Τίτος Ανδρόνικος – Μία συλλογική συνέντευξη με τους ηθοποιούς της Ομάδας ΜΗΔΕΙΑ

Ο «Τίτος Ανδρόνικος» είναι ίσως το πιο ωμό, βίαιο και σκοτεινό έργο του Σαίξπηρ. Η Ομάδα ΜΗΔΕΙΑ παρουσιάζει μία μινιμαλιστική αλλά βαθιά ρεαλιστική εκδοχή του, στην οποία η σωματικότητα, η ψυχολογική έκθεση και η δραματουργική ένταση αποτελούν πυρήνα της παράστασης. Μιλήσαμε με όλους τους ηθοποιούς για την εμπειρία, τις προκλήσεις και την προσωπική τους ανάγνωση.

Ο “Τίτος Ανδρόνικος” θεωρείται από τα πιο σκληρά και σκοτεινά έργα του Σαίξπηρ. Ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση του δικού σας ρόλου μέσα σε αυτό το σύμπαν βίας και εκδίκησης;

Μανώλης Μελικόκης: Επειδή έχω δύο ρόλους τον Δημήτριο και τον Λούκιο , η δικιά μου πρόκληση ήταν να ερμηνεύσω αυτούς τους ρόλους παρουσιάζοντας τους ως δύο εντελώς ξεχωριστά πρόσωπα αλλάζοντας τη φωνή μου και το σώμα μου. Ειδικά στη φωνή του Δημητρίου δυσκολεύτηκα πολύ στην άρχη μέχρι να μάθω πως να την <<κουρδίζω>> γιατί έχει μια πολύ δύσκολη και επικίνδυνη τοποθέτηση.

Γρηγόρης Σέρμπης: Ο Ααρών – ο χαρακτήρας που ερμηνεύω – ενσαρκώνει  το απόλυτο κακό. Υπό αυτή την έννοια εμφανίζεται άκαμπτος και εντελώς απάνθρωπος. Ή,για να το πούμε καλύτερα, μη-ανθρώπινος. Αυτή η απολυτότητα της κακότητας ήταν σίγουρα μια πρόκληση καθώς ο ρόλος – αν και αυτό ισχύει γενικότερα για τον Σαίξπηρ – δεν μπορεί να προσεγγιστεί με σύγχρονους ψυχολογικούς όρους. Ένας αμετανόητος εγκληματίας – «ο αρχιτέκτονας όλων αυτών των συμφορών» σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Σαίξπηρ -  σίγουρα δεν είναι μια απλή υπόθεση. Ειδικά από τη στιγμή που σε μια καμπή της δράσης, ο ήρωας αλλάζει. Όμως αλλάζει πραγματικά; Είναι ειλικρινής στην αλλαγή του; Πρόκειται για ολοκληρωμένο και συνεπή χαρακτήρα; Ή περισσότερο για ένα σύμβολο;μια αφαίρεση;ένα σημείο που θα πρέπει να αποκωδικοποιηθεί και να αποδοθεί… με ποιον τρόπο άραγε; Εν κατακλείδι, τον ήρωα-σύμβολο διέπει μια πολυσημία. Πρόκειται για έναν γρίφο. Ο ηθοποιός βρίσκεται μπροστά σε μια Σφίγγα και φυσικά διατρέχει θανάσιμο κίνδυνο.

Νίνα Κεφαλογιάννη: Ο χαρακτήρας μου είναι αυτός της Λαβίνια.  Θέλησα να προβάλλω μια διακριτική, αιθέρια μορφή που απορροφά τους κραδασμούς αυτής της δυστοπίας και φέρει μια κάποια κάθαρση, αντανακλώντας παράλληλα την εσωτερική μοναξιά και αδιέξοδο των υπόλοιπων ηρώων.

Ελευθερία Φιντίκη: Ως Σατουρνίνος καλούμαι να αντιπροσωπεύσω και να συμβολίσω την διαφθορά μέσα απτην εξουσία. Την ματαιοδοξία την υπέρμετρη φιλοδοξία, την προδοσία και το ξεπούλημα των αξιών. Έννοιες που όταν γίνονται πράξεις είναι τρομακτικές ακόμα και όταν τις υποδύεσαι.

Δέσποινα Φουστάνου: Η μεγαλύτερη πρόκληση ήταν να πείθει η αποφασιστικότητα του ρόλου στον σχεδιασμό και κατόπιν στην εκτέλεση βιαιοπραγιών.

Θωμαΐς Κρητικού: Ο Τίτος, ο ρόλος που υποδύομαι, είναι ένας πολυσύνθετος ρόλος. Η πρόκληση δεν έγκειται σε μια πραξη μεμονωμένη. Ο Τίτος είναι ένας στρατηγός απόλυτα αφοσιωμένος στη Ρώμη και στην τιμή και οι άκαμπτες αρχές του τον οδηγούν σύντομα σε πράξεις καταστροφικές. Γι αυτό, θεωρώ πως η μεγαλύτερη πρόκληση, είναι η σύγκρουση του ανάμεσα στις αρχές του και στη διάλυση του προσωπικού του κόσμου, εξ αιτίας των πράξεών του.

Ραφαέλα Παπακώστα: Η μεγαλύτερη πρόκληση ήταν να κρατήσω το βλέμμα μου ανοιχτό μέσα σε έναν κόσμο που σε ωθεί να το κλείσεις. Ο Τίτος Ανδρόνικος δεν είναι απλώς ένα έργο βίας· είναι ένα τοπίο ανθρώπων που λυγίζουν, σπάνε, αγαπούν και εκδικώνται επειδή δεν βρίσκουν άλλον τρόπο να υπάρξουν. Η πρόκληση ήταν να περπατήσω μέσα σε αυτή τη σκοτεινιά χωρίς να χαθώ, να βρω το νήμα της ανθρωπιάς του ρόλου μου και να το φωτίσω — έστω σαν μια μικρή σπίθα μέσα σε ένα δωμάτιο που καίγεται.

Βεβετία Λουκά: Ο δικός μου ρόλος δεν υπάρχει στο αρχικό έργο του Σαίξπηρ, είναι μία προσθήκη του σκηνοθέτη στα πλαίσια της διασκευής που έρχεται να υπογραμμίσει ακριβώς αυτή τη σκληρότητα και βιαιότητα που διακατέχει το έργο. Η πρόκληση, επομένως, ήταν πως αυτός ο χαρακτήρας θα ενσωματωθεί ομαλά και θα αλληλεπιδράσει με τους υπόλοιπους χαρακτήρες του έργου αλλά και με το κοινό, καθώς παίρνει και ένα ρόλο “αφηγητή” ανά στιγμές κλείνοντας το μάτι στο κοινό και φέρνοντάς το αντιμέτωπο με τις ωμές αλήθειες του έργου.

Εμμανουήλ Μελικόκης - ΛΟΥΚΙΟΣ, ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ

Το έργο μιλά για την αλυσίδα της εκδίκησης και τη διάλυση μιας ολόκληρης κοινωνίας. Τι θεωρείτε ότι λέει σήμερα αυτή η ιστορία για το δικό μας κοινωνικό τοπίο;

Μανώλης Μελικόκης: Το έργο αυτό δυστυχώς είναι πολύ επίκαιρο διότι η επόχη που ζούμε πάσχει απο έλλειψη παιδείας. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα στο μυαλό των ανθρώπων να πρωταγωνιστεί η εκδίκηση και όχι η συζήτηση για την επίλυση των διαφόρων προβλημάτων. Αυτό οδηγεί στη διάλυση του κοινωνικού τοπίου που ζούμε αλλά παρατηρώ ότι αυτό συμβαίνει δυστυχώς και σε άλλα κοινωνικά τοπία που ανήκουν σε χώρες πολύ πιο προηγμένες τεχνολογικά και οικονομικά απο την δικιά μας. Τέλος, η διάλυση αυτή θεωρώ πως παρατηρείται στη χώρα μας εδώ και πάρα πολλά χρόνια χωρίς σταματημό ενω στις ξένες χώρες μόλις στα 10 τελευταία χρόνια.

Γρηγόρης Σέρμπης: Θα ήθελα να επανατοποθετήσω την προβληματική στη λογική της εξουσίας παραπέμποντας στον σημαντικό κριτικό θεάτρου Γιαν Κοτ. Πρόκειται για έναν χωρίς όρια και φραγμούς αγώνα για την εξουσία. Και είναι ένας αγώνας που επαναλαμβάνεται χωρίς τέλος. Ο νέος μονάρχης θα επαναλάβει τα ίδια με τον προκάτοχό του λάθη. Το μοτίβο ύβρις-νέμεσις μοιάζει αναπόφευκτο πεπρωμένο των ηγεμόνων. Στον Τίτο ωστόσο, η κοινωνία μοιάζει να «απουσιάζει» από όλες αυτές τις συμφορές. Πρόκειται για μιαιδιότυπη «δικαιοσύνη». Οι αριστοκράτες σφάζονται ανηλεώς ο ένας με τον άλλο. Κανένα πρόβλημα ως εδώ. Ακόμα και ο μισθοφορικός στρατός των Γότθων που κινητοποιείται, εν τέλει, δεν χρειάζεται να χύσει ούτε μια σταγόνα αίμα. Τα καθάρματα εξολοθρεύουν το ένα το άλλο.

Στην εποχή μας τα θύματα των πολέμων είναι χιλιάδες νέοι, γυναίκες, παιδιά, άμαχοι και αδύναμοι πολίτες σε όλον τον κόσμο. Αδικαίωτες, κατακρεουργημένες Λαβίνιες. Υπό μία αριθμητική προοπτική και όχι μόνο, τα πράγματα είναι πολύ χειρότερα στην εποχή μας. Η αγριότητα, η επικράτηση των ενστίκτων, το κυνήγι του χρήματος και της εξουσίας αποκτηνώνει τις οικονομικές και πολιτικές ελίτκαι τα όποια «δημοκρατικά» προσχήματα υποχωρούν ατάκτως μιας και δεν είναι καν απαραίτητα. Μα πρόκειται για έναν ξεκάθαρα «σαιξπηρικό κόσμο». Δεν θα ζήλευεο Σαίξπηρ χαρακτήρες φαιδρούς και μικρόνοες όπως οι διάφοροι πολιτικοί αξιωματούχοι στον κόσμο και στην Ευρώπη οι  οποίοι, πολύ πρόσφαταμάλιστα ξεκίνησαν ανερυθρίαστα να μας καλούν να εξοικειωθούμε με εικόνες φέρετρων σκεπασμένων με σημαίες; Καθάρματα χυδαία, εξουσιομανή ανθρωπάκια, δούλοι σκυφτοί ολιγαρχών και ανήθικα ανθρωπάρια μας καλούν να προετοιμαζόμαστε για «ιερό πόλεμο» εναντίον των «απολίτιστων». Και μας «μαλώνουν» τρόπον τινά γιατί δεν έχουμε αποδεχτεί ακόμα να προσφέρουμε τα παιδιά μας θυσία για τα κέρδη τους.

Αν δεν είναι η Γάζα μια σαιξπηρική έρημος; Αν δεν μπορεί να κατανοηθεί ως ένα σημείο μηδέν της ανθρωπότητας, για πιο λόγο να διαβάζουμε και να ξαναπαίζουμε τον μεγάλο αναγεννησιακό ποιητή; Στη Γάζα, στην Ουκρανία, στο Σουδάν και σε τόσα άλλα μέρη στον κόσμο παίζεται ξανά και ξανά το ίδιο πανάρχαιο δράμα. Αλλά όλο και παροξύνεται. Όλο και μοιάζει να πλησιάζει ένα σημείο χωρίς επιστροφή. Ο άνθρωπος φαίνεται πραγματικά αποφασισμένος να αυτοκαταστραφεί και να καταστρέψει και τον πλανήτη μαζί.  Τα θυέστεια δείπνα του Τίτου Ανδρόνικου, τα πτώματα γύρω από το βασιλικό τραπέζι ταράσσει, στο τέλος της τραγωδίας, το ελπιδοφόρο κλάμα του παιδιού του Ααρών. Θα το βοηθήσουμε να ζήσει;

Νίνα Κεφαλογιάννη: Είναι ίσως μια αναπαράσταση της συλλογικής μανίας για ναρκισσιστική   ικανοποίηση, κάτι που αποτελεί έναν φτηνό στόχο να έχει κανείς στη ζωή.

Ελευθερία Φιντικη: Όσο υπάρχουν άνθρωποι που οι αδυναμίες και οι σκοτεινές πλευρές της ψυχής τους υπερισχύουν, θα υπάρχουν δράσεις σκοτεινές και καταστροφικές για την κοινωνία και την συνύπαρξη των ανθρώπων. Ο θεατής καλείται να παραδειγματιστεί να ταυτιστεί και να ανακαλύψει έννοιες όπως η αξία της ανθρώπινης ζωής, η ειρηνική συνύπαρξη, ο σεβασμός, η εξουσία ως ανιδιοτελής εκπροσώπηση και φυσικά η αντικατάσταση του εγώ από το εμείς. Όσο ρομαντικές και ουτοπικές και αν φαίνονται αυτές οι έννοιες είναι το μυστικό του επίγειου παράδεισου.

Δέσποινα Φουστάνου: Στο σημερινό κοινωνικό πλαίσιο ο Καίσαρας είναι ζωντανός και δεν έχει ακόμα υπάρξει αντίπαλο δέος. Οπότε αναμένουμε την εξέλιξη της Σαιξπηρικής εκδοχής.

Θωμαΐς Κρητικού: Η τραγωδία αυτή του Σαίξπηρ, κατακλύζεται από θέματα βίας, εκδίκησης, ωμότητας, διαφθοράς και αλλοτρίωσης. Στη σημερινή εποχή, η συνεχής και αδιάλειπτη έκθεση του ανθρώπου στα ΜΜΕ, στις γρήγορες εικόνες, στα socialmedia, στα videogames, έχει οδηγήσει σε τέτοια μορφή κοινωνικής αλλοτρίωσης, όπου η βία γίνεται θέαμα και ο άνθρωπος “αναίσθητος μπροστά της”.

Ραφαέλα Παπακώστα: Το έργο μοιάζει τρομακτικά σύγχρονο. Ζούμε σε μια εποχή όπου η οργή κυκλοφορεί πιο γρήγορα από τον διάλογο, όπου η βία μεταμφιέζεται σε δικαιοσύνη και η δικαιοσύνη συχνά γίνεται προσωπική υπόθεση. Ο Σαίξπηρ δείχνει μια κοινωνία που διαλύεται όταν χάνει τον προσανατολισμό της — και αυτό το βλέπουμε και σήμερα: όταν δεν ακούμε ο ένας τον άλλον, όταν επιλέγουμε τον πόλεμο αντί για την τρυφερότητα, όταν ξεχνάμε πως ο άλλος είναι άνθρωπος.

Βεβετία Λουκά: Δυστυχώς, ερχόμενη σε επαφή με το συγκεκριμένο έργο συνειδητοποίησα πόσο επίκαιρο συνεχίζει να είναι και πως η αποσάθρωση της κοινωνίας δεν έχει σταματήσει ανά τους αιώνες.

Δέσποινα Φουστάνου - ΤΑΜΟΡΑ

Η σωματικότητα και οι ακραίες καταστάσεις απαιτούν πολύ ένταση. Πώς δουλέψατε σωματικά και ψυχολογικά;

Μανώλης Μελικόκης: Ως επαγγελματίες ηθοποιοί ήδη απο την περίοδο που σπουδάζουμε στη σχολή δουλεύουμε αρκετά τα σώματά μας και θεωρώ πως με αρκετή πρόβα μπορούμε να υποστηρίξουμε ένα έργο που απαιτεί τέτοιου είδους σωματικότητα αρκεί όπως είπα να έχουμε λάβει τις κατάλληλες βάσεις. Ως προς το ψυχολογικό κομμάτι για να μπορέσεις να επιδείξεις τέτοιες σκληρές σκηνές βίας πρέπει να δουλέψεις με τους συναδέλφους σου το κομμάτι της εμπιστοσύνης διότι χωρίς αυτό ακόμα και την τέλεια σωματικότητα να είχαμε δεν θα καταφέρναμε τίποτα αν δεν εμπιστευόμασταν ο ένας τον άλλον.

Γρηγόρης Σέρμπης: Με ενδιαφέρον, χαρά και θάρρος! Διαφορετικά δεν γίνεται ούτως ή άλλως. Και προφανώς με εμπιστοσύνη στους συμπαίκτες μου και στον σκηνοθέτη. Συμφωνώντας μαζί τους και διαφωνώντας για να φτάσουμε σε σημεία που να μπορούμε να πούμε ότι μιλάμε – σε κάποιο έστω βαθμό - μια γλώσσα κοινή. Ρισκάροντας και βαθαίνοντας στην επικοινωνία. Είναι όμως και μια προσωπική περιπέτεια. Είναι η σωματικότητακαι η «ψυχολογία» του ρόλου αυτού καθαυτού απέναντι στην δική μου αμηχανία και το προσωπικό μου ρίσκο. Και εδώ ήμουν τυχερός γιατί έχω την τύχη να έχω δουλέψει αρκετά «σωματικά» σε υψηλά επίπεδα έντασης. Αν και ο όρος (σωματικότητα) ελάχιστα με ικανοποιεί, επιδίωξα να μιλήσω με το σώμα μου, και κυρίως να προσεγγίσω οργανικά τον ρόλο εμπνεόμενος από τον χαρακτήρα του ήρωά μου. Από τα όνειρα του, τις φιλοδοξίες του, τον τρόπο του να ερωτεύεται, να μηχανορραφεί και τέλος, να χάνει τον προσανατολισμό του και τον στόχο του.

Νίνα Κεφαλογιάννη: Προσωπικό μου μέλημα στην διαχείρηση ενός ρόλου, είναι η κατανόηση της ψυχικής του κατασκευής, συνειδητής και ασυνείδητης και πως αντιδρά ενστικτωδώς σε αυτά που παθαίνει και πράττει, υποστηρίζοντας με πάθος την αλήθεια του ακόμα και αν αυτή είναι σχεδόν παράδοξη. Έδωσα ιδιαίτερη σημασία στις εκφράσεις του προσώπου και ο ρόλος χτίστηκε μέσα από το βλέμμα του.

Ελευθερία Φιντικη: Δουλέψαμε ομαδικά με ασκήσεις εμπιστοσύνης που βοηθούν την ομάδα να λειτουργεί ενιαία πάνω στη σκηνή. Ασκήσεις συγκέντρωσης για να πετύχουμε την εσωτερική φόρτιση που χρειάζεται ο κάθε ρόλος πριν την παράσταση. Δουλέψαμε τις σωματικές μάχες επί σκηνής σε μορφή χορογραφίας και φυσικά καλό ζέσταμα πριν από κάθε πρόβα και παράσταση.

Δέσποινα Φουστάνου: Δούλεψα εμβαθύνοντας στις συνθήκες του έργου, του χαρακτήρα μου και των άλλων χαρακτήρων με σκοπό να αποδώσω αλήθεια και σκηνική ετοιμότητα.

Θωμαΐς Κρητικού: Δουλέψαμε πολλές ώρες και έγιναν πολλές πρόβες για να φτάσουμε σε ένα επιθυμητό αποτέλεσμα. Ο ηθοποιός πάντα θέλει και το κάτι παραπάνω. Γι αυτό, ειδικά στις σκηνές της σωματικής έντασης, κάναμε ξεχωριστή δουλειά, έξτρα πρόβες γκρουπαριστά, ώστε να πετύχουμε τη σωματική δράση, την αληθοφάνεια και το “δέσιμο” μεταξύ μας. Όσον αφορά στο ψυχολογικό κομμάτι, προσωπικά ακόμη κοιτάζω “ μέσα στον ήρωα μου” βρίσκοντας συνεχώς καινούρια πράγματα. Υπάρχουν τεχνικές που δούλεψα για να “σκάψω” τον εσωτερικό του κόσμο, κάτι που νομίζω απαιτεί πολύ χρόνο και προσωπική ενασχόληση.

Ραφαέλα Παπακώστα: Δούλεψα το σώμα σαν να ήταν ένας δεύτερος ηθοποιός μέσα στη σκηνή. Ήθελα το κάθε βήμα, η κάθε αναπνοή, να κουβαλά τη μνήμη των γεγονότων. Σωματικά κινήθηκα ανάμεσα στη συγκράτηση και στην έκρηξη — σαν ένα δοχείο που γεμίζει και αδειάζει διαρκώς.

Ψυχολογικά, έπρεπε να βρω έναν τρόπο να μην κουβαλάω τη σκοτεινιά του ρόλου εκτός σκηνής. Έβαλα όρια, τελετουργίες, στιγμές επιστροφής στον εαυτό μου. Άφηνα τον χαρακτήρα ακριβώς εκεί που έπρεπε: στο σανίδι.

Βεβετία Λουκά: Υπάρχουν, όντως, αρκετές σκηνές βίας και ψυχολογικής και σωματικής. Όσον αφορά τη σωματική χρειάστηκε αρκετή δουλειά και εξοικείωση με τα αντικείμενα και τις κινήσεις που σε μεγάλο βαθμό δε μας ήταν γνώριμες από πριν.

Γρηγόρης Σερμπής - ΑΑΡΩΝ

Αν ο χαρακτήρας σας είχε μόνο μία φράση για να υπερασπιστεί τις πράξεις του, ποια θα ήταν;

Μανώλης Μελικόκης: Λούκιος: Δικαίωση, απαιτώ δικαίωση για τις θυσίες της οικογένειάς μου και τις δικές μου.  Δημήτριος:Λαγνεία, είμαι απλά θύμα των ορμών μου.

Γρηγόρης Σέρμπης: «Εικόνα σου είμαι κοινωνία και σου μοιάζω».

Νίνα Κεφαλογιάννη: «Πότε αυτό το σκοτεινό όνειρο, θα φτάσει σε ένα τέλος;»

Ελευθερία Φιντικη: «Εκτέλεσα πιστά τον νόμο».

Δέσποινα Φουστάνου: «Οφθαλμός αντί οφθαλμού».

Θωμαΐς Κρητικού: “Έπραξα σύμφωνα με την τιμή και το καθήκον. Αν το καθήκον και η τιμή μου γεννούν τη βία, πάλι σύμφωνα με την τιμή και το καθήκον μου θα πράξω”.

Ραφαέλα Παπακώστα: «Έδρασα όπως έμαθα: μέσα στον πόνο που κληρονόμησα και στην αγάπη που δεν ήξερα να εκφράσω αλλιώς.»

Βεβετία Λουκά: Ο χαρακτήρας που υποδύομαι δε συγκαταλέγεται στα πάσχοντα πρόσωπα του έργου καθώς πρόκειται για μία φιγούρα που κινείται με σχετική αποστασιοποίηση από τα γεγονότα. Επομένως, δεν πράττει κάτι για το οποίο χρειάζεται να δικαιολογηθεί, παρατηρεί και επεμβαίνει με το δικό του τρόπο.

Θωμαΐς Κρητικού - ΤΙΤΟΣ

Σε έναν κόσμο που βυθίζεται στην αγριότητα, υπάρχουν σημεία τρυφερότητας ή ανθρωπιάς στον ρόλο σας; Πώς τα προσεγγίζετε;

Μανώλης Μελικόκης: Ο Λούκιος έχει τέτοιες στιγμές, ειδικά όταν αντικρίζει την αδερφή του μετά τον βιασμό που έχει δεχτεί σοκαρίζεται και λυγίζει διότι νιώθει τύψεις και θυμό που δεν ήταν εκεί να τη σώσει. Επίσης προσπαθεί να συνειδητοποιήσει τι είναι αυτό που βλέπει εκείνη την ώρα διότι η Λαβίνια εμφανίζεται σε μια πολύ άσχημη κατάσταση.

Ο Δημήτριος δεν έχει τέτοια στοιχεία στις σκηνές που εμφανίζεται. Διότι είναι ένας άνθρωπος που εκείνη την περίοδο που διαδραματίζεται το έργο ζεί την κάθε στιγμή στα άκρα, σαν να είναι η τελευταία του οπότε δεν έχει χρόνο για τέτοια συναισθήματα.

Γρηγόρης Σέρμπης: Φυσικά. Η σχέση του με το παιδί του. Ένα παιδί που δεν το περιμένει και του έρχεται ουρανοκατέβατο. Αντίστοιχη είναι και η αλλαγή του. Ακραία και δραματική καθώς αφοσιώνεται ολόψυχα στην διάσωση αυτού του παιδιού. Ξαφνικά, ένα ανδρείκελο, ένας χαρακτήρας ατελής λόγω της ακραίας του απανθρωπιάς, εξανθρωπίζεται. Αγαπάει έναν άνθρωπο. Πρόκειται πραγματικά για ψυχικό σεισμό. Είναι η πιο προκλητική και δύσκολη στιγμή μου ως ηθοποιός. Επιχειρώ απλά να κρατήσω στην αγκαλιά μου ένα βρέφος. Το δικό μου παιδί.

Νίνα Κεφαλογιάννη: Ο χαρακτήρας μου βιώνει τραγικές καταστάσεις βιασμού και ακρωτηριασμού. Παράλληλα, όμως, χάνει τον αγαπημένο της. Για κάποιο λόγο θεώρησα ότι αυτό το γεγονός θα με οδηγούσε σε μια πιο πιστή θεώρηση της αλήθειας του σιωπηλού της πόνου. Εμπνεύστηκα αρκετά δηλαδή από τη βίαιη καταστροφή αυτού του ρομαντικού ιδεώδους.

Ελευθερία Φιντικη: Οι ρωγμές του επαρμένου αυτοκράτορα Σατουρνίνου είναι η στιγμή που συνειδητοποιεί ότι είναι νεκρός ο αδερφός του και αργότερα όταν βλέπει πως ο λαός που πρόδωσε επαναστατεί για να τον διώξει. Οι ρωγμές αυτές είναι στιγμιαίες και αμέσως τις καλύπτει με ψέμα, αδικία και κατάχρηση εξουσίας για να αποφύγει τις ευθύνες. Θα τον ήθελα λίγο πιο ανθρώπινο αλλά δυστυχώς το κείμενο έχει άλλη γνώμη.

Δέσποινα Φουστάνου: Υπάρχουν: Ο θρήνος για την ανθρωποθυσία του γιου μου και η συνεύρεση με τον εραστή μου. Ο χειρότερος εγκληματίας έχει αδύναμες στιγμές και στιγμές αδυναμίας. Προσεγγίζω αυτές τις στιγμές με βάση την ψυχοσύνθεση του ρόλου που υποδύομαι, στην προκειμένη περίπτωση αυτή δεν είναι λεπτοκαμμωμένη, τις προσεγγίζω πιο αδρά.

Θωμαΐς Κρητικού: Ο Τίτος δεν είναι απάνθρωπος. Πέρα και πίσω από την τιμή και το καθήκον είναι πατέρας. Ο πόνος του για την απώλεια των γιων του, ο πόνος του για το “σακάτεμα “ της κόρης του, (όπως ο ίδιος το αποκαλεί ), τον οδηγούν στην εκδίκηση και τον βυθίζουν στην τρέλα, κάτι που λειτουργεί ως καταφύγιο γι’ αυτόν. Αυτά τα σημεία του πόνου, της τρυφερότητας, της ανθρωπιάς είναι και τα πιο όμορφα στον Τίτο. Η ένταση, η ενοχή, η σιωπηλή οδύνη, η ταπείνωση, ο βουβός πόνος, το ξέσπασμα, η κραυγή, ένα βλέμμα, ένα άγγιγμα, ένα φιλί…. ( αρκετές φορές νιώθει την ανάγκη να φιλήσει τα δυο παιδιά του) όλα αυτά είναι στοιχεία που “παίζουν ” στον Τιτο σε αυτές τις στιγμές του.

Ραφαέλα Παπακώστα: Πιστεύω πως ακόμη και οι πιο σκληροί χαρακτήρες έχουν μια μυστική πληγή που αιμορραγεί αθόρυβα. Εκεί κρύβεται η τρυφερότητα. Στο βλέμμα λίγο πριν από μια απόφαση, στη διστακτικότητα ενός χεριού, σε μια ανάσα που τρέμει. Αυτές τις στιγμές τις προσεγγίζω σαν ιεροτελεστία: με λεπτότητα, χωρίς να τις εξηγώ, μόνο αφήνοντάς τες να υπάρχουν.

Βεβετία Λουκά: Ναι, υπάρχουν, ευτυχώς, τέτοιες στιγμές οι οποίες είναι λυτρωτικές μέσα στην όλη βαρβαρότητα.

Νίνα Κεφαλογιάννη - ΛΑΒΙΝΙΑ

Ποια στιγμή της παράστασης θεωρείτε πιο καθοριστική για τη συνολική δραματουργία;

Μανώλης Μελικόκης: Θεωρώ πως είναι η σκηνή του βιασμού. Η σκηνή αυτή είναι που οδηγεί το έργο να πάρει την άγρια και ακραία μορφή του.

Γρηγόρης Σέρμπης: Η ύβρις που διαπράττει στην αρχή του έργου ο Τίτος Ανδρόνικος δολοφονώντας τον αιχμάλωτο γιο της Ταμόρας, Άλαρβο. Η κατρακύλα του από εκεί και πέρα δεν έχει σταματημό· συμπαρασύρει και καταστρέφει όλους τους κεντρικούς ήρωες, και πρώτους από όλους τα πιο αγαπημένα του πρόσωπα.

Νίνα Κεφαλογιάννη: Την σκηνή του βιασμού γιατί ξεκλειδώνει τον παράγοντα της σεξουαλικής διαστροφής και την συνδέει με το πάθος για επιβολή εξουσίας.

Ελευθερία Φιντικη: Η στιγμή που ο Τίτος θυσιάζει τον πρώτο γιο της Ταμόρα είναι αυτή που πυροδοτεί το "γαϊτανάκι" εκδίκησης που πλέκεται σιγά σιγά ως το τέλος της παράστασης.

Δέσποινα Φουστάνου: Θεωρώ πως η στιγμή που αποκαλύπτετε το όνομα του βιαστή της Λαβίνια είναι και η στιγμή "καταλύτης" του έργου.

Θωμαΐς Κρητικού: Για μένα προσωπικά, η πιο καθοριστική στιγμή της παράστασης για τη συνολική δραματουργία του έργου, πέρα από την σκηνή που ο Τίτος ανακηρύσσει αυτοκράτορα τον Σατουρνίνο, έναν εγωπαθή και αλλαζόνα άνθρωπο, είναι η στιγμή που αντικρίζει την κόρη του βιασμένη και ακρωτηριασμένη. Εκεί ακριβώς σηματοδοτεί “το σημείο χωρίς επιστροφή”.

Ραφαέλα Παπακώστα: Για μένα η πιο καθοριστική στιγμή είναι εκείνη όπου το προσωπικό δράμα γίνεται συλλογικό. Όταν ο χαρακτήρας μου συνειδητοποιεί ότι δεν είναι μόνο ένα άτομο που πονά, αλλά ένας κρίκος στην κατάρρευση μιας ολόκληρης κοινωνίας. Εκεί η ιστορία αποκτά διαστάσεις αρχαίας τραγωδίας.

Βεβετία Λουκά: Νομίζω ότι η πιο καθοριστική στιγμή είναι, ίσως, η πρώτη δολοφονία, η οποία γίνεται και αφορμη για όλο το μετέπειτα κύκλο εκδίκησης που ακολουθεί.

Ραφαέλα Παπακώστα - ΜΑΡΚΟΣ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟΣ

Πώς επηρέασε η μινιμαλιστική σκηνική άποψη της Ομάδας ΜΗΔΕΙΑ την ερμηνεία σας;

Μανώλης Μελικόκης: Εμένα προσωπικά με έχει δυσκολέψει πάρα πολύ και στους δύο ρόλους γιατί είναι ένα εργό που αν το προσεγγίσεις ρεαλιστικά όπως κάνουμε εμείς πρέπει να διαθέτει περισσότερα εφέ και props απο τα υπάρχοντα. Αλλά απο την άλλη αυτό αποτελεί πρόκληση για εμένα ως  ηθοποίο και φαντάζομαι και για τους υπόλοιπους συντελεστές της παράστασης ώστε να ανεβάσουμε το επίπεδο της τέχνης μας και να γίνουμε καλύτεροι ώστε να πείθουμε και να ψυχαγωγούμε το κοινό που έρχεται να μας δει.

Γρηγόρης Σέρμπης: Θεωρώ ότι δημιουργήσαμε χώρο για ελευθερία και πειραματισμό συνθήκη που κατέστησε το εγχείρημά μας δημιουργικό. Νομίζω κάναμε ένα βήμα ο καθένας προσωπικά αλλά και σαν ομάδα και δημιουργήσαμε τις προοπτικές για ακόμα μεγαλύτερη εξέλιξη. Υπάρχει μια απλότητα, μια «καθετότητα», μια λαϊκότητα στον σαιξπηρικό λόγο. Πιστεύω ότι κινηθήκαμε προς αυτές τις κατευθύνσεις αποφεύγοντας σε μεγάλο βαθμό εντυπωσιασμούς και υπερβολές.

Νίνα Κεφαλογιάννη: Θεωρώ πως ήταν μια σοφή επιλογή, λόγω του συνολικού βάρους που φέρει το έργο, επίσης δίνει μια διαχρονική χροιά στα τεκταινόμενα, συμβάλλοντας στη δημιουργία μιας άχρονης σχεδόν δυστοπίας.

Ελευθερία Φιντικη: Ο ηθοποιός καλείται να υπηρετήσει το όραμα του σκηνοθέτη. Αν αυτό επικεντρώνεται στη δράση και την ερμηνεία του κάθε ρόλου σίγουρα δίνει την δυνατότητα να εκφραστεί πιο ελεύθερα μέσα απ΄το ρόλο του χωρίς σκηνικά όρια και μετρημένες ανάσες. Νιώθω ελευθερία λοιπόν και ως Ελευθερία και ως Σατουρνίνος.

Δέσποινα Φουστάνου: Ομολογώ πως με δυσκόλεψε ο περιορισμός στις σωματικές κινήσεις όμως ως αποτέλεσμα κατέφυγα στο χτίσιμο ενός πιο συμπαγούς χαρακτήρα με περίσσια λεκτική και στατική δύναμη.

Θωμαΐς Κρητικού: Ωραία ερώτηση. Για μένα υπάρχουν και θετικά και αρνητικά στοιχεία σε αυτό. Τα θετικά είναι ότι μέσω του μινιμαλισμού, ο θεατής “αναγκάζεται ” να δει τον ρόλο, τον άνθρωπο, τον ηθοποιό- με τα θετικά του και τα αρνητικά του χωρίς “πρόσθετα εφέ”. Ο θεατής δηλαδή “μένει” στον ηθοποιό.  Μένει στο βλέμμα του, στην παύση του, στην ένταση του, στη σιωπή του. Τον κοιτάει. Τον αφουγκράζεται. Τον αισθάνεται δικό του κομμάτι.  

Επιπλέον, το συγκεκριμένο έργο με όλες αυτές τις σκηνές της βίας και των ακρωτηριασμών, θα μπορούσε να γίνει γραφικό, κωμικό-τραγικό αν μου επιτρέπεται η έκφραση, συνεπώς η αφαιρετικότητα βοηθά πολύ στο να μη σπάσει η αληθοφάνεια ( πάντοτε μέσα από δεδομένες συνθήκες). Έτσι η βία γίνεται συμβολική και όχι ρεαλιστική. Ο μινιμαλισμός διευκολύνει επίσης το έργο να είναι διαχρονικό.

Όσον αφορά στα αρνητικά τώρα. Ένα σημαντικό στοιχείο είναι η μετάδοση της πλοκής. Αναρωτιέμαι  δηλαδή κατά πόσο ο θεατής “μπαίνει” στην υπόθεση και αν τον κρατάει ζωντανό το έργο καθόλη τη διάρκειά του. Εξίσου δύσκολη θεωρώ την ερμηνευτική “υπέρ ακρίβεια” που πρέπει να έχουν οι ηθοποιοί, για ένα λιτό αλλά άρτιο αποτέλεσμα.  

Ραφαέλα Παπακώστα: Με απελευθέρωσε. Ο μινιμαλισμός δεν σου επιτρέπει να κρυφτείς πίσω από αντικείμενα, σκηνικά ή εντυπωσιασμούς. Σε αναγκάζει να είσαι αληθινός, εκτεθειμένος, παρών. Στο άδειο σκηνικό, ο ηθοποιός γίνεται το τοπίο. Κάθε μικρή κίνηση αποκτά σημασία. Αυτό με έκανε να δουλέψω πιο καθαρά, πιο ουσιαστικά, πιο βαθιά.

Βεβετία Λουκά: Κατα τη διάρκεια των προβών, μπορώ να πω, ότι συνέβησαν και τα δύο. Υπήρχαν στιγμές που λειτούργησε απελευθερωτικά αυτή η προσέγγιση και άλλες που χρειαζόταν κάτι να σε ξεκλειδώσει για να πας παρακάτω και δεν μπορούσες να στηριχτείς στις προφανείς και εύκολες λύσεις που περιλαμβάνουν σκηνικές δράσεις. Ωστόσο, αυτό μόνο σε καλό μπορεί να βγει τελικά, αν το εμπιστευτείς, γιατί σε αναγκάζει να ψάξεις καλύτερα τις εσωτερικές δράσεις του χαρακτήρα σου και να μην αγκιστρωθείς από μία εξωτερική δραστηριότητα.

Ελευθερία Φιντίκη - ΣΑΤΟΥΡΝΙΝΟΣ

Αν μπορούσατε να μιλήσετε απευθείας στον Σαίξπηρ, ποια ερώτηση ή παρατήρηση θα του κάνατε;

Μανώλης Μελικόκης: Θα ήθελα να μάθω πραγματικά πόσο χρόνο χρειάστηκε για να γράψει ένα τόσο σπουδαίο έργο και ποιες δυσκολίες αντιμετώπισε ώστε να το ολοκληρώσει.

Γρηγόρης Σέρμπης: «Μην είσαι ρατσιστής Ουίλιαμ… και μην γίνεσαι τόσο βίαιος και ακραίος…»

Νίνα Κεφαλογιάννη: «Πού ακουμπάει μέσα σας η ιστορία που γράψατε;»

Ελευθερία Φιντίκη: Ο Σαίξπηρ καταφέρνει μέσα από ένα τόσο σκληρό και αιματοβαμμένο έργο να καθαρίσει το τοπίο, να λυτρώσει και μέσα απ'το τραγικό τέλος να δώσει μια ελπιδοφόρα αρχή. Ίσως να τον ρωτούσα αν η κάθαρση έρχεται μόνο μέσα απ'την οδό του θανάτου και όχι απ'την οδό της αγάπης.

Δέσποινα Φουστάνου: Γιατί δεν σκοτώνονται όλοι; Γιατί δίνετε ελπίδα στο τέλος μιας τόσο αιματηρής ιστορίας εξουσίας; Ίσως επειδή ο Σαίξπηρ ζει στο βασίλειο της Μ.Βρετανίας και δεν μπορεί να ζωγραφίσει όλο το πορτραίτο.

Θωμαΐς Κρητικού: “Εξερεύνησες την ανθρώπινη κτηνωδία χωρίς καν να την ομορφύνεις ”. 

Ραφαέλα Παπακώστα: Θα τον ρωτούσα: «Πόσο φόβο κουβαλούσες όταν έγραφες αυτό το έργο — και πόση αλήθεια σε ανάγκασε να κοιτάξεις μέχρι να το ολοκληρώσεις;»

Βεβετία Λουκά: Μάλλον θα του έλεγα, απλώς, ότι το έργο του είναι σαν ένας καθρέφτης της κοινωνίας, διαχρονικά, τον οποίο μας χάρισε απλόχερα και τον ευχαριστούμε γι’ αυτό.

Βεβετία Λουκά - ΑΡΛΕΚΙΝΟΣ, ΒΑΣΙΑΝΟΣ, ΜΑΙΑ

Βλάρα Αλεξία