Αικατερίνη Παπασιδέρη: "Για μένα η κωμικότητα στο έργο λειτουργεί και ως άμυνα και ως αποκάλυψη, αλλά κυρίως ως γέφυρα επικοινωνίας με το κοινό".

Η «Αντίστροφη Μέτρηση» είναι μια παράσταση βαθιά ανθρώπινη, που φωτίζει τις σιωπηλές ζωές εκείνων που έμαθαν να αντέχουν χωρίς να διεκδικούν. Η Κατερίνα Παπασιδέρη, μέσα από τον ρόλο της Κατίνας, προσεγγίζει έναν χαρακτήρα οικείο και διαχρονικό, που κουβαλά τη μνήμη προηγούμενων γενεών, τη μοναξιά της προσφοράς και τη δυσκολία του «όχι». Στη συνέντευξη που ακολουθεί, μιλά για την κωμικότητα ως γέφυρα επικοινωνίας, για τη μνήμη ως εργαλείο απελευθέρωσης και για τη σκηνική μετάβαση από την παραίτηση στη διεκδίκηση, σε μια παράσταση όπου η αντίστροφη μέτρηση δεν οδηγεί στο τέλος, αλλά στην αρχή.

Η Κατίνα είναι ένας χαρακτήρας βαθιά οικείος για πολλούς θεατές. Ποιο στοιχείο της ιστορίας ή του χαρακτήρα σας άγγιξε προσωπικά περισσότερο κατά τη διάρκεια των προβών;

Η Κατίνα με άγγιξε βαθιά γιατί ενσαρκώνει έναν τύπο ανθρώπου που διαπερνά γενιές. Δεν αφορά μόνο το σήμερα. Αφορά κυρίως τις προηγούμενες γενιές, ανθρώπους που μεγάλωσαν σε εποχές χωρίς πολλές επιλογές, όπου προτεραιότητα δεν ήταν η αυτοπραγμάτωση, αλλά η επιβίωση.

Δεν είναι μακρινό παρελθόν. Οι γιαγιάδες και οι παππούδες μας έζησαν πόλεμο, φτώχεια, στερήσεις. Αυτή η νοοτροπία του «αντέχω και σωπαίνω» πέρασε ως στάση ζωής. Και αυτό ακριβώς κουβαλά η Κατίνα: μια αξιοπρέπεια σιωπηλή, έναν άνθρωπο που έμαθε να συνεχίζει χωρίς να διαμαρτύρεται.

Με συγκινεί ιδιαίτερα η εσωτερική της μοναξιά. Είναι από εκείνες τις γυναίκες που έμαθαν μια ζωή να στηρίζουν τους άλλους, αλλά οι ίδιες σπάνια στηρίχθηκαν πραγματικά. Δίνουν, χωρίς να έχουν μάθει να ζητούν.

Επειδή το έργο περιέχει έντονα αυτοβιογραφικά στοιχεία, η σχέση μου με την Κατίνα δεν είναι μόνο υποκριτική. Προκύπτει από προσωπική παρατήρηση είκοσι χρόνων πάνω στις ανθρώπινες συμπεριφορές των άλλων, αλλά και του ίδιου μου του εαυτού. Μέσα από εκείνη, στην ουσία, προσπαθώ να κατανοήσω πώς διαμορφώνονται οι άνθρωποι και γιατί συχνά μαθαίνουν να ζουν λιγότερο απ’ όσο αξίζουν.

Το έργο ισορροπεί ανάμεσα στο σκοτεινό και στο κωμικό. Πώς λειτουργεί για εσάς αυτή η κωμικότητα: ως άμυνα, ως αποκάλυψη ή ως γέφυρα επικοινωνίας με το κοινό;

Για μένα η κωμικότητα στο έργο λειτουργεί και ως άμυνα και ως αποκάλυψη, αλλά κυρίως ως γέφυρα επικοινωνίας με το κοινό. Το γέλιο επιτρέπει στον θεατή να πλησιάσει χωρίς φόβο. Χαλαρώνει την άμυνά του και τότε περνάει το βαθύτερο νόημα.

Στην πραγματική ζωή συχνά γελάμε για να μη σπάσουμε. Αυτό ακριβώς συμβαίνει και εδώ. Το κωμικό δεν ακυρώνει το σκοτάδι το φωτίζει. Μέσα από το χιούμορ αποκαλύπτονται αλήθειες που αλλιώς θα ήταν δυσβάσταχτες. Το κοινό γελά και την ίδια στιγμή αναγνωρίζει τον εαυτό του. Εκεί γεννιέται η ουσιαστική επικοινωνία.

Η “αντίστροφη μέτρηση” δεν οδηγεί στο τέλος αλλά στην αρχή. Πώς βιώνεται σκηνικά αυτή η μετάβαση από την παραίτηση στη διεκδίκηση;

Σκηνικά, η παραίτηση φαίνεται στις μικρές κινήσεις, το χαμηλωμένο βλέμμα και τη βαρύτητα του σώματος. Σταδιακά όμως ανορθώνεται το σώμα, καθαρίζει το βλέμμα, η φωνή βρίσκει τον τόνο της. Είναι μια αθόρυβη μετάβαση στη διεκδίκηση, η στιγμή που θυμάται κανείς ποιος είναι και τι δικαιούται.

Το έργο μιλά για μια ζωή γεμάτη “ναι”. Πόσο δύσκολο είναι, ως ηθοποιός, να αποδώσετε τη στιγμή που το “όχι” γίνεται πράξη και όχι απλώς σκέψη;

Η δυσκολία έρχεται όταν πρέπει να ζήσεις το “όχι” για τον εαυτό σου, να το κάνεις πράξη στη δική σου ζωή. Είναι η στιγμή που η διεκδίκηση και η προσωπική αξία μετατρέπονται από σκέψη σε πράξη.

Ως ηθοποιός όμως, το “όχι” στον ρόλο δεν είναι δύσκολο — τον αγκαλιάζεις και τον υποστηρίζεις σε κάθε του λέξη. Σκηνικά χρειάζεται μόνο σταθερότητα, καθαρότητα και συγκέντρωση, ώστε να φανεί αληθινό και αναπόφευκτο.

Οι αναδρομές παίζουν καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη της ιστορίας. Πώς δουλέψατε την έννοια της μνήμης: ως τραύμα, ως βάρος ή ως εργαλείο απελευθέρωσης;

Στο έργο η μνήμη δεν είναι ούτε μόνο τραύμα ούτε μόνο βάρος. Είναι ένα εργαλείο απελευθέρωσης. Οι αναδρομές μας επιτρέπουν να ξαναδούμε γεγονότα, να κατανοήσουμε επιλογές και συμπεριφορές, και να δώσουμε νόημα σε στιγμές που αλλιώς θα χάνονταν. Σκηνικά, η μνήμη γίνεται ορατή μέσα από μικρές κινήσεις, σιωπές και ανάσες, που φωτίζουν όχι το παρελθόν, αλλά τον τρόπο που το παρελθόν διαμορφώνει την δύναμη για το παρόν.

Σε μια κοινωνία που επιβραβεύει τη διαρκή προσφορά στους άλλους, το έργο θέτει το ερώτημα της αυτοθυσίας. Πού πιστεύετε ότι βρίσκεται το όριο ανάμεσα στη φροντίδα και στην αυτοακύρωση;

Το όριο ανάμεσα στη φροντίδα και στην αυτοακύρωση βρίσκεται στην αναγνώριση της προσωπικής αξίας. Η φροντίδα γίνεται επικίνδυνη όταν ξεχνάμε ποιοι είμαστε και τι δικαιούμαστε, όταν η προσφορά μετατρέπεται σε θυσία που δεν έχει νόημα για εμάς. Στο έργο, οι στιγμές αυτές φωτίζονται μέσα από τις επιλογές της Κατίνας και των άλλων χαρακτήρων: βλέπουμε πώς η υπερβολική αφοσίωση στους άλλους μπορεί να γίνει παγίδα, αλλά και πώς η συνειδητή διεκδίκηση του εαυτού ανοίγει δρόμο για αληθινή σύνδεση και ελευθερία.

Αν ο θεατής φύγει κρατώντας μία μόνο σκέψη από την “Αντίστροφη Μέτρηση”, ποια θα θέλατε να είναι αυτή;

Κρατήστε όσα σας ανήκουν στ’ αλήθεια, αφήστε πίσω όσα σας φόρτωσαν, και ζήστε το τώρα με επιλογή.

Βλάρα Αλεξία