματοποιήσετε στην Αθήνα, ποιο είναι το σημαντικότερο στοιχείο που θέλετε να μεταδώσετε στους νέους χορευτές πέρα από την τεχνική;

Πέρα από την τεχνική, θεωρώ πολύ σημαντικό οι νέοι χορευτές να κατανοήσουν τη σημασία της καλλιτεχνικής ταυτότητας και της προσωπικής έκφρασης. Η τεχνική είναι το εργαλείο, όμως αυτό που αγγίζει πραγματικά το κοινό είναι η αλήθεια, η αυθεντικότητα και η προσωπικότητα του καλλιτέχνη πάνω στη σκηνή. Για μένα, εξίσου σημαντικό είναι να μάθουν να εμπιστεύονται τον εαυτό τους και να καλλιεργούν αυτοπεποίθηση, γιατί η εξέλιξη ενός καλλιτέχνη δεν έρχεται μόνο μέσα από τη σωματική δουλειά, αλλά και μέσα από την ψυχική αντοχή και την πίστη στις δυνατότητές του. Παράλληλα, θέλω να καταλάβουν ότι η διαδικασία είναι εξίσου σημαντική με το αποτέλεσμα. Η υπομονή, η επιμονή και η καθημερινή εξέλιξη είναι αυτά που χτίζουν έναν ολοκληρωμένο καλλιτέχνη. Μέσα από το σεμινάριο θα ήθελα επίσης να τους εμπνεύσω να παραμείνουν αυθεντικοί, γιατί στον χώρο του χορού υπάρχει συχνά η τάση της σύγκρισης, ενώ στην πραγματικότητα κάθε καλλιτέχνης έχει τη δική του μοναδική ποιότητα και φωνή.

Ο κόσμος συχνά βλέπει μόνο τη λάμψη του μπαλέτου. Πόσο σημαντικό είναι για εσάς να μιλάμε και για την καθημερινή προσπάθεια και τις δυσκολίες που κρύβονται πίσω από αυτή την τέχνη;

Για μένα, δεν είναι αναγκαίο να μιλάμε για το σκληρό παρασκήνιο. Αυτό το ξέρουμε και το βιώνουμε εμείς οι καλλιτέχνες μαζί με τους ανθρώπους που επιλέγουμε και επιλέγουν να είναι δίπλα μας. Είναι όμως γνωστό ότι ο χώρος μας είναι ανταγωνιστικός και οι χορευτές πρέπει να βρίσκονται σε διαρκή εγρήγορση. Αναπόφευκτα στην πορεία ενός χορευτή υπάρχουν τα πάνω και τα κάτω. Υπάρχουν τραυματισμοί, υπάρχει πάλη με τον εαυτό σου. Ας μην ξεχνούμε ότι το μπαλέτο σε αντίθεση με άλλες μορφές τέχνης, έχει για μας τους χορευτές σύντομη ημερομηνία λήξης. Όμως, ο κόσμος έρχεται στο θέατρο για να ξεφύγει, έστω για λίγο, από τη δική του δύσκολη πολλές φορές καθημερινότητα, για να περάσει όμορφα, για να αισθανθεί, για να ταυτιστεί με κάποιο ρόλο. Κι εγώ ως καλλιτέχνης, θέλω να δίνω τον καλύτερο μου εαυτό για να μεταδίδω στο κοινό την ομορφιά του χορού και της τέχνης ευρύτερα. Έτσι νομίζω εκπληρώνεται και ο ύψιστος στόχος της τέχνης, που δεν είναι άλλος από το να συγκινεί και να ομορφαίνει τον κόσμο.

Ως η πρώτη Κύπρια Prima Ballerina στην Κρατική Όπερα της Βιέννης, αισθανθήκατε ποτέ το βάρος αυτής της ευθύνης ή λειτουργούσε περισσότερο σαν δύναμη για εσάς;

Δεν αισθάνομαι το βάρος αυτό επειδή είμαι η πρώτη Κύπρια Πρίμα Μπαλαρίνα αλλά επειδή είμαι καλλιτέχνης. Αυτή η κορύφωση είναι συνάμα και η αρχή μιας άλλης πορείας εξίσου δύσκολης που δεν επιτρέπει εφησυχασμό. Αντίθετα απαιτεί συνεχή σωματική εξάσκηση, πνευματική καλλιέργεια και ψυχική εγρήγορση. Τώρα η ευθύνη είναι μεγαλύτερη. Διότι καλείσαι να αναδεικνύεις με τον καλύτερο τρόπο τον τίτλο που κατέχεις. Κατά συνέπεια τώρα απαιτείται ακόμη περισσότερη δουλειά και στην τεχνική και στην έκφραση, έτσι ώστε να προσπαθείς πάντοτε να φτάνεις στην τελειότητα του ρόλου που θα ερμηνεύεις. Μόνο έτσι οι καλλιτέχνες μπορούν να υπηρετούν την τέχνη. Και μόνο έτσι μπορούν να προσφέρουν στο φιλότεχνο κοινό. 

Εύχομαι η δική μου διάκριση να αποτελέσει το εφαλτήριο της πολύπλευρης επένδυσης του Κυπριακού κράτους στον πολιτισμό ευρύτερα και στην τέχνη του χορού ειδικότερα. Ελπίζω να έρθει εκείνη η μέρα που θα δημιουργηθεί στην Κύπρο ένα Κρατικό Μπαλέτο για να αξιοποιούνται τα ταλέντα που υπάρχουν στον τόπο μας και που θα αντιπροσωπεύει επάξια τη χώρα μας διεθνώς.

Αν μπορούσατε να δώσετε μία μόνο συμβουλή σε ένα νέο παιδί που ονειρεύεται μια μεγάλη πορεία στο μπαλέτο, ποια θα ήταν αυτή;

Σίγουρα από τις χιλιάδες παιδιά που ασχολούνται με το μπαλέτο, ένα μικρό ποσοστό τελικά θα ξεχωρίσει και θα έχει τις ικανότητες να περάσει μεγαλώνοντας στο επαγγελματικό επίπεδο. Οπότε εδώ πρέπει να κάνουμε ένα διαχωρισμό. Άλλη είναι η συμβουλή στα παιδιά που κάνουν χορό ως χόμπι (αυτά τα παιδιά πρέπει να χορεύουν όσο το απολαμβάνουν) και άλλη στα παιδιά που θα ήθελαν να ακολουθήσουν επαγγελματικά τον χορό. Καταρχάς, αν δεν υπάρχει ταλέντο κανείς δεν μπορεί να διακριθεί στον τομέα του. Όμως, ό,τι έμφυτο υπάρχει θέλει εξέλιξη. Γιατί το ταλέντο δεν είναι αρκετό από μόνο του. Μπορεί να ατονήσει και να χαθεί εν τέλει εάν δεν υπάρχουν αμέτρητες ώρες σε εξάσκηση σωματική, πνευματική και ψυχική, γιατί το μπαλέτο απαιτεί άρτια τεχνική κατάρτιση, συναισθηματική φόρτιση και πνευματική εγρήγορση. Η συμβουλή μου προς τα νέα παιδιά που θέλουν να σταδιοδρομήσουν στο μπαλέτο είναι ότι, πέρα από το ταλέντο που δεν είναι αρκετό από μόνο του, χρειάζεται πειθαρχία, σκληρή δουλειά, αφοσίωση, επιμονή, συνεχή επιμόρφωση και πάνω απ‘όλα αγάπη και σεβασμό προς αυτήν την Τέχνη. Τα νέα παιδιά θα πρέπει επίσης να πηγαίνουν σε παραστάσεις μπαλέτου, θεάτρου, όπερας, να πηγαίνουν σε συναυλίες και μουσεία, να διαβάζουν λογοτεχνία και την ιστορία του μπαλέτου και να παρακολουθούν τις σύγχρονες τάσεις και τους νέους χορογράφους. Όλα αυτά εμπλουτίζουν και εμπνέουν και ανοίγουν το δρόμο για αναζήτηση μιας αυτόνομης καλλιτεχνικής προσωπικότητας.

 Βλάρα Αλεξία