Ελευθερία Χαλίλι: "Όταν ένα παιδί νιώθει ότι δεν είναι μόνο του, τότε η ελπίδα δεν χρειάζεται να κατασκευαστεί".

Στο παιδικό της βιβλίο "Δεν φοβάμαι το διαφορετικό", η Ελευθερία Χαλίλι επιλέγει να μιλήσει με ειλικρίνεια για την ασθένεια, τη σωματική αλλαγή και τη διαφορετικότητα, χωρίς ωραιοποιήσεις αλλά με βαθιά τρυφερότητα και σεβασμό προς την παιδική ψυχή. Μέσα από την ιστορία της Λεό, φωτίζει τη δύναμη της αλήθειας, τη σημασία της γνώσης απέναντι στον φόβο και τη διαδρομή προς την αποδοχή, όχι ως κάτι αυτονόητο, αλλά ως σχέση που χτίζεται. Η συγγραφέας συνομιλεί ανοιχτά για τα ταμπού της παιδικής ηλικίας, τον ρόλο των ενηλίκων ως παραδειγμάτων και την ευθύνη της λογοτεχνίας να μη μένει στη σελίδα, αλλά να συνεχίζει να ζει μέσα από πράξεις φροντίδας και συλλογικής ενσυναίσθησης.

Ελευθερία Χαλίλι

 «Η ασθένεια και η σωματική αλλαγή είναι θέματα που συχνά θεωρούνται ταμπού για την παιδική ηλικία. Πόσο δύσκολη ήταν η ισορροπία μεταξύ του να αποδώσετε την πραγματικότητα της ασθένειας και του να κρατήσετε την ιστορία φωτεινή και ελπιδοφόρα για ένα μικρό παιδί;»

Η ισορροπία αυτή ήταν ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση για μένα. Δεν ήθελα να μαλακώσω την πραγματικότητα της ασθένειας, γιατί τα παιδιά αντιλαμβάνονται πότε κάτι τους αποκρύπτεται. Ταυτόχρονα, όμως, ένιωθα μεγάλη ευθύνη να μη τους μεταφέρω φόβο. Για μένα, τα παιδιά δεν φοβούνται την αλήθεια όταν αυτή τους προσφέρεται με αγάπη και σεβασμό.

Αυτό που με καθοδήγησε ήταν η σκέψη ότι η ασθένεια είναι μέρος της ιστορίας, όχι όλη η ιστορία. Δεν ήθελα να την κρύψω, αλλά να την αγκαλιάσω, δίνοντας χώρο σε όσα παραμένουν σταθερά στη ζωή ενός παιδιού. Το παιχνίδι, η αγάπη, οι σχέσεις, το δικαίωμα να είναι ο εαυτός του ακόμη κι όταν το σώμα αλλάζει. Η ιστορία παραμένει φωτεινή όχι γιατί αποφεύγει τη δυσκολία, αλλά γιατί δείχνει πως ένα παιδί συνεχίζει να αγαπιέται και να υπάρχει μέσα σε ένα πλαίσιο φροντίδας.

Όταν ένα παιδί νιώθει ότι δεν είναι μόνο του, τότε η ελπίδα δεν χρειάζεται να κατασκευαστεί. Υπάρχει ήδη εκεί, μέσα στη σχέση και στην αποδοχή.

«Στο βιβλίο δεν ωραιοποιείτε την πραγματικότητα της σχολικής τάξης. Βλέπουμε την αδιακρισία του Χρηστάκη και το γέλιο της Νέλλης. Γιατί επιλέξατε να συμπεριλάβετε αυτές τις "σκληρές" αντιδράσεις αντί να παρουσιάσετε μια ιδανική εικόνα αποδοχής από την αρχή;»

Δεν ήθελα να γράψω έναν τέλειο ή εξιδανικευμένο κόσμο, αλλά έναν αληθινό. Η σχολική τάξη είναι ένας ζωντανός χώρος, όπου συνυπάρχουν διαφορετικά συναισθήματα, απορίες και αντιδράσεις. Η αδιακρισία του Χρηστάκη και το γέλιο της Νέλλης δεν προκύπτουν απαραίτητα από κακία, αλλά συχνά από αμηχανία και φόβο απέναντι σε κάτι άγνωστο. Για μένα ήταν σημαντικό να τα συμπεριλάβω, γιατί εκεί ακριβώς ξεκινά η ουσιαστική συζήτηση.

Δεν ήθελα τα παιδιά που υιοθετούν αυτές τις μη αποδεκτές συμπεριφορές να νιώσουν στοχοποιημένα, γιατί το μόνο που θα πετυχαίναμε θα ήταν ακριβώς το αντίθετο. Αυτό που με ενδιέφερε ήταν, μέσα από τον ανοιχτό διάλογο, να μπορέσουν να καταλάβουν τον αντίκτυπο των πράξεών τους, χωρίς το βάρος της ντροπής και της ενοχής. Τα παιδιά μιμούνται συμπεριφορές, παρατηρούν τους μεγάλους και μαθαίνουν από όσα βλέπουν γύρω τους. Γι’ αυτό έχει σημασία να τους προσφέρουμε ασφαλή παραδείγματα, γεμάτα κατανόηση.

Αν παρουσίαζα μια ιδανική εικόνα αποδοχής από την αρχή, θα έχανα την ευκαιρία να δείξω ότι η αποδοχή δεν είναι κάτι αυτονόητο, αλλά μια πορεία. Μια πορεία που περνά μέσα από λάθη, ερωτήσεις και διορθώσεις και που, όταν γίνεται με φροντίδα, οδηγεί τα παιδιά στο να δουν τον άλλον με πιο ανοιχτή καρδιά.

 «Η "κυρία Άνθια" επιλέγει να μιλήσει ανοιχτά στα παιδιά για το πρόβλημα υγείας, διαλύοντας τον φόβο μέσω της γνώσης. Πιστεύετε ότι τελικά το bullying και η περιθωριοποίηση στα σχολεία πηγάζουν περισσότερο από την κακία ή από την άγνοια του "διαφορετικού";»

Πιστεύω βαθιά πως στις περισσότερες περιπτώσεις δεν πρόκειται για κακία, αλλά για άγνοια. Όταν δεν γνωρίζουμε, φοβόμαστε και όταν φοβόμαστε, απομακρυνόμαστε. Τα παιδιά δεν γεννιούνται με πρόθεση να πληγώσουν, μαθαίνουν όμως να φοβούνται το διαφορετικό όταν αυτό μένει σιωπηλό και αδιευκρίνιστο. Εκεί γεννιέται ο φόβος.

Γι’ αυτό η στάση της κυρίας Άνθιας είναι για μένα μια στάση αγάπης και ευθύνης. Μιλάμε ανοιχτά, εξηγούμε, δεν ψιθυρίζουμε. Δίνουμε χώρο στις ερωτήσεις και δεν φοβόμαστε την αλήθεια. Όταν τα παιδιά καταλαβαίνουν, δεν έχουν λόγο να πληγώσουν. Η γνώση μαλακώνει τις καρδιές και τις φέρνει πιο κοντά.

Και τότε κάτι αλλάζει ουσιαστικά. Εκεί που υπήρχε φόβος, μπορεί να γεννηθεί κατανόηση. Εκεί που υπήρχε απόσταση, μπορεί να χωρέσει η αγάπη. Και αυτή η αγάπη, όταν μοιράζεται, έχει τη δύναμη να μεγαλώνει και να μας χωρά όλους.

 «Η Λεό αλλάζει εξωτερικά, αλλά μένει η ίδια εσωτερικά. Σε μια εποχή που η εικόνα κυριαρχεί (ειδικά μέσω των social media), πώς μπορούμε πρακτικά να εκπαιδεύσουμε τα παιδιά να βλέπουν πέρα από το "φαίνεσθαι";»

Νομίζω πως ο πιο ουσιαστικός τρόπος να μάθουν τα παιδιά να βλέπουν πέρα από το «φαίνεσθαι» είναι το παράδειγμά μας. Τα παιδιά παρατηρούν πολύ προσεκτικά πώς κοιτάμε εμείς τον κόσμο και τους ανθρώπους γύρω μας. Αν εμείς στεκόμαστε πρώτα στην εικόνα, στο σώμα και στην εμφάνιση, τότε αυτό θα μάθουν κι εκείνα. Αν όμως τους δείχνουμε με τη στάση μας ότι αξία έχουν τα συναισθήματα, η καλοσύνη και ο τρόπος που φερόμαστε στους άλλους, τότε αρχίζουν σιγά σιγά να κοιτούν πιο βαθιά.

Πρακτικά, μπορούμε να αλλάξουμε ακόμη και τον τρόπο που μιλάμε στα παιδιά. Πόσο υπέροχο θα ήταν να μην εστιάζουμε συνεχώς στην εξωτερική τους εμφάνιση λέγοντας τι όμορφο παιδάκι που είσαι, αλλά να τους λέμε τι έξυπνο παιδί που είσαι ή τι υπέροχη χειρονομία ήταν αυτή που έκανες. Με αυτόν τον τρόπο τους μαθαίνουμε τι πραγματικά έχει αξία.

Η Λεό αλλάζει εξωτερικά, αλλά παραμένει η ίδια γιατί η καρδιά της δεν αλλάζει. Και αυτό είναι ένα πολύτιμο μάθημα για τα παιδιά, ότι η αξία τους δεν βρίσκεται στην εικόνα που προβάλλουν, αλλά σε αυτό που είναι. Όταν ένα παιδί νιώσει ότι αγαπιέται γι’ αυτό που πραγματικά είναι, τότε μαθαίνει και το ίδιο να βλέπει τους άλλους με την ίδια καθαρή και τρυφερή ματιά.

 «Υπάρχει κάποια πραγματική "Λεό" που πυροδότησε τη συγγραφή αυτού του βιβλίου; Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα που σας έκανε να νιώσετε την ανάγκη να μιλήσετε για την αποδοχή μέσα από το πρίσμα μιας ασθένειας;»

Ναι, υπάρχει μια πραγματική Λεό και το βιβλίο βασίζεται εξ ολοκλήρου σε μια αληθινή ιστορία. Υπάρχει αυτή η μικρή ηρωίδα, μια πραγματική πριγκίπισσα, που βρέθηκε αντιμέτωπη με κάτι πολύ δύσκολο και παρ’ όλα αυτά συνέχισε να φωτίζει τους γύρω της με τη δύναμη και το χαμόγελό της. Μέσα από τη δική της διαδρομή είδα από κοντά πόσο γενναία μπορεί να είναι η παιδική ψυχή και πόσο ανάγκη έχει από αλήθεια, φροντίδα και παρουσία.

Το όνομα Λεό το επέλεξα συνειδητά, γιατί δεν παραπέμπει ούτε σε αγόρι ούτε σε κορίτσι. Ήθελα κάθε παιδί να μπορεί να βρει τον εαυτό του μέσα στην ιστορία, χωρίς ταμπέλες και περιορισμούς. Ό,τι έχει γραφτεί στο βιβλίο είναι αληθινό.

Τα συναισθήματα, οι σκέψεις, οι στιγμές και ακόμη και η δράση «Κάθε Βιβλίο ένα Ταξίδι – Βιβλιοταξιδεύουμε», που περιγράφεται στο τέλος, είναι πραγματικά βιώματα. Η δράση ξεκίνησε ως μια ανάγκη να μη στερηθούν τα παιδιά που δοκιμάζονται την επαφή με το βιβλίο, τη φαντασία και το ταξίδι που αυτό προσφέρει. Με το πέρασμα του χρόνου, αυτή η ανάγκη μεγάλωσε, αγκαλιάστηκε από περισσότερους ανθρώπους και μετατράπηκε σε ΑΜΚΕ, με σταθερό και ουσιαστικό έργο προσφοράς.

Μέσα από αυτή τη διαδρομή έχουν υποστηριχθεί πάνω από 7.000 άτομα. Παιδιά που νοσούν, οικογένειες που δυσκολεύονται, σχολικές κοινότητες και κοινωνικές δομές. Μέσα από συλλογές βιβλίων, σχολικών ειδών και παιχνιδιών, δράσεις ενσυναίσθησης και αποδοχής, προγράμματα κατά του εκφοβισμού και πρωτοβουλίες ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για σοβαρά ζητήματα υγείας, όπως η δωρεά μυελού των οστών. Πάντα με στόχο να δοθεί στήριξη, να καλλιεργηθεί η ελπίδα και να μη νιώσει κανείς μόνος.

Η πεποίθησή μου ότι το βιβλίο έχει καταλυτική σημασία και αποτελεί έναν ουσιαστικό δίαυλο επικοινωνίας με τα παιδιά, ήταν εκείνη που με έκανε να πιστέψω πως ο καλύτερος τρόπος να μιλήσω για την αποδοχή, την ασθένεια και την αγάπη, ήταν να γράψω αυτό το βιβλίο. Ένα βιβλίο που δεν μένει μόνο στη σελίδα, αλλά συνεχίζει να ζει μέσα από πράξεις, ανθρώπους και διαδρομές που αποδεικνύουν πως η αγάπη, όταν μοιράζεται, μπορεί πραγματικά να μεγαλώνει.

 «Αν και το βιβλίο απευθύνεται σε παιδιά, οι αναγνώστες (γονείς και εκπαιδευτικοί) είναι ενήλικες. Ποιο είναι το μήνυμα που θα θέλατε να πάρει ο ενήλικας που κρατάει το βιβλίο σας, όσον αφορά τον τρόπο που ο ίδιος αντιμετωπίζει τη διαφορετικότητα μπροστά στα παιδιά του;»

Θα ήθελα ο ενήλικας που κρατά το βιβλίο να σταθεί για λίγο και να θυμηθεί πόσο βαθιά επηρεάζει τα παιδιά ο τρόπος που ο ίδιος βλέπει και αντιμετωπίζει τη διαφορετικότητα. Τα παιδιά δεν μαθαίνουν μόνο από όσα τους λέμε, αλλά κυρίως από όσα κάνουμε, από τον τρόπο που μιλάμε, που κοιτάμε, που σιωπούμε. Κάθε μας στάση γίνεται ένα παράδειγμα που αποτυπώνεται μέσα τους.

Το μήνυμα που θα ήθελα να πάρει είναι ότι η αποδοχή ξεκινά πάντα από εμάς. Από το αν μιλάμε με σεβασμό, αν δείχνουμε κατανόηση, αν αγκαλιάζουμε το διαφορετικό χωρίς φόβο και χωρίς ετικέτες. Όταν ένα παιδί μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον όπου η διαφορετικότητα δεν κρύβεται ούτε ψιθυρίζεται, αλλά αντιμετωπίζεται με αλήθεια και αγάπη, τότε μαθαίνει κι εκείνο να κάνει το ίδιο. Και πιστεύω πως έτσι, σιωπηλά και καθημερινά, μπορούμε να χτίσουμε έναν κόσμο λίγο πιο ανοιχτό, λίγο πιο ανθρώπινο.

 Βλάρα Αλεξία