Διαβάσαμε και προτείνουμε: Ο χρόνος σε τίτλους της Μαρίας Κούρση

 

Η ποίηση, στην πιο ειλικρινή της μορφή, δεν είναι τίποτε άλλο από μια απόπειρα τιθάσευσης του χάους που προκαλεί το πέρασμα του χρόνου. Στη νέα της συλλογή με τίτλο «Ο χρόνος σε τίτλους», η Μαρία Κούρση επιχειρεί ακριβώς αυτό: να βάλει επικεφαλίδες στο άυλο, να ορίσει το ρευστό και να σκηνοθετήσει την ίδια τη φθορά και την αναγέννηση πάνω στο «σανίδι» της γραφής. Πρόκειται για ένα βιβλίο που δεν διαβάζεται απλώς, αλλά παρακολουθείται ως μια θεατρική πράξη, όπου ο αναγνώστης καλείται να γίνει θεατής σε έναν κόσμο όπου οι λέξεις «κυκλοφορούν συνεχώς» και οι έννοιες αποκτούν σώμα.

Η δομική αρχιτεκτονική της συλλογής είναι ίσως το πρώτο στοιχείο που κεντρίζει το ενδιαφέρον. Η ποιήτρια επιλέγει να αρθρώσει τον λόγο της μέσα από επιρρηματικούς προσδιορισμούς-κεφάλαια: «Ενστικτωδώς», «Αυτοβούλως», «Εντίμως», «Ενόπλως», «Βαρυτίμως». Αυτές οι ενότητες δεν λειτουργούν απλώς ως διαχωριστικά, αλλά ως σκηνοθετικές οδηγίες ύφους και ήθους. Δηλώνουν τον τρόπο με τον οποίο το ποιητικό υποκείμενο στέκεται απέναντι στα πράγματα: άλλοτε με το ένστικτο της επιβίωσης, άλλοτε με τη βούληση της δημιουργίας, και άλλοτε με την τιμιότητα του απολογισμού. Είναι μια ευφυής ευρηματική κίνηση που προσδίδει ρυθμό και εσωτερική συνοχή στο έργο, μετατρέποντας τις μεμονωμένες στιγμές σε μια ενιαία υπαρξιακή στάση.

Ένα από τα πιο γοητευτικά χαρακτηριστικά της γραφής της Κούρση είναι η έντονη μετα-ποιητική διάθεση. Η ποιήτρια συνομιλεί διαρκώς με την ίδια την τέχνη της. Οι στίχοι της δεν περιγράφουν απλώς τον κόσμο, αλλά σχολιάζουν τη διαδικασία της περιγραφής του. Ο «τίτλος» δεν είναι απλώς μια ετικέτα, αλλά μια οντότητα που «ασφαλώς δεν καίγεται», ένα σημείο αναφοράς που επιβιώνει της πυρκαγιάς των συναισθημάτων. Υπάρχει μια διακριτική ειρωνεία και ένας αυτοσαρκασμός στον τρόπο που αντιμετωπίζει τα ποιήματά της – τα προστατεύει και ταυτόχρονα προειδοποιεί τον αναγνώστη για την «επικίνδυνη ολισθηρότητά» τους. Αυτή η συνειδητοποίηση, ότι η τέχνη είναι «αληθινός χρυσός» αλλά και πεδίο κινδύνου, προσδίδει στη συλλογή μια σπάνια ωριμότητα.

Το σκηνικό που στήνει η Κούρση είναι κοσμοπολίτικο και ταυτόχρονα βαθιά εσωτερικό. Από τον Λίγηρα μέχρι τις ελληνικές θάλασσες, και από τον Paul Valéry και τον Yves Montand μέχρι τον Μάνο Χατζιδάκι, η συλλογή διαπνέεται από έναν αέρα ευρωπαϊκής μελαγχολίας και ελληνικού φωτός. Οι αναφορές αυτές δεν είναι διακοσμητικές· λειτουργούν ως συνομιλητές σε έναν διάλογο για την αισθητική και τον έρωτα. Η φύση (ο άνεμος, η θάλασσα, τα δέντρα) προσωποποιείται, αποκτά ανθρώπινες ιδιότητες και συμμετέχει ενεργά στην πλοκή, όχι ως φόντο, αλλά ως πρωταγωνιστής που «μαλώνει», «γελάει» ή «ορέγεται».

Ο χρόνος, ο μεγάλος πρωταγωνιστής του τίτλου, αντιμετωπίζεται «εντίμως». Η ποιήτρια δεν τρέφει αυταπάτες για τη φθορά («τα ρούχα τους μοιάζουν με σάβανα»), ωστόσο αρνείται την παράδοση. Η ποίησή της είναι μια πράξη αντίστασης, ένα άναμμα σπίρτου στο σκοτάδι. Η γλώσσα της είναι ρέουσα, συχνά αφαιρετική, αποφεύγοντας τον περιττό λυρισμό προς χάριν μιας ουσιαστικής ακρίβειας. Οι εικόνες της, συχνά υπερρεαλιστικές (όπως η «αναποδογυρισμένη ομπρέλα» της νύχτας), αιφνιδιάζουν και αναγκάζουν τον αναγνώστη να δει την πραγματικότητα υπό νέο πρίσμα.

Συνοψίζοντας, το «Ο χρόνος σε τίτλους» είναι μια συλλογή που ισορροπεί δεξιοτεχνικά ανάμεσα στο προσωπικό βίωμα και την καθολική παρατήρηση. Η Μαρία Κούρση μας παραδίδει ένα έργο που διακρίνεται για τη θεατρικότητά του, την πνευματική του ευρύτητα και τη συναισθηματική του νοημοσύνη. Είναι ένα βιβλίο για όσους αντιλαμβάνονται την ποίηση όχι ως ένα ακίνδυνο ανάγνωσμα, αλλά ως μια ζωντανή διαδικασία που απαιτεί, όπως και η ίδια η ζωή, να τη ζήσεις «ενστικτωδώς» και «βαρυτίμως». Μια συλλογή που επιβεβαιώνει πως, ακόμη κι αν ο χρόνος φεύγει, οι τίτλοι που βάζουμε στις στιγμές μας παραμένουν ανεξίτηλοι.