Γρηγόρης Αυδίκος: "Η εποχή μας είναι μια εποχή πολλαπλών κρίσεων: κρίση οικονομική, κρίση πολιτική, κρίση ηθική, κρίση ταυτότητας και οράματος".

Ο Γρηγόρης Αυδίκος, με πορεία στη Νομική και την Ιστορία και επαγγελματική εμπειρία στο Συμβούλιο της Ευρώπης, επιστρέφει στη λογοτεχνία με το νέο του βιβλίο Το μήνυμα . Είκοσι διηγήματα υφαίνονται γύρω από ένα κοινό νήμα: τη δύναμη του συναισθήματος που ξεπερνά τόπο και χρόνο. Ρατσισμός, αγάπη, αξιοπρέπεια, ματαιοδοξία, μνήμη και θάνατος συνθέτουν το μωσαϊκό της ανθρώπινης εμπειρίας. Με αφορμή την κυκλοφορία του, μιλάμε με τον συγγραφέα για τις πηγές έμπνευσης και την αξία της λογοτεχνίας ως μέσου επικοινωνίας.

Το Μήνυμα αποτελείται από είκοσι διαφορετικές ιστορίες που όμως συνδέονται από ένα κοινό νήμα. Πώς προέκυψε αυτή η ενότητα μέσα από την ποικιλία;

Θα έλεγα ότι η ενότητα προέκυψε μέσα από την ταυτότητα της ενδιάθετης προδιάθεσής μου ως συγγραφέα να προσεγγίσω διαφορετικά θέματα και ιστορίες με ένα κοινό τρόπο. Η συγγραφή έγινε σε μια ενιαία για εμένα περίοδο χωρίς ιδιαίτερα μεγάλη χρονική απόσταση μεταξύ των διηγημάτων. Την περίοδο αυτή η επαφή με το συναίσθημα αλλά και η ανάγκη μου να μιλήσω για συγκεκριμένα ζητήματα υπήρξε η κοινή βάση πάνω στην οποία προέκυψε το κοινό νήμα που διατρέχει τις διαφορετικές αυτές ιστορίες.

Στο οπισθόφυλλο αναφέρετε ότι οι ήρωες κινούνται σε Ελλάδα και εξωτερικό, αλλά όλοι έχουν ανάγκη την επαφή με το συναίσθημα. Θεωρείτε ότι η λογοτεχνία είναι ο πιο άμεσος τρόπος να μιλήσουμε για αυτό το «κοινό ανθρώπινο»;

Τα συναισθήματα, άλλοτε θετικά κι άλλοτε αρνητικά είναι απαραίτητα για μια ολοκληρωμένη ανάπτυξη της προσωπικότητάς μας όπως λέει και η ηρωίδα σε ένα από τα διηγήματα. Στην εποχή της ταχύτητας που ζούμε πολλές φορές δεν υπάρχει χρόνος και χώρος για να αναπνεύσουν. Μα όμως είναι τόσο αναγκαίο, αν μη τι άλλο γιατί η καταπίεσή τους μπορεί να έχει ακόμα και εξαιρετικά δυσάρεστες συνέπειες.

Το συναίσθημα είναι όμως κάτι άπιαστο, δεν έχει υλική μορφή. Εκεί έρχεται η λογοτεχνία (όχι πάντως πρωτίστως ή κυρίως αυτή) να το καταγράψει και με το μεγεθυντικό φακό της να μας βοηθήσει να το προσέξουμε. Δεν είναι ίσως ο πιο άμεσος τρόπος, είναι όμως ένας εξαιρετικά δόκιμος τρόπος μέσω της αφήγησης το συναίσθημα να γίνει βίωμα. Να ξυπνήσει μνήμες, να ανακαλέσει ανάγκες, να χαράξει πορεία. Να επανέλθει στο προσκήνιο της ζωής μας.

Στα διηγήματα θίγετε ζητήματα όπως ρατσισμός, ξενοφοβία, ματαιοδοξία, ενσυναίσθηση. Υπήρξε κάποιο από αυτά που νιώσατε πιο επιτακτική ανάγκη να αναδείξετε σήμερα;

Δεν μπορώ να ξεχωρίσω κάποιο από όλα τα ζητήματα που ακουμπούν οι ιστορίες. Αν μπορούσα ίσως τότε η συλλογή να είχε ένα άλλο θεματικό πυρήνα. Η εποχή μας είναι μια εποχή πολλαπλών κρίσεων. Κρίση οικονομική, κρίση πολιτική, κρίση ηθική, κρίση ταυτότητας και οράματος. Ίσως κάπως αντίστοιχα τα θέματα που με απασχόλησαν δεν ήταν ένα αλλά πολλά.

Ερχόμενος από τον χώρο του δικαίου και της νομικής επιστήμης, τι σας δίνει η λογοτεχνία που δεν μπορεί να σας προσφέρει η νομική γραφή;

Ελευθερία. Ελευθερία να μιλήσω για όποιο ζήτημα ξυπνήσει την έμπνευσή μου. Ελευθερία να το διαπραγματευτώ με όποια φόρμα και εκφραστικά μέσα θεωρήσω καταλληλότερα. Ελευθερία να φτάσει η γραφή μου σε πολύ μεγαλύτερο κοινό. Ελευθερία οι ιστορίες μου να μιλήσουν όχι με βάση μια δογματική μέθοδο προσέγγισης και ανάλυσης για το ισχύον αλλά με βάση τη συνείδησή μου, τις εικόνες που έχω μέσα, τα συναισθήματα και τα βιώματά μου, τα συναισθήματα και τα βιώματα τρίτων προσώπων με στόχο όχι τη χρηστικότητα και την εγκυρότητα αλλά την αισθητική απόλαυση, την έκφραση και την επικοινωνία.

Οι ιστορίες σας δεν περιορίζονται σε εύκολες ανατροπές, αλλά αναδεικνύουν τις «μικρές στιγμές» ως μεγάλες αλήθειες. Γιατί θεωρείτε σημαντικό να εστιάζει κανείς στο μικρό;

Αναμφίβολα οι μεγάλες στιγμές της ζωής μας, όπως η στιγμή που γνωρίζεις ένα μεγάλο έρωτα, η στιγμή που γεννιέται το παιδί σου, μια μεγάλη επαγγελματική επιτυχία είναι εξαιρετικά σημαντικές στην οικονομία της ζωής μας. Στήνουν θα έλεγε κανείς το γενικό σκηνικό, τη σκαλέτα της ζωής μας. Μια παράσταση όμως για να είναι γεμάτη και όμορφη δεν μπορεί να αρκεστεί στη σκαλέτα. Οφείλει να περιγράψει με λεπτομέρεια την πλοκή και τα συναισθήματα των ηρώων. Αυτό τον ρόλο επιτελούν για εμένα οι «μικρές στιγμές». Είναι το αλατοπίπερο. Οι χυμοί της ζωής. Οι λεπτομέρειες που συμπληρώνουν τη σκαλέτα του έργου και το κάνουν ολοκληρωμένο. Κι αν οι μεγάλες στιγμές είναι οι πρωταγωνίστριες, ήθελα να αφήσω τις μικρές να μοιραστούν έστω για λίγο τη σκηνή. 

Ο τίτλος Το μήνυμα είναι ανοιχτός σε πολλές ερμηνείες. Αν έπρεπε να το συνοψίσετε σε μία φράση, ποιο είναι το πιο ουσιαστικό μήνυμα που θέλετε να αφήσει το βιβλίο;

Το μήνυμα βρίσκεται πρωτίστως στους δύο συμπλεκόμενους θεματικούς πυρήνες της συλλογής, την επαφή με το συναίσθημα και τα όσα σκιαγραφεί η συλλογή για τα μεγάλα και μικρά της ζωής μας. Υπάρχει πολλαπλότητα ερεθισμάτων που αντλεί ο αναγνώστης. Το πως θα επεξεργαστεί αυτά τα ερεθίσματα εναπόκειται αποκλειστικά σε εκείνον και η ανάγνωσή τους είναι ανοιχτή. Στο εξώφυλλο του βιβλίου βλέπει κανείς ένα χελιδόνι που πετά, ίσως για να γίνει αγγελιοφόρος του μηνύματος. Φανταστείτε ένα σμήνος από τέτοια χελιδόνια που ξεδιπλώνονται στις σελίδες του βιβλίου και πετούν. Αν θα φτάσουν στον προορισμό τους δεν το ξέρουμε.

Υπάρχουν ήρωες που αντλήσατε από προσωπικές εμπειρίες ή παρατηρήσεις της καθημερινότητας;

Μπορώ να απαντήσω θετικά και στα δύο. Κάποιοι ήρωες και κάποιες ηρωίδες αντλούν στοιχεία από προσωπικές εμπειρίες και παρατηρήσεις της καθημερινότητας. Αυτές βέβαια εμπλουτίζονται με μυθοπλαστικά στοιχεία. Κάποιες ιστορίες είναι απολύτως μυθοπλαστικές αλλά κι αυτές πάλι έχουν ρεαλισμό, θα μπορούσαν να έχουν συμβεί. Δύο ιστορίες έχουν έντονο όχι το αυτοβιογραφικό στοιχείο, ούτε το στοιχείο των προσωπικών εμπειριών αλλά το στοιχείο της μυθοπλαστικής αποτύπωσης ιστοριών της οικογενειακής «προϊστορίας», ενταγμένες όμως κι αυτές στους συμπλεκόμενους θεματικούς άξονες της συλλογής. 

Η λογοτεχνία για εσάς είναι «μέσο έκφρασης και επικοινωνίας». Τι σας έχει συγκινήσει περισσότερο από την επικοινωνία σας με τους πρώτους αναγνώστες;

Καταρχάς η επικοινωνία με τους αναγνώστες είναι μια ευκαιρία για να μιλήσεις για το έργο. Να αποκτήσει αυτό ζωή. Να ξεπηδήσει από τις σελίδες και να γίνει άμεση συζήτηση και επικοινωνία. Είναι μια ευκαιρία να επικοινωνήσεις με άλλους ανθρώπους, γνωστούς ή αγνώστους σε εσένα, να δεις πως σκέφτονται και πως προσεγγίζουν τη ζωή και τη λογοτεχνία. Και τα δύο είναι πολύ ενδιαφέροντα και ενίοτε συγκινητικά.

Έπειτα ένα στοιχείο που μου φαίνεται επίσης εξαιρετικά ενδιαφέρον είναι αυτό της ποικιλομορφίας. Οι παρατηρήσεις των αναγνωστών σπάνια ταυτίζονται. Μπορεί να έχουν επιμέρους κοινά σημεία, αυτό όμως που επικρατεί είναι το στοιχείο της ποικιλομορφίας. Κι αυτό είναι φυσικό, διαφορετικοί άνθρωποι προσλαμβάνουν διαφορετικά το ίδιο λογοτεχνικό έργο. Αυτή η ποικιλομορφία είναι αναζωογονητική. Είναι μια στιγμή αλήθειας και ελευθερίας σε μια εποχή που οι αντιδράσεις μας είναι συνήθως ομογενοποιημένες.

Έχοντας ήδη συνυπογράψει ένα μυθιστόρημα (Η Μάσκα), πώς ήταν η εμπειρία της γραφής διηγημάτων; Σας ελευθέρωσε ή σας περιόρισε η μικρότερη φόρμα;

Και οι δύο φόρμες έχουν προτερήματα και μειονεκτήματα. Έχοντας την εμπειρία της μεγάλης φόρμας του μυθιστορήματος ο σύντομος και ενίοτε υπαινικτικός λόγος της φόρμας του διηγήματος, η δυνατότητα να εστιάσεις ως συγγραφέας στη στιγμή κι όχι στη διάρκεια, με γοήτευσε. Δεν ένιωσα ούτε να με ελευθερώνει ούτε να με περιορίζει. Ένιωσα όμως να μου παρέχει διαφορετικές εκφραστικές δυνατότητες από τη φόρμα του μυθιστορήματος, εκφραστικές δυνατότητες που δεν με άφησαν καθόλου ασυγκίνητο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι θα παύσω να χρησιμοποιώ τη φόρμα του μυθιστορήματος. Κάθε άλλο. Σημαίνει ότι θέλω να επιλέγω την καταλληλότερη φόρμα για αυτό που θέλω να αποτυπώσω με τη γραφή μου.

Αν το Μήνυμα ήταν μια γιορτή, όπως οι «μεγάλες γιορτές» που αναφέρετε στο οπισθόφυλλο, ποια γιορτή θα ήταν και γιατί;

Εξαιρετική ερώτηση που ομολογώ δεν με είχε απασχολήσει. Νομίζω ότι θα ήταν το Πάσχα. Μια «γιορτή» εσωτερική, σε επαφή με το συναίσθημα, κατανυκτική που παρέχει όμως τα εργαλεία από τη σταύρωση να φτάσεις στην ανάσταση. Μια «γιορτή» οικογενειακή, που τιμά την ιστορία αλλά και ιχνηλατεί το μέλλον. Η μεγάλη «γιορτή».

Βλάρα Αλεξία