Είδαμε και προτείνουμε: Ο Εχθρός του λαού του Χένρι Ίψεν σε σκηνοθεσία Τόμας Όστερμάιερ

 

Ο Εχθρός του λαού του Χένρι Ίψεν σε σκηνοθεσία Τόμας Όστερμάιερ, είναι μια παράσταση που δεν έρχεται απλώς να ανανεώσει ένα κλασικό έργο· το ανασύρει βίαια από τον 19ο αιώνα και το πετάει στο κέντρο της σημερινής δημόσιας σφαίρας, εκεί όπου η αλήθεια και το κέρδος συγκρούονται με όρους σχεδόν βιολογικούς. Ο Ίψεν, σε αυτή τη ριζοσπαστική ανάγνωση, ενεργοποιείται ως ένας ζωντανός συνομιλητής στην εποχή του κοινωνικού κατακερματισμού, των ψηφιακών ηρώων με γυάλινη ηθική και των κοινωνιών που λειτουργούν πια σαν αγέλες με ημερήσια διάταξη.

Ο Όστερμάιερ δεν κάνει απλώς θέατρο· οργανώνει ένα φόρουμ, ένα πεδίο σύγκρουσης όπου η σκηνή και το κοινό συνυπάρχουν σαν δύο όψεις της ίδιας παραμορφωτικής πραγματικότητας. Η παράσταση είναι ενοχλητικά επίκαιρη και αυτή είναι η δύναμή της. Δεν επιτρέπει στον θεατή να ξεφύγει σε μια ασφαλή απόσταση. Αντίθετα, τον τραβά μέσα στο πρόβλημα: στο αδιέξοδο μιας κοινωνίας που ξέρει τι είναι σωστό αλλά επιλέγει το συμφέρον· που ζητά διαφάνεια αλλά φοβάται το κόστος της· που λατρεύει την αλήθεια, αρκεί να μην την αγγίζει προσωπικά.

Ο Κωνσταντίνος Μπιμπής ως γιατρός Στόκμαν είναι ένα μείγμα εκρηκτικής ευθραυστότητας και ιδεαλιστικής εμμονής. Δεν παίζει απλώς τον άνθρωπο που βλέπει την πόλη του να αρρωσταίνει αλλά ενσαρκώνει εκείνον που αναγνωρίζει ότι η αρρώστια είναι πολύ βαθύτερη: βρίσκεται στη συλλογική συνείδηση, στα δίκτυα της εξουσίας, στους μηχανισμούς που εξοφλούν τη σιωπή ως επένδυση. Απέναντί του, ο Μιχάλης Οικονόμου δίνει έναν Δήμαρχο-αρχιτέκτονα της διαστρέβλωσης, όχι ως καρικατούρα εξουσίας αλλά ως σύγχρονο διαχειριστή συμφερόντων, εκείνον που ξέρει ότι η αλήθεια δεν κινεί χρήμα.

Η παράσταση κορυφώνεται στο περιβόητο φόρουμ, όπου οι θεατές εμπλέκονται ενεργά. Εδώ ο Όστερμάιερ αποδεικνύει την ουσία της πολιτικής του γραφής: δεν ενδιαφέρεται να προκαλέσει συγκίνηση, αλλά αναμέτρηση. Το κοινό, βγαλμένο από μια κοινωνία υπερ-εξατομικευμένων «προφίλ» που διαφημίζουν ηθική χωρίς κόστος, καλείται να πάρει θέση. Και η θέση, όσο κι αν προσπαθήσουμε να την ωραιοποιήσουμε, συνήθως αποκαλύπτει περισσότερα από όσα θα θέλαμε.

Η τωρινή εκδοχή έχει κάτι βαθιά ανατριχιαστικό: λειτουργεί σαν καθρέφτης μιας χώρας που ζει διαρκώς το φιξάρισμα της “διαχείρισης” αντί της λύσης. Το σκάνδαλο που θάβεται, η έρευνα που καθυστερεί, το κοινό που διχάζεται σε μικρές, αυτάρκεις φυλές, όλα είναι εδώ. Και το θέατρο μάς το τρίβει στα μούτρα, χωρίς φίλτρα, χωρίς λογοκριμένες αποχρώσεις.

Ο Όστερμάιερ κάνει μια «επίκαιρη» ανάγνωση και απολύτως αναγκαία. Σε έναν κόσμο που επιπλέει στον ναρκισσισμό και βυθίζεται στην ηθική κόπωση, ο Εχθρός του λαού μας υπενθυμίζει το αυτονόητο και ταυτόχρονα το πιο δύσκολο: ότι η αλήθεια έχει τίμημα. Και κάποιος πρέπει να το πληρώσει.

Βλάρα Αλεξία