Μάτω Ιωαννίδου: "Η πρόθεσή μου ήταν να αποδώσω μια αέναη κίνηση σωματική και υπαρξιακή ταυτόχρονα, διαχρονικά".

Στην έκθεση ScreenShots στην γκαλερί Art Project Space, η Μάτω Ιωαννίδου «παγώνει» τον χορό της Μπέλα Μπάξτερ από το Poor Things όχι ως απλό κινηματογραφικό καρέ, αλλά ως υπαρξιακή δόνηση που διαπερνά τον χρόνο, το σώμα και τη μνήμη. Αντλώντας από την κινηματογραφική εικόνα, τα αρχαία ανάγλυφα χορού και τη φιλοσοφική σκέψη του Πολ Βαλερί, η ζωγραφική της μετατοπίζεται από την αφήγηση στη χειρονομία, από τη γραμμή στην ύλη, από το στιγμιότυπο στο ίχνος. Η Μπέλα γίνεται εδώ μια διαχρονική «κραυγή» ζωής, μια μορφή σε αέναη κίνηση, που αντιστέκεται στον θάνατο, στη βεβαιότητα και στη στασιμότητα. Σε αυτή τη συνέντευξη, η καλλιτέχνις μιλά για τη σχέση της με την ηρωίδα, τη σωματικότητα της ζωγραφικής, τη μνήμη της εικόνας και τον χορό ως πράξη ύπαρξης.

Μάτω Ιωαννίδου

Ο χορός της Μπέλα Μπάξτερ στο Poor Things λειτουργεί για εσάς ως κινηματογραφικό στιγμιότυπο ή ως υπαρξιακό σύμβολο; Τι ήταν αυτό που σας ώθησε να «παγώσετε» αυτές τις κινήσεις στον ζωγραφικό χρόνο;

Είναι προφανές ότι το κινηματογραφικό στιγμιότυπο ήταν το απαραίτητο υλικό για να αποδώσω τη βαθύτερη αίσθησή μου για την ηρωίδα… με την οποία, δεν το κρύβω, ταυτίστηκα.

Ο τίτλος ScreenShots παραπέμπει σε αποσπασματικότητα και ψηφιακή μνήμη. Πώς συνομιλεί αυτή η έννοια με τη σωματικότητα, τη χειρονομία και την υλικότητα της ζωγραφικής σας;

Ο τίτλος είναι εσκεμμένα παραπιστικός, ώστε ο θεατής της ζωγραφικής μου να έχει την έκπληξη. Από την ψηφιακή μνήμη να πέφτει σε εικόνες όπου κυριαρχούν η υλικότητα και η χειρονομία, όπως θα τις απολάμβανε και η Μπέλα με την ανεπιτήδευτη παιδικότητά της…

Στα έργα σας η μορφή πολλαπλασιάζεται, διασπάται, ρευστοποιείται. Πρόκειται για μια εικαστική αποτύπωση της γυναικείας ταυτότητας σήμερα ή για μια προσωπική εμπειρία μεταμόρφωσης;

Η αλήθεια είναι ότι στο κείμενο της Μπίας Παπαδοπούλου στον κατάλογο, εκεί που αναφέρει ότι ίσως ο πολλαπλασιασμός της μορφής είναι «υποδόρια νύξη για τις πολλαπλές περσόνες που καλείται να ενσωματώσει η γυναίκα στη σημερινή κοινωνία», δεν συμφώνησα. Η πρόθεσή μου ήταν να αποδώσω μια αέναη κίνηση σωματική και υπαρξιακή ταυτόχρονα, διαχρονικά.

Αναφέρεστε στον χορό ως «υπαρξιακή αέναη δόνηση». Μπορεί η ζωγραφική να αποδώσει πραγματικά την κίνηση ή ενδιαφέρεστε περισσότερο για το ίχνος που αφήνει στο σώμα και στη μνήμη;

Ξαναδιαβάζοντας πρόσφατα το Χορός και ψυχή του Πολ Βαλερί ανακάλυψα κι εγώ τι με συνεπήρε τόσο σε αυτόν τον χορό της Μπέλα. Παραθέτω ένα απόσπασμα από το κείμενο: «[…] Σωκράτης: Ω Φλόγα!... Αυτή η κοπέλα είναι ίσως μια ανόητη;... Ω Φλόγα!... Και ποιος ξέρει από τι δεισιδαιμονίες και τι μωρίες είναι καμωμένη η συνηθισμένη ψυχή της. Ω Φλόγα, ωστόσο!... Πράγμα ζωντανό και θείο!... Όμως τι να ’ναι φλόγα, ω φίλοι μου, αν δεν είναι η ί δ ι α  η  σ τ ι γ μ ή; […]». Καταλήγει ο Σωκράτης ότι ο χορός είναι μια άλογη αντίδραση του ανθρώπου απέναντι στον θάνατο! Αυτή είναι η απάντησή μου στην ερώτησή σας. Όσον αφορά τη δυνατότητα της ζωγραφικής να το αποδώσει… ίσως γι’ αυτό πειραματίστηκα με τόσο διαφορετικές τεχνικές για να το προσεγγίσω: μονοτυπίες, επανάληψη της φιγούρας και της σκιάς της, κολάζ, ανάγλυφα κολάζ, σπάτουλα, διαφάνειες…

Η μετάβασή σας από τη γραμμική αφήγηση στη σπάτουλα, την ένταση της ύλης και την αφαίρεση, μοιάζει καθοριστική σε αυτή την ενότητα. Τι σηματοδοτεί αυτή η τεχνική στροφή για εσάς;

Αναφέρθηκα προηγουμένως στις τεχνικές που «ανακάλυψα» σε αυτή την ενότητα. Δεν μπορώ να προβλέψω αν πρόκειται για «στροφή», όπως λέτε. Το θέμα που με κεντρίζει με οδηγεί κάθε φορά… Έτσι όπως ανακαλύπτει τον χορό και η Μπέλα!

Η συνύπαρξη της Μπέλα Μπάξτερ με τα αρχαία ανάγλυφα χορού δημιουργεί έναν διάλογο ανάμεσα στο σύγχρονο και το διαχρονικό. Πώς αντιλαμβάνεστε τη θέση της «τραγικής» ηρωίδας μέσα σε αυτή τη μακρά ιστορία του σώματος σε έκσταση;

Όπως είχα σημειώσει και στην προηγούμενη έκθεσή μου, Μίμησις πράξεως, που αφορούσε την αρχαία ελληνική τραγωδία, τα ανθρώπινα είναι διαχρονικά. Μια φίλη που επισκέφτηκε το Μουσείο του Βατικανού στη Ρώμη με παρέπεμψε στα αρχαία ανάγλυφα χορού που της θύμισαν τα έργα μου και αναζήτησα εικόνες στο διαδίκτυο. Δεν μου έμενε παρά να τις συνδυάσω με σχέδια της Μπέλα!

Το βλέμμα της Μπέλα, έκπληκτο, ανοιχτό, σχεδόν πρωτογενές, επανέρχεται στα σχέδιά σας. Είναι για εσάς ένα βλέμμα αθωότητας, γνώσης ή ρήξης με τον κόσμο όπως τον ξέρουμε;

Όλα όσα λέτε ταυτόχρονα, παιδικότητας, περιέργειας για τη ζωή και αναπόφευκτα ρήξης με την πολιτική ορθότητα και τον «ξερολισμό» της εποχής μας. Όσο μεγαλώνω, χάνω πολλές βεβαιότητες του παρελθόντος.

Λέτε ότι η Μπέλα είναι «εν τέλει μία κραυγή». Αν η έκθεση ScreenShots μπορούσε να ακουστεί αντί να ιδωθεί, τι είδους κραυγή θα ήταν και σε ποιον θα απευθυνόταν;

«Ζήστε!», «Αισθανθείτε!», προς πάσα κατεύθυνση…