Χαριτίνη Ξύδη: "Ο χρόνος είναι η αιώνια πάλη των αντιθέτων και ταυτοχρόνως η ισορροπία τους".

Η Χαριτίνη Ξύδη, με την ποιητική της συλλογή Κουταλάκια, καταθέτει μια γραφή άμεση, αστική και βαθιά βιωματική, όπου οι μικρές καθημερινές στιγμές μεταμορφώνονται σε πυκνά αποτυπώματα μνήμης, έρωτα και εσωτερικής παρατήρησης. Με λόγο καθαρό και διεισδυτικό, που συνομιλεί με τη λαϊκή κουλτούρα και τη σύγχρονη εμπειρία της πόλης, η ίδια χαρτογραφεί έναν κόσμο αντιθέσεων και έντονων συναισθημάτων. Στη συνέντευξη που ακολουθεί, μιλά για τον χρόνο, τη μνήμη, τον έρωτα και τη γραφή ως πράξη ελευθερίας.

Χαριτίνη Ξύδη

Στην ποιητική σας συλλογή οι μικρές καθημερινές σκηνές μετατρέπονται σε πυκνά στιγμιότυπα ζωής. Πώς γεννήθηκε η ανάγκη να καταγράψετε αυτή την καθημερινότητα με τόσο άμεσο και σχεδόν αστικό τρόπο;

Κλέβω κουταλάκια από παιδί, όπως ανέφερα και στο σημείωμά μου, στο τέλος του βιβλίου μου «Κουταλάκια». Δεν μπορώ να πω, εάν πράγματι, αποτέλεσε μια ανάγκη που έπρεπε πάση θυσία να καταγραφεί.  Μάλλον όχι. Επιπροσθέτως, ορισμένα «μυστήρια», οφείλουν να παραμένουν άλυτα και ανερμήνευτα. Ο αστικός τρόπος, αφετέρου, καταλαμβάνει και το μεγαλύτερο κομμάτι της ψυχοσύνθεσής μου·εννοώ, σκέφτομαι αστικά, ταξιδεύω αστικά, κοιμάμαι, τρώγω, απελπίζομαι, ερωτεύομαι, αγαπώ και μισώ αστικά.Αν καιέχω «μεγαλώσει» στην επαρχία, αυτή, δεν τα κατάφερε μαζί μου. Δεν κατάφερε να με αναθρέψει, να με αφομοιώσει και να μου μοντάρει τα δικά της πρότυπα και στερεότυπα. Δεν μου έχει αφήσει κανένα κατάλοιπο. Της ξέφυγα νωρίς, γλιτώνοντας από το ολισθηρό και κακόβουλο λογισμικό της. Για να μην την αδικώ, όμως, θα της πιστώσω τη λατρεία μου για τη θάλασσα, τη φύση, γενικότερα, τα πανηγύρια στο Πήλιο και τον θεσσαλικό κάμπο και τα σκυλάδικα.

Στο έργο σας συνυπάρχουν η μνήμη, η πόλη, ο έρωτας και μια αίσθηση εσωτερικής παρατήρησης. Ποιο από αυτά τα στοιχεία θεωρείτε ότι λειτουργεί ως κεντρικός άξονας της συλλογής;

Όπως, πολύ σωστά, εντοπίσατε, η μνήμη, η πόλη, ο έρωτας και η παρατήρηση, λειτουργούν συμπαραλλήλως στο βιβλίο και μοιράζονται εξίσου το κέντρο βάρους και τις ευθύνες που φέρει.

Επειδή, πολλές φορές, σε ένα βιβλίο (ή έργο που εμπίπτει σε μία από τις τέχνες) ανατίθεται ένας «μεσσιανικός» ρόλος. Και ακόμη συχνότερα η σωτήρια επέμβασή του είναι πράγματι ευεργετική σε διάφορα πεδία. Τότε, τα πράγματα παίρνουν ανέλπιστα ωραίους δρόμους. Ανάγκη αδήριτη, διότι ο εφιαλτικός πανικός που σκιάζει τις ζωές μας, εσχάτως, μας κρατάει δέσμιούς του, ενίοτε και αναπόδραστα.

Η μνήμη, λοιπόν, γιατί βρίσκεται πάνω από όλα τα ληξιαρχεία. Η πόλη, γιατί η περιδιάβασή της γίνεται το ύφος, το ύψος και η περηφάνια, των γραπτών μας, μέσα στην πληθωρική της ακμή και παρακμή. Ο έρωτας διότι είναι η πιο κρουστή μας δύναμη, η οποία μπορεί να μετακινήσει όρη και η παρατήρηση (εσωτερική, όπως το είπατε, αλλά και εξωτερική), με την οποία, επίσης, διατηρώ ιδιαίτερο και άρρηκτο δεσμό από παιδί.

Αυτές οι τέσσσερις ποιότητες, λοιπόν, είναι και θα συνεχίσουν να είναι οι κλειδοκράτορες της γραφής μου.

Τα ποιήματα μοιάζουν με θραύσματα εμπειρίας και χρόνου που ενώνονται σε ένα κοινό συναισθηματικό τοπίο. Τι σημαίνει για εσάς αυτή η ιδέα του «κοινού χρόνου» που διατρέχει τη συλλογή;

Για εμένα, ο χρόνος είναι άχρονος, αδιάσπαστος, αδιάρρηκτος, αλλά, κινείται αενάως, ακόμη και όταν το συνειδητό μέρος του εγκεφάλου μας βραδύνει τη λειτουργία του, για παράδειγμα στην εν υπνώσει κατάστασή μας. Ό,τι σωρεύεται εντός μας, καθετί που εμπεριέχει και το αντίθετό του, είναι χρόνος και δεν είναι, ταυτόχρονα. Ο χρόνος είναι η αιώνια πάλη των αντιθέτων και ταυτοχρόνως η ισορροπία τους. Μέσα στη λάμψη εμφωλεύει και η σκοτεινιά, μέσα στο καλό το κακό, στη χαρά η λύπη, στον σοσιαλισμό ο καπιταλισμός, στη σοβαρότητα η επιπολαιότητα και χίλια δυο άλλα. Μέσα στους μηχανισμούς του χρόνου, που είναι μια «ρευστή» ποιότητα, επαναλαμβάνω, γίνονται διάφοροι και πολυποίκιλοι συνδυασμοί, όλων των παραπάνω, και ακόμη των αισθημάτων, της δύναμης, της απόγνωσης και της ελπίδας, των οποίων οι διαχωριστικές γραμμές είναι κατανυκτικές.Εκεί, πάνω σε αυτή την ευλάβεια, γράφονται τα άχρονα μεγάλα πάθη, δίνεται άχρονη ζωή μυστική και άχρονη ανάσα σε όσα θέλουμε να περιγράψουμε στην τέχνη μας. 

Η πόλη εμφανίζεται ως ζωντανός οργανισμός που συνομιλεί με τον άνθρωπο. Πόσο επηρεάζει ο αστικός χώρος τη γραφή και τη ματιά σας;

Τη διαμορφώνει απόλυτα. Το άστυ, λειτουργεί ως ο ενορχηστρωτής, ο μαέστρος της γραφής και του τρόπου, μέσω του οποίου περνούν μέσα μου οι ιστορίες του. Και πολλές φορές, «ξαναγράφει» τα κείμενά μου, τα ξαναπλάθει, συνομιλεί μαζί τους, με ανθρώπινη φωνή, όπως είπατε, άλλοτε μπορεί και να ξιφομαχήσει και να νικήσει την πρώτη γραφή.Επειδήη γραφή μου, υπήρξε ανέκαθεν νευραλγικό κομμάτι της πόλης, συγκεκριμένα της Αθήνας, των μπαρ, των σινεμά, των ταβερνείων της, της Αρχαίας Αγοράς, της Ομόνοιας, των ανθρώπων της και, κυρίως, των δρόμων της, οι οποίοι, όπως έχω γράψει, έχουν κυβερνήσει τη μοίρα μου.

Στο έργο σας υπάρχει μια έντονη παρουσία της νεότητας, της προσδοκίας αλλά και της κόπωσης της καθημερινότητας. Είναι αυτή μια συνειδητή προσπάθεια να αποτυπωθεί η σύγχρονη ψυχολογία;

Αρχικά, η νεότητα είναι, επίσης, μία ποιότητα. Και μάλιστα, παντελώς αποκομμένη από τον βιολογικό, συμβατικό, χρόνο, για τον οποίο μιλήσαμε ήδη πριν. Βεβαίως, ομιλώ, για τη δική μου κοσμοφιλοσοφία, στην οποία η σύγχρονη συλλογική ψυχοσύνθεση είναι για κλάματα. Μερικοί ηδονίζονται όταν δολοφονούν, με χυδαίους τρόπους, όχι μόνο τη δική τους νεότητα αλλά και τη νεότητα που διακρίνουν στους άλλους. Από κόμπλεξ και κατωτερότητα, από θηριώδη ανασφάλεια και κακώς εννοούμενη ταπεινότητα. Αλλά, ήλθε ο καιρός της εξωστρέφειας της νεότητας, που κινείται ενάντια στο χάος και το σκοτάδι των επηρμένων. Όσοι συγχέουν τη νεότητα της καρδιάς με την αυταπάτη και την εξωτερική της ψευδαίσθηση, ας μείνουν εγκλωβισμένοι σε αυτό. Εγώ, πάντως, θα αφήνω τη νεότητα να σιγοτραγουδά μέσα στα γραπτά μου, θα την επικαλούμαι ως μούσα, στα αισθήματά μου, όταν η φθορά με απειλεί. Η κόπωση της καθημερινότητας, είναι μια πραγματική κατάσταση, αναπόφευκτη και μοιραία, αλλά η νεότητα της καρδιάς είναι μια μορφή αθανασίας.

Η γλώσσα σας είναι άμεση, καθαρή και συχνά συνομιλεί με τη μουσική και τη λαϊκή μνήμη. Ποιες επιρροές νιώθετε ότι έχουν διαμορφώσει το ύφος σας;

Η πιο ευθεία επιρροή μου είναι τα αισθήματα, τα λαϊκά τραγούδια και μία βίντατζ εκδοχή του βίου. Η καθημερινότητα, η ζωή και οι δυσκολίες των απλών ανθρώπων, οι αιμάτινοι αγώνες της εργατικής τάξης, ο ακατάβλητος έρως των σωμάτων, η πόκα, το σινεμά, το Αιγαίο και τα κουταλάκια μου. Ως εκ τούτου, η γλώσσα της γραφής μου, μέσα στα χρόνια που κύλησαν, έγινε προφορική, αφαιρετική, σχεδόν χωρίς λυρισμό, πολλές φορές ιδιότυπα κυνική, και μοιραία αυτονομήθηκε, ως άλλος ήρωας, προβαίνοντας στην ένδοξη έξοδό της από την πρώτη της εκφορά.Και, πυρπολώντας, ταυτόχρονα, ό,τι ακαδημαϊκό και λόγιο της είχε απομείνει.

Ο έρωτας εμφανίζεται ως δύναμη που επιμένει παρά την απογοήτευση και την καθημερινή φθορά. Πώς αντιλαμβάνεστε τον ρόλο του έρωτα στη σύγχρονη ζωή και στην ποίηση;

Ο έρωτας σήμερα έχει περιέλθει σε κατάσταση θριάμβου της αφασίας του. Δεν έχει να προασπίσει τίποτε, επειδή η εποχή είναι το μεγάλο τίποτε. Καταλαβαίνω την αμηχανία των ανασφαλών να ερωτευθούν, να δοθούν, να πάρουν μεγάλα ρίσκα, να σπάσουν τα μούτρα τους, να «προσκρούσουν, επισφαλείς, εις τα κυρίως», όπως έγραψε η Νατάσα Χατζιδάκι, αλλά δεν τη συμμερίζομαι, επειδή νιώθω δυνατή, αν και άοπλη, για να αναδεχθώ και τις ήττες και τις χασούρες και τα στραπάτσα της ζωής, των επιλογών μου, των λαθών και των παθών μου. Αλλά, μου φαίνεται τόσο αστείο, όσο και καθέτως ανώριμο, να μην είσαι σε θέση να αναλάβεις την ευθύνη των αισθημάτων σου, ακόμη χυδαιότερα, να τα αρνείσαι, να προσποιείσαι πως δεν συμβαίνουν, και να τα φοβάσαι. Δηλαδή, ο έρωτας είναι μια υπόθεση χαμένη, εκ των προτέρων, στους καιρούς μας. Σχεδόν διώκεται, δεν έχει θιασώτες παρά μόνο πολέμιους. Το δεύτερο κακό είναι οι μίζερες και γλυκανάλατες καρικατούρες του. Έρωτας είναι να το λέει η καρδιά σου, να είσαι γενναίος, από επιλογή. Παντού. Σε όλα. Και στην ποίηση.

Αν οι αναγνώστες κρατήσουν μία βασική αίσθηση ή σκέψη κλείνοντας τα Κουταλάκια, ποια θα θέλατε να είναι αυτή;

Δεν θα δέσμευα ποτέ κανέναν αναγνώστη μου, για να προοικονομήσω τη δικαίωση και την ικανοποίηση των δικών μου επιθυμιών. Αυτό το δικαίωμα συντηρώ για τον εαυτό μου, διαβάζοντας, αυτή, την ίδια ελευθερία, διαφυλάττω και προασπίζω και για τους αναγνώστες μου. Ας κρατήσουν, λοιπόν, ό,τι τους κάνει κέφι, ό,τι τους δίνει χαρά και συγκίνηση.

Αλεξία Βλάρα