Ρένα Πέτρου: "Το γεγονός ότι κάποιος άνθρωπος καταγράφει όλη την ιστορία της ζωής του, έχει από μόνο του μεγάλη αξία".

Στο βιβλίο «Ήττα – με τη φωνή της κόρης μου», η Ρένα Πέτρου φέρνει στο φως το χειρόγραφο ημερολόγιο του πατέρα της, μετατρέποντας μια ιδιωτική μαρτυρία σε δημόσιο ντοκουμέντο μνήμης. Μέσα από τις σελίδες του, ξεδιπλώνεται η ζωή ενός ανθρώπου που βίωσε την Κατοχή, τον Εμφύλιο και τις σκληρές συνθήκες μιας εποχής χωρίς εξωραϊσμό, αλλά με βαθιά ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Η συγγραφέας στέκεται διακριτικά δίπλα στο κείμενο, ως κόρη και επιμελήτρια μαζί, επιτρέποντας στη φωνή του πατέρα να ακουστεί αυτούσια, ενώ η δική της παρουσία λειτουργεί ως πράξη ευθύνης απέναντι στη μνήμη και την Ιστορία. 

Πότε και με ποιον τρόπο συναντήσατε για πρώτη φορά τη φωνή του πατέρα σας μέσα από το χειρόγραφο ημερολόγιό του; Ήταν μια ανακάλυψη ή μια επανένωση;

       Αρχικά, σας ευχαριστώ πολύ για αυτή τη συνέντευξη. Η συγκεκριμένη έκδοση δεν είναι κάτι το συνηθισμένο, είναι κάτι ιδιαίτερο όπως και αν το δει κανείς. Αρχικά το γεγονός ότι κάποιος άνθρωπος καταγράφει όλη την ιστορία της ζωής του, έχει από μόνο του μεγάλη αξία. Η συνάντηση μου, λοιπόν, με το ημερολόγιο του πατέρα μου ήτανε και τα δύο πράγματα που αναφέρετε, μαζί.

       Δηλαδή καί ανακάλυψη καί επανένωση. Καί ανακάλυψα στοιχεία της προσωπικότητάς του, τα οποία δεν τα είχα ανακαλύψει, γιατί όταν σκοτώθηκε ο πατέρας μου ήμουν μόλις 14 ετών αλλά και ένιωσα να ενώνομαι μαζί του ξανά σε ένα βαθύτερο επίπεδο!

Το βιβλίο φέρνει στο φως βιώματα από την Κατοχή και τον Εμφύλιο χωρίς εξωραϊσμό. Πόσο δύσκολο ήταν να κρατήσετε ισορροπία ανάμεσα στη συναισθηματική εγγύτητα και την αφηγηματική ψυχραιμία;

    Ήταν μία πολύ δύσκολη ισορροπία. Ως κόρη, η συγκίνηση και η συναισθηματική φόρτιση, ήταν αναπόφευκτα. Όμως έκανα ένα βήμα πίσω. Λειτούργησα σαν επιμελήτρια του βιβλίου, καθώς το μετέγραψα ακριβώς όπως ήταν γραμμένο.

    Μόνο χώρισα κεφάλαια, γιατί ήταν γραμμένο «μονορούφι». Άφησα το κείμενο να μιλήσει μόνο του, όχι από απουσία συναισθήματος αλλά σαν ένδειξη σεβασμού.

    Θεώρησα το κείμενο πολύ καλογραμμένο και για αυτό το λόγο το άφησα αυτούσιο. Είναι μεγαλοπρεπές το γεγονός πως ένας άνθρωπος κάθισε και έγραψε για όλη του τη ζωή. Ένιωσα πως ήταν επιβεβλημένο να το διαβάσει ο κόσμος!

Ο τίτλος Ήττα μοιάζει αντιφατικός σε σχέση με τη δύναμη που αναδύεται από το κείμενο. Τι σημαίνει για εσάς η ήττα μέσα από τη ζωή του πατέρα σας;

    Α, αυτό είναι μεγάλη ιστορία. Ο ίδιος το ονομάζει στο εξώφυλλό του «Ο καθρέφτης μου»! Αυτόν το τίτλο, λοιπόν, τον χρησιμοποίησα όταν είχα εκδώσει την πρώτη μου ποιητική συλλογή, που την ονόμασα «Ο καθρέφτης μου»! Τώρα λοιπόν ήθελα να δώσω στο βιβλίο που είναι η μεταγραφή έναν τίτλο από δικό μου ποίημα και διάλεξα το ποίημα μου «Ήττα»!

    Η επιλογή φυσικά δεν ήταν τυχαία. Από την πρώτη στιγμή, που μου μπήκε η ιδέα ότι το ημερολόγιο πρέπει να το κάνω βιβλίο, στο μυαλό μου ήρθε ο τίτλος «Ήττα»! Διαβάζοντας το ημερολόγιο, θεώρησα πως ο πατέρας μου ηττήθηκε από τις συνθήκες, ηττήθηκε από όλα όσα του αφαιρέθηκαν, ηττήθηκε από την ίδια την Ιστορία και φυσικά ηττήθηκε από τον πρόωρο θάνατο στα 50 του χρόνια, δυστυχώς…

   Όμως, το ξέρω και πιστεύω πως θα το νιώσει κάθε αναγνώστης, πως δεν ηττήθηκε ούτε στιγμή σαν άνθρωπος!

Γράφετε “με τη φωνή της κόρης μου”. Πώς διαμορφώθηκε αυτή η διπλή αφήγηση, ανάμεσα στη μνήμη του πατέρα και στη ματιά της κόρης;

    Δεν σχεδίασα τίποτα, προέκυψε φυσικά! Η παρουσία μου ήταν σιωπηλή, ήταν μία παρουσία επιμέλειας, ώστε να παραδώσω στα χέρια σας τη ζωή του πατέρα μου όπως την έγραψε ο ίδιος. Δεν μπήκα μέσα στο κείμενο, στάθηκα δίπλα του, με σεβασμό!

Η απλότητα, ο μόχθος και η αγάπη διατρέχουν το βιβλίο ως αξίες επιβίωσης. Πιστεύετε ότι αυτές οι αξίες μπορούν ακόμη να λειτουργήσουν ως αντίβαρο στη σημερινή εποχή;

     Ω, πιστεύω πως είναι το μόνο αντίβαρο σε μία εποχή ταχύτητας, θορύβου, υπερκατανάλωσης, υλισμού! Αυτές οι αξίες μοιάζουν «παλιές» αλλά είναι οι μόνες ανθρώπινες αξίες που μπορούν να κρατήσουν σήμερα τον άνθρωπο «άνθρωπο» και αυτό δεν είναι λίγο είναι το παν, είναι ο στόχος ή θα έπρεπε να είναι ο στόχος!

Αν αυτό το βιβλίο δεν γράφτηκε για να συγκινήσει αλλά για να δικαιώσει τη ζωή, ποια μορφή δικαίωσης θα θέλατε να νιώσει ο αναγνώστης κλείνοντάς το;

    Το βιβλίο αυτό είναι η αληθινή ιστορία της ζωής ενός ανθρώπου και γράφτηκε από ανάγκη έκφρασής και χωρίς συγκεκριμένο σκοπό.

   Εγώ θα ήθελα -και νομίζω πως θα συμβεί- ο αναγνώστης να νιώσει πως καμιά ζωή δεν είναι μικρή η ασήμαντη. Θα ήθελα ο αναγνώστης να νιώσει πως οι σκληρές συνθήκες είναι αυτές που διαμορφώνουν το χαρακτήρα μας και μας καθορίζουν!

   Το ημερολόγιο έπεσε στα χέρια μου πριν πολλά χρόνια, το διάβασα ξανά και ξανά, όμως τώρα που είμαι κι εγώ 50 χρόνων, ένιωσα ότι έχω χρέος να το εκδώσω σε βιβλίο.

   Γιατί η μνήμη δεν είναι μόνο πράξη νοσταλγίας αλλά μία πράξη ευθύνης. Ένιωσα την ευθύνη, πως αυτή την καταγραφή της ζωής ενός ανθρώπου έπρεπε να την δημοσιοποιήσω, για να δικαιωθεί…

Σας ευχαριστώ πολύ,

Ρένα Πέτρου.

Βλάρα Αλεξία