Η Σοφία Ε. Πελοποννησίου για την έκθεση «Κήπος Περίκλειστος» του Λεωνίδα Μιχαλάκου

 

­ ­  «Κήπος Περίκλειστος»  Η γαρ το ύδωρ, κάτοπτρον των ανθών και των δένδρων, το μεν γαρ ην αληθινόν, το δ’ έτερον λευκώδες. Και τα πουλιά που κάθοντο απάνω εις τους κλάδους εκηλαδούσαν την αυγήν και αγάλλετο η ψυχή μου. Βασίλειος Διγενής Ακρίτας Ο Λεωνίδας Μιχαλάκος είναι ένας Ακρίτας, ο οποίος, όπως λέει ο ίδιος, κατάγεται από την προσηλιακή Μάνη και τα τελευταία χρόνια ζει και εργάζεται στον Κότρωνα, σε έναν τόπο όπου δύσκολα συναντά κανείς ανθρώπους, εκτός από τους μήνες του καλοκαιριού. Η μορφή του, ο τρόπος που ζει και δημιουργεί, η πίστη του στη ζωή και στους ανθρώπους, η υπεράσπιση της ομορφιάς και της αλήθειας, δείχνουν έναν ηρωικό και μυθιστορηματικό άνθρωπο, από εκείνους που ανήκουν σε άλλη εποχή και που σίγουρα σπάνια συναντάς στη ζωή σου — αν είσαι τυχερός. Γνώριζα την εξαιρετική δουλειά του από μια πρωτύτερη συνεργασία μας, αλλά όταν μου έστειλε τα έργα που εκτίθενται στην τωρινή έκθεση «Κήπος Περίκλειστος», στην Οικία Κατακουζηνού, συγκινήθηκα βαθιά. Και αυτό γιατί δεν στάθηκα μόνο στη θεματογραφία, τα υλικά και την τεχνική, που προέρχονται από τα βάθη της βυζαντινής μας παράδοσης — την οποία ο Λεωνίδας, σαν ευλογημένος προσκυνητής, όπως λέει ο ίδιος για τον εαυτό του, υπηρετεί με βαθιά πίστη — και που παραπέμπουν στις τοιχοποιίες και τα δάπεδα των βυζαντινών ναών της Μάνης (μνημεία 11ου–13ου αιώνα, που κατακλύζουν την περιοχή από το άκρο Ταίναρο έως και τα όρια της πόλης της Καλαμάτας), τους οποίους συχνά επισκέπτεται. Στάθηκα κυρίως στο γεγονός ότι τα έργα αυτά, που συνθέτουν τον δικό του ονειρικό κήπο και περιέχουν σύμβολα και στίχους μανιάτικων μοιρολογιών γραμμένων στη βυζαντινή γραφή, θυμίζουν σε όλους μας κάτι που σήμερα έχει περισσότερη σημασία από ποτέ: το πώς μπορούμε να υπάρξουμε και να ζήσουμε τη ζωή μας μέχρι να περάσουμε στη μεταθανάτια ζωή του «παραδείσου» και, κυρίως, το πώς μπορούμε να συνυπάρξουμε. Όπως άλλωστε αναφέρει και ο Γιάννης Παρασκευόπουλος στο βιβλίο του Ποιητική του κήπου: «Ο κήπος διδάσκει έναν τρόπο ύπαρξης και διδάσκει τη συνύπαρξη των στοιχείων». Με τα έργα αυτά ο Λεωνίδας — που τα αντιλαμβάνεται κανείς και σαν μικρά τάματα — θυμίζει όλα εκείνα που συνθέτουν έναν κήπο: όλα τα στοιχεία που πρέπει να συνυπάρξουν για τη δημιουργία και την πορεία του στον χρόνο και που όλα έχουν τον ρόλο και τη θέση τους. Τα έργα του, επίσης, αφηγούνται ιστορίες· αφηγούνται μοιρολόγια που δεν θρηνούν, αλλά περιγράφουν τη ζωή στο επέκεινα σαν έναν παραδεισένιο κήπο. Είναι τόση η ομορφιά τους, που ο θάνατος χάνει τη σκληρότητα και την οδύνη του και σε κάνει να συμφιλιώνεσαι μαζί του και να τον αποδέχεσαι, αφού αυτό που σε περιμένει είναι τόσο γαλήνιο. Όλα τα έργα αυτής της ενότητας τοποθετήθηκαν στον ίδιο χώρο σαν μικρές ιστορίες που ξετυλίγονται απέναντι από έναν Εσταυρωμένο, ο οποίος θυμίζει τη διαχρονική θυσία του θείου για τη σωτηρία του ανθρώπου. Την έκθεση συμπληρώνουν δύο έργα σε χειροποίητο κινέζικο χαρτί. Το πρώτο είναι το ποίημα του Νίκου Γκάτσου «Μανιάτικος Εσπερινός», γραμμένο με κεφαλαιογράμματα βυζαντινής γραφής και κοσμημένο με βυζαντινά σύμβολα από τα θρησκευτικά χειρόγραφα του Βυζαντίου. Το δεύτερο είναι το ποίημα του Λευκάδιου Χερν «Είμαι εγώ ο ένας;», γραμμένο και κοσμημένο με τον ίδιο τρόπο. Είναι ιδιαίτερα συγκινητικό το πώς, στο τέλος του έργου, βλέπει κανείς την ελληνική απόδοση του ονόματος που έλαβε στην Ιαπωνία ο Λευκάδιος Χερν, δηλαδή το όνομα Γιάκουμο Κοϊζούμι, { 八雲 (Yakumo) 小泉 (Koizumi) },το οποίο μεταφράζεται ως «εκεί όπου γεννιούνται τα σύννεφα». Εκατέρωθεν αυτών των έργων τοποθετήθηκαν δύο από τα βιβλία των Κατακουζηνών: το ένα με τα ποιήματα του Γιώργου Σεφέρη και το άλλο του Charles Baudelaire, Τα άνθη του κακού. Ανάμεσά τους τοποθετήθηκε και το γλυπτό «Κεφάλι κόρης με χρυσό σκουλαρίκι», σε μανιάτικη πέτρα. Ακριβώς απέναντι, και πάνω στο πιάνο όπου πρωτοπαίχτηκε Ο Μεγάλος Ερωτικός από τον Μάνο Χατζιδάκι, τοποθετήθηκε το δεύτερο γλυπτό της έκθεσης: «Τάμα» — ξύλο, ορείχαλκος και μελισσοκέρι. Εν κατακλείδι, ο Λεωνίδας Μιχαλάκος, με την έκθεση «Κήπος Περίκλειστος», μας θύμισε τους στίχους του Ρούμι: «Υπάρχει ένας τόπος πέρα από την καλοσύνη και την κακία. Εκεί θα συναντηθούμε». Τον ευχαριστούμε. Σοφία Ε. Πελοποννησίου Μουσειολόγος, Επιμελήτρια της Οικίας Κατακουζηνού Φεβρουάριος 2025 Info Κήπος Περίκλειστος – Ατομική έκθεση ζωγραφικής  και γλυπτικής του Λεωνίδα Μιχαλάκου Οικία Κατακουζηνού Β. Αμαλίας 4, 105 57, Σύνταγμα, Αθήνα (5ος όροφος) Διάρκεια έκθεσης:  31 Ιανουαρίου – 27 Φεβρουαρίου Μέρες και ώρες λειτουργίας:  Τετάρτες 4, 11, 18 και 25 Φεβρουαρίου, 17:30-19:30 Παρασκευές 6, 13, 20 και 27 Φεβρουαρίου. 17:30-19:30              ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­