Αγαθή Κυριαζη: "Ο Γκόρκι μας προειδοποιεί ότι η μητρότητα έχει και σκοτεινή πλευρά".

Η Βάσσα – Μια μητέρα είναι ένα έργο σκληρό, πολιτικό και βαθιά ανθρώπινο, που φωτίζει τη βία, την εξουσία και τα τραύματα που κληροδοτούνται μέσα στην οικογένεια και την κοινωνία. Η Αγαθή Κυριαζή, μέσα από τον ρόλο της, κινείται ανάμεσα στη θέση του θύματος, του συνένοχου και του καθρέφτη της Βάσσας, αποκαλύπτοντας τις σκοτεινές όψεις της μητρότητας και της επιβίωσης σε έναν κόσμο αδικίας. Στη συζήτηση που ακολουθεί, μιλά για τις ηθικές και συναισθηματικές προκλήσεις του έργου, τη συνεργασία με τη Λίλλυ Μελεμέ και την ανάγκη το θέατρο να λειτουργεί ως πράξη επίγνωσης, μνήμης και αντίστασης. 

Αγαθή Κυριαζή

Η «Βάσσα – Μια μητέρα» είναι ένα έργο βαθιά πολιτικό και σκληρά ανθρώπινο. Πώς βίωσες εσύ, ως ηθοποιός, αυτό το σκοτεινό σύμπαν εξουσίας, φόβου και οικογενειακής βίας; Δυστυχώς, ζούμε σε μια εποχή που κατακλυζόμαστε καθημερινά από δυσάρεστα νέα και αποτρόπαιες εικόνες βίας,οπότε το έργο μας ανάγκαζε συχνα να κάνουμε αναγωγές σε αυτές τις εικόνες του σήμερα, ώστε να κατανοήσουμε καλύτερα την οπτική του. Και αυτό ακριβώς είναι που με δυσκόλεψε αρκετά, γιατί προσωπικά διανύωμιαεποχή που κλονίζομαι εσωτερικά  και στεναχωριέμαι βαθιά, όταν συνειδητοποιώ πόσο εύκολα εμείς οι άνθρωποι επιλέγουμε με πρωτοφανή ευκολία την αδικία και την ακραία βία, χωρίς να δώσουμε στους εαυτούς μας την ευκαιρία να κάνουν  χώρο στην καλοσύνη.

Ο χαρακτήρας που υποδύεσαι λειτουργεί ως θύμα, καθρέφτης ή συνένοχος της Βάσσας; Σε ποια σημεία ένιωσες ότι ο ρόλος σου αντιστέκεται και σε ποια υποτάσσεται;Νομίζω πως ο Γκόρκι επιλέγει όλοι οι χαρακτήρες να περνούν με μαεστρία και από τα τρία, απλώς για τον καθένα κάποιο υπερτερεί. Στη δική μου περίπτωση ο ρόλος ξεκινάει ως θύμα, γίνεται συνένοχος και με μια ακραία πράξη καταλήγει να γίνεται καθρέφτης που θα αντανακλά για τη Βάσα όλες εκείνες τις φορές που η ίδια αναγκάστηκε να αντικαταστήσει την ανθρωπιά με την αδικία για να μπορέσει με τη σειρά της να επιβιώσει. Αυτήν την ακραία πράξη θα μπορούσε κανείς να την ερμηνεύσει ως αντίσταση αλλά αυτό θα το αφήσουμε να  το σκεφτεί ο κάθε θεατής ξεχωριστά.

Η μητρική αγάπη στο έργο μετατρέπεται σε εργαλείο ελέγχου και καταπίεσης. Πώς προσέγγισες αυτή τη διαστρέβλωση μιας τόσο ιερής έννοιας πάνω στη σκηνή; Νομίζω πως δεν πρόκειται για κανενός ειδους διαστρέβλωση.Αυτο που θα δείτε από 2/2 στο θεατροArroyo, θα το χαρακτήριζακαλύτεραυπενθύμιση. Θα σας υπενθυμίσουμε ότι κάθεγυναίκα, ακόμη κι όταν γίνεται μητέρα εξακολουθεί να παραμένει άνθρωπος με αδυναμίες κι ο τρόπος με τον οποίο έχει δομήσει την προσωπικότητα της, θα καθορίσει και τι είδους μητέρα θα γίνει, πολλώ δε μάλλον όταν πρέπει να επιβιώσει σε μια ανδροκρατούμενη κοινωνία. Χαίρομαι πολύ λοιπόν, που μελέτησα ένα έργο που επαναδιαπραγματεύεται την έννοια της ιερότητας με την οποία εμείς οι άνθρωποι έχουμε επιφορτίσει τη μητρότητα. Όχι πως δεν είναι κάτι μεγαλειώδες, απλώς ο Γκόρκι μας προειδοποιεί ότι η μητρότητα έχει και σκοτεινή πλευρά.

Ποια ήταν η μεγαλύτερη συναισθηματική ή ηθική πρόκληση που αντιμετώπισες κατά τη διάρκεια των προβών;Υπήρχαν δύο ειδών προκλήσεις. Η μία είναι αυτή που με ακολουθεί πάντα και αφορά τη θέληση μου να είμαι πάντα παρούσα στη στιγμή και για μένα και για τους άλλους, χρησιμοποιώντας εργαλεία και τεχνικές που έχω διδαχθεί, πράγμα ιδιαίτερα δύσκολο που δεν το πετυχαίνω πάντα, αλλά η αποτυχία είναι απαραίτητη. Η δεύτερη αφορούσε τη βιογραφία του χαρακτήρα που υποδύομαι, καθώς τη γυναίκα αυτή τη βαραίνει ίσως η πιο αποτρόπαιη και βίαιη πράξη σε σχέση με τους άλλους χαρακτήρες του έργου και προβληματίστηκα αρκετά για το πως θα το μεταφέρω πάνω στη σκηνή.

Η συνεργασία σου με τη Λίλλυ Μελεμέ, που είναι ταυτόχρονα σκηνοθέτρια και πρωταγωνίστρια, πώς επηρέασε την ερμηνεία και την καλλιτεχνική σου εξέλιξη;Επειδή η Λίλλυ Μελεμέ έχει υπάρξει πρώτα δασκάλα μου, μου είχε συστήσει μια μέθοδο για την προσέγγιση της ιστορίας και του ρόλου. Ήταν πολύ σημαντικό λοιπόν για μένα να παρατηρήσω πως η ίδια θα χρησιμοποιήσει τα τεχνικά εργαλεία αυτής της μεθόδου και να μπορέσω να τα κατανοήσω καλύτερα.

Το έργο μιλά για τη βία που κληροδοτείται από γενιά σε γενιά. Πιστεύεις ότι η παράσταση λειτουργεί και ως προειδοποίηση για το παρόν μας; Οπωσδήποτε, γιατί  ο θεατής παρόλο που θα παρακολουθήσει την ιστορία μιας οικογένειας στη Ρωσία στις αρχές του 20ού αιώνα, οι συμπεριφορές είναι πανανθρώπινες και αναγνωρίσιμες από όλους μας.

Ως νέα ηθοποιός που έχει υπάρξει μαθήτρια της σκηνοθέτριας, πώς βίωσες τη μετάβαση από τη μαθητεία στη συνδημιουργία επί σκηνής;Η αλήθεια είναι πως και ως μαθητές της είχαμε αρκετό χώρο να προτείνουμε πράγματα. Έτσι λειτουργεί άλλωστε και η μέθοδος που υπηρετεί η Λίλλυ Μελεμε. Στο κέντρο είναι η ιστορία και ο χαρακτήρας άρα και ο ηθοποιός, οπότε η διαδικασία ήταν αρκετά οικεία. Ωστόσο η ιδιότητα της μαθήτριας θα κερδίζει πάντα  κρυφά έδαφος μέσα μου.

Τι θα ήθελες να κουβαλήσει ο θεατής φεύγοντας από την παράσταση; Ένα συναίσθημα, ένα ερώτημα ή μια ανάγκη για αντίσταση;Ιδανικά και τα τρία αλλά νομίζω ότι το πιο σημαντικό είναι να συνειδητοποιήσειότιη επούλωση του διαγενεακού τραύματος περνάει και από τα δικά του χέρια. Μόνο όταν συγχωρήσει, καταλάβει και δώσει προτεραιότητα στην ανθρωπιά μπορεί να λυτρωθεί και να εξελιχθεί σε μια καλύτερη εκδοχή του εαυτού του για να αποτελέσει κομμάτι μιας φωτεινότερης κοινωνίας.

Βλάρα Αλεξία