Πέτρος Πουρλιάκας: "Οι προσωπικές μας τραγωδίες καθορίζουν και τη συλλογική μας μοίρα".
Η
«Φυλακισμένη Αφροδίτη» συνδέει τον μύθο του αγάλματος με τη ζωή των ανθρώπων
της Μήλου. Ποιο ήταν το αρχικό ερώτημα ή το συναίσθημα που σας οδήγησε να
γράψετε αυτό το βιβλίο;
Δεν πρόκειται για μύθο αλλά για ιστορία αφού υπάρχουν άφθονα
ιστορικά τεκμήρια για την εύρεση, πώληση και τη μεταφορά της στο Λούβρο. Τον υπέροχο
μύθο τον συναντούμε στην ανάδυση της Αφροδίτης παρακάμπτοντας τα κλαδιά του γενεαλογικού
δέντρου των θεών ερχόμενη κατευθείαν εδώ σε μας τους ανθρώπους σαν μια
πανίσχυρη δύναμη. Εκείνη του έρωτα.
Όσον αφορά το αρχικό ερώτημα.
Άνθρωποι που οι παππούδες τους πριν από δυο χιλιάδες
χρόνια έγραφαν παραστάσεις κωμωδίας και δράματος και τα μαρμάρινα θέατρα
γέμιζαν ασφυχτικά, άνθρωποι που αγωνίζονταν στα στάδια για ένα κλαδί ελιάς, πώς
γίνεται να καταντήσαν και να φέρονται έτσι; Πώς φτάσανε, απ’ την ανέγερση
θεάτρου σ’ ένα μικρό νησάκι των Κυκλάδων στις γητειές και τις παρακόρες γεμάτοι
φόβο αντικαθιστώντας την εξυπνάδα με την πονηριά; Πώς γίνονται τ’ αγάλματα - αριστουργήματα,
υλικά οικοδομής χαμόσπιτων; Πώς καταφέρνουν και μιλούν μια κακοποιημένη μέχρι
εκεί που δεν παίρνει άλλο γλώσσα, που τα μισά είναι τούρκικα και τ’ άλλα
ιταλιάνικα του τρόμου;
Το
αρχικό ερώτημα που πιθανόν να έχει ο αναγνώστης που θα πρωτοανοίξει αυτό το βιβλίο
στο τέλος θα απαντηθεί κι έτσι θα έχουμε και την απάντηση ενός άλλου
βασανιστικού ερωτήματος για την αφετηρία της σημερινής μας ένδειας.
Το
νησί παρουσιάζεται ως ένας τόπος σκληρός αλλά γεμάτος θαυμαστές αντιθέσεις. Πώς
δουλέψατε τη γλώσσα και την εικόνα της Μήλου ώστε να γίνει ταυτόχρονα
πραγματικός τόπος και συμβολικός χώρος;
Οι
ανθρώπινες κοινωνίες μοιάζουν με μορφοκλασματικά σύνολα καθώς το μοτίβο τους επαναλαμβάνεται
αυτούσιο. Αν κανείς ρίξει δυο καλές ματιές στη ζωή των κατοίκων της Μήλου του
1820 τότε έχει δει και τη ζωή του συνόλου του Ελληνισμού, τουλάχιστον του τότε «Ελλαδικού»
χώρου. (Εκείνη την εποχή Οθωμανική Αυτοκρατορία.) Αναφορικά με τη γλώσσα
η βοήθεια ήρθε από τα δεκάδες λαογραφικά τεκμήρια που ξετρύπωσα στην Εθνική Βιβλιοθήκη.
Για τον τόπο αυτόν καθαυτόν οι πάμπολλες επισκέψεις στο νησί τα τελευταία 30
χρόνια βοήθησαν αρκετά. Όσο για τον συμβολισμό η απάντηση βρίσκεται κάπου
ανάμεσα στις φυσικοχημικές διεργασίες του νου που εργάζεται σαν πομπός και
δέκτης ταυτόχρονα.
Οι
ήρωές σας παλεύουν ανάμεσα στην ανάγκη για επιβίωση και στα «θαύματα» που
θυσιάζουν καθημερινά. Τι σας ενδιαφέρει περισσότερο: η συλλογική μοίρα ενός
τόπου ή η προσωπική τραγωδία του κάθε προσώπου;
Οι
προσωπικές μας τραγωδίες καθορίζουν και τη συλλογική μας μοίρα. Εκείνος ή εκείνοι
που πούλησαν την Αφροδίτη στους Γάλλους άραγε δεν σφράγισαν και τη μοίρα όλων των
υπολοίπων; Όμως εύκολα κανείς μπορεί να ρίξει ευθύνες και εύκολα μπορούμε και
να τους ηρωοποιήσουμε πως πάλεψαν μην τους φύγει το μάρμαρο ενώ ήταν άνθρωποι
αγράμματοι βρισκόμενοι σε διαρκή πόλεμο αιώνων με την πείνα και την ανέχεια σ’
έναν ξεχασμένο βράχο του Αιγαίου. Εύκολα καταδικάζουμε κι εύκολα ηρωοποιούμε βλέποντας
αγώνες άλλων κι αλλοτινών ανθρώπων κρίνοντας και ζυγιάζοντας μα παραβλέποντας
τους ανήφορους και τα γκρέμια που διαβαίναν.
Η
Αφροδίτη της Μήλου έφυγε από το νησί και «φυλακίστηκε» στο Λούβρο. Πώς
συνομιλεί η ιστορία της με τη δική σας αφήγηση για την ανθρώπινη απώλεια και τη
διαρκή εκπάτριση της μνήμης;
Η
ιστορία της Αφροδίτης της Μήλου είναι η ιστορία των Ελλήνων των τελευταίων δυο
χιλιάδων ετών. Ξεπουλάμε και εκπορνεύουμε την αρχαία μας προίκα σαν ιδανικοί
και ανάξιοι απόγονοι ενός ανεπανάληπτου πολιτισμού. Η απώλεια στην οποία
αναφέρεστε είναι πολύ μεγαλύτερη απ’ ό,τι υποπτευόμαστε.
Το
βιβλίο διαπνέεται από έναν ποιητικό, σχεδόν λυρικό ρεαλισμό. Ποια σχέση έχει η
προσωπική σας εμπειρία ταξιδιού και περιπλάνησης με αυτή την αφηγηματική
ευαισθησία;
Δεν
θα μπορούσε να συμβεί διαφορετικά. Δεν είναι απλά μια σχέση· μιλάμε την ίδια
γλώσσα και ευτυχώς που είναι η Ελληνική. Στις περιπλανήσεις αντικρίζω εικόνες
κι αυτές καθώς τις ανακαλώ μετουσιώνονται σε λέξεις και οι λέξεις γεννούν νέες εικόνες
στον νου του αναγνώστη και πιστέψτε με· δίχως την παραμικρή αλλοίωση. Μερικές
φορές αυτές οι εικόνες έρχονται ακάλεστες μα τις κλειδώνω σε λέξεις αναμένοντας
εκείνον ή εκείνη που θα γυρίσει την πρώτη σελίδα ώστε να απελευθερωθούν και
πάλι στον κόσμο των χρωμάτων και των αισθήσεων.
Στο
οπισθόφυλλο κυριαρχεί το βάρος του χρέους απέναντι στην οικογένεια και την
προγονική γη. Πιστεύετε ότι αυτός ο άτυπος κώδικας καθορίζει ακόμη τις
ελληνικές κοινωνίες της περιφέρειας;
Οι
άτυποι κώδικες είναι οι πιο ισχυροί· ας μην το ξεχνάμε. Αυτοί είμαστε· με τ’
άσχημα και τα ωραία μας, με τις τραγωδίες και τις κωμωδίες μας, με τις κηδείες
και τα πανηγύρια μας. Ίδιοι και απαράλαχτοι σεργιανούμε στους αιώνες, τι κι αν
αλλάζουμε φορεσιές, τρόπους μετακίνησης και επικοινωνίας.
Στη
ζωή σας έχετε διανύσει τεράστιες αποστάσεις, από ωκεανούς μέχρι βουνά. Πόσο
επηρέασαν αυτές οι εμπειρίες την οπτική σας για τον άνθρωπο που παλεύει «να
σπάσει την πέτρα όπως η ρίζα»;
Βλέποντας ένα λουλούδι ή ένα στάχι θαυμάζουμε μονάχα το αποτέλεσμα παραβλέποντας πολλές φορές αυτά που συνέβησαν μέσα στο χώμα. Οι πιο σκληρές μάχες δίνονται μυστικά και αθόρυβα. Συμπαντική νομοτέλεια λέγεται. Εφόσον γεννηθείς στη Γη είσαι υποχρεωμένος να παλέψεις. Αν δεν σπάσεις την πέτρα θα σε σπάσει εκείνη.
Αν
το βιβλίο ήταν μια ερώτηση προς τον αναγνώστη, ποια θα ήταν; Και τι θα ελπίζατε
να ανακαλύψει μέσα του όταν φτάσει στην τελευταία σελίδα;
Αν κανείς ψελλίσει την ερώτηση αυτόματα θα έχει και την απάντηση καθώς η ερώτηση είναι το αποτέλεσμα και η απάντηση η αιτία της. Σαν τ’ αριστουργήματα που μας άφησαν οι παλιοί οι Έλληνες και μας ταΐζουν, κυριολεκτικά, μέχρι σήμερα. Αυτό που δεν έχουμε αντιληφθεί κι εμείς αλλά και οι δεσμοφύλακες των παγκόσμιων μουσείων είναι ότι αυτά τ’ αγάλματα και αυτά τα έργα τέχνης είναι το αποτέλεσμα κι όχι η αιτία εκείνου του παλιού, πολύ παλιού πολιτισμού. Μήπως να ψάχναμε για την αιτία; Μήπως να τολμούσαμε μια ευθεία ρήξη με τους εθνικούς μας τροχοπεδητές; Αν καταφέρω να μετατρέψω τις σελίδες σε καθρέφτες θα είναι μια καλή αρχή.
Αλεξία Βλάρα
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου