Διαβάσαμε και προτείνουμε: "Το τσίμπημα της μέλισσας" του Paul Murray

Στο Τσίμπημα της μέλισσας, ο Ιρλανδός συγγραφέας Πολ Μάρεϊ επιστρέφει με ένα μυθιστόρημα-καθρέφτη της εποχής μας. Μια αφήγηση για την παρακμή μιας οικογένειας, αλλά και για το τσίμπημα εκείνο που αφήνει ανεξίτηλο το ίχνος του, το τσίμπημα της ενοχής, της ματαίωσης, της σιωπής. Με φόντο την οικονομική κρίση στην Ιρλανδία, ο Μάρεϊ στήνει μια τραγικωμωδία της μεσαίας τάξης, ένα έργο βαθιά ανθρώπινο, σκληρό και τρυφερό μαζί, όπου η πτώση μιας οικογένειας αντικατοπτρίζει τη φθορά μιας ολόκληρης κοινωνίας.

Η οικογένεια Μπαρνς είναι στο χείλος του γκρεμού. Ο πατέρας, Ντίκι, κληρονόμησε μια αντιπροσωπεία αυτοκινήτων που δεν ήθελε ποτέ, κι όταν η κρίση πλήττει την αγορά, εκείνος χάνεται στα δάση, κυριολεκτικά και μεταφορικά. Η σύζυγος, Ιμέλντα, η «ομορφονιά της περιοχής», βλέπει τα όνειρά της να γκρεμίζονται μαζί με το οικοδόμημα της μεσοαστικής ευμάρειας· πουλά τα κοσμήματά της στο eBay, προσπαθώντας να περισώσει κάτι από την παλιά της λάμψη. Η έφηβη κόρη, Κας, πίνει και ξενυχτά, παλεύοντας να επιβιώσει μέσα στο χάος, ενώ ο μικρός Πι Τζέι, δώδεκα χρονών, πλάθει σχέδια διαφυγής από ένα σπίτι που μοιάζει με ναρκοπέδιο.

Ο Μάρεϊ, με την αφηγηματική του δεξιοτεχνία, εναλλάσσει φωνές και οπτικές, υφαίνοντας ένα μωσαϊκό ψυχών σε κρίση. Κάθε κεφάλαιο αποκαλύπτει και ένα νέο στρώμα ψεύδους, αποσιώπησης, ή ανείπωτης επιθυμίας. Ο Ντίκι, παγιδευμένος στη σκιά του νεκρού αδελφού του Φρανκ, του «χαρισματικού» παιδιού που όλοι θαύμαζαν, κουβαλά την ενοχή και το άχθος μιας ζωής που δεν διάλεξε. Η Ιμέλντα, ζώντας ανάμεσα στη νοσταλγία και την αυταπάτη, προσπαθεί να κρατηθεί από την εικόνα μιας ευτυχίας που δεν υπήρξε ποτέ. Η Κας και ο Πι Τζέι, ο καθένας με τον δικό του τρόπο, κουβαλούν τα θραύσματα αυτής της οικογενειακής έκρηξης.

Ο συγγραφέας στήνει ένα δράμα αστικής παρακμής και παράλληλα χρησιμοποιεί την κρίση ως φακό για να μεγεθύνει τις υπόγειες ρωγμές: τα ανείπωτα, τις επιθυμίες που στραγγαλίζονται από τη σύμβαση, τα ψέματα που στοιχειώνουν τις ζωές των ανθρώπων. Η ομοφυλοφιλία του Ντίκι, ο καταπιεσμένος έρωτάς του για έναν συμφοιτητή, ο συμβατικός του γάμος με την Ιμέλντα, όλα αυτά στοιχειώνουν την παρούσα στιγμή, καθορίζοντας τη μοίρα όλων. Η Ιμέλντα, από την άλλη, εγκλωβισμένη σε έναν ρόλο που της πρόσφερε κοινωνική άνοδο αλλά της στέρησε την αλήθεια, γίνεται σύμβολο μιας ολόκληρης γενιάς γυναικών που έμαθαν να επιβιώνουν μέσα από τη φαντασία των άλλων.

Το μυθιστόρημα κορυφώνεται στο δάσος, εκεί όπου ο Ντίκι, παραδομένος στη συνωμοσιολογία και στην ανάγκη για ένα «καταφύγιο», αναζητά έναν τρόπο σωτηρίας ή μια τελική καταστροφή. Το σκηνικό μετατρέπεται σχεδόν σε αλληγορία: η φύση, το δάσος, γίνεται καθρέφτης της ψυχικής αποσύνθεσης, αλλά και χώρος πιθανής λύτρωσης. Όλα οδηγούν σε ένα φινάλε πυκνό, δραματικό και πολυφωνικό, όπου οι ήρωες βαδίζουν στα τυφλά προς την αναπόδραστη μοίρα τους.

Η γραφή του Μάρεϊ διαθέτει κινηματογραφική δύναμη. Οι σκηνές του, άλλοτε κωμικές και άλλοτε σπαρακτικές, ξεδιπλώνονται με ένταση και ειρωνεία. Δεν χαρίζεται στους ήρωές του, αλλά ούτε και τους καταδικάζει. Τους κοιτάζει με μια τρυφερή αυστηρότητα, αναγνωρίζοντας πως πίσω από κάθε αποτυχία κρύβεται μια προσπάθεια να αγαπήσεις και να αγαπηθείς. Η γλώσσα του είναι πλούσια, γεμάτη λεπτές αποχρώσεις, ενώ η μετάφραση της Κλαίρης Παπαμιχαήλ αποδίδει με ακρίβεια τη μουσικότητα και τη συναισθηματική φόρτιση του πρωτοτύπου.

Το Τσίμπημα της μέλισσας είναι ένα μεγάλο μυθιστόρημα για τη σύγχρονη οικογένεια, για το πώς οι δεσμοί που μας κρατούν ενωμένους είναι οι ίδιοι που μας πληγώνουν. Είναι μια ιστορία για τη στιγμή που όλα καταρρέουν, όταν η μάσκα της κανονικότητας πέφτει και κάτω από αυτήν αποκαλύπτεται ο φόβος, η επιθυμία, η ενοχή. Μια τραγωδία με ρεαλιστικό πυρήνα και υπαρξιακό βάθος, που θυμίζει πως το τσίμπημα της ζωής μπορεί να πονά, αλλά είναι κι αυτό που μας κρατά ζωντανούς.

Στο τέλος, ο Μάρεϊ προσφέρει λύτρωση και ταυτόχρονα κατανόηση. Και αυτή ίσως είναι η πιο σπάνια μορφή παρηγοριάς που μπορεί να μας δώσει η λογοτεχνία.

Βλάρα Αλεξία