Είδαμε και προτείνουμε: Η γυναίκα της Ζάκυθος

 Η γυναίκα της Ζάκυθος

Καφενείο Σωκράτης Η θεατρική μεταφορά του έργου του Διονυσίου Σολωμού Η γυναίκα της Ζάκυθος αναδεικνύει με ιδιαίτερη ένταση τη σκοτεινή, αντιηρωική πλευρά της κοινωνίας που ο ποιητής τολμά να φωτίσει. Το έργο, γραμμένο σε πεζό λόγο και με έντονα αποσπασματική, σχεδόν εφιαλτική αφήγηση, βρίσκει στη σκηνή ένα πρόσφορο πεδίο για να μετατραπεί σε ζωντανό κοινωνικό σχόλιο. Ο θεατρικός λόγος, αξιοποιώντας τη μορφή του Ιερομόναχου-αφηγητή και τη σχεδόν δαιμονική παρουσία της Γυναίκας, μετατρέπει το κείμενο σε μια ηθική και πολιτική αλληγορία που ξεπερνά το ιστορικό του πλαίσιο.

Η Γυναίκα της Ζάκυθος δεν λειτουργεί απλώς ως ατομικός χαρακτήρας αλλά ως σύμβολο κοινωνικής σκληρότητας, μισαλλοδοξίας και ηθικής παρακμής. Η εχθρότητά της απέναντι στις Μεσολογγίτισσες πρόσφυγες —θύματα πολέμου, πείνας και ξεριζωμού— αποκαλύπτει έναν κόσμο όπου η έλλειψη συμπόνιας συνυπάρχει με την αυτάρεσκη επίκληση της θρησκείας και της τάξης. Η θεατρική απόδοση συχνά ενισχύει αυτό το στοιχείο, παρουσιάζοντας τη Γυναίκα ως μια φιγούρα σχεδόν διαχρονική: δεν ανήκει μόνο στη Ζάκυνθο του 19ου αιώνα, αλλά σε κάθε κοινωνία που φοβάται τον «άλλον». Σε αυτό ακριβώς το σημείο ο παραλληλισμός με το σύγχρονο μεταναστευτικό ζήτημα γίνεται αναπόφευκτος. Όπως οι Μεσολογγίτισσες του Σολωμού, έτσι και οι σημερινοί πρόσφυγες αντιμετωπίζονται συχνά όχι ως άνθρωποι που χρήζουν προστασίας, αλλά ως απειλή για την κοινωνική συνοχή, την οικονομία ή την πολιτισμική ταυτότητα. Η γλώσσα της απόρριψης, του φόβου και της ηθικής ανωτερότητας που εκφράζει η Γυναίκα της Ζάκυθος θυμίζει έντονα σύγχρονους δημόσιους λόγους γύρω από τους μετανάστες και τους πρόσφυγες, όπου η απανθρωποποίηση λειτουργεί ως μηχανισμός αυτοάμυνας της κοινωνίας. Η θεατρική ανάγνωση του έργου, λοιπόν, δεν περιορίζεται σε μια φιλολογική αναβίωση, αλλά αποκτά σαφή πολιτική και ηθική επικαιρότητα. Ο Σολωμός μοιάζει να μας καλεί —τότε και τώρα— να αναρωτηθούμε όχι μόνο ποιοι είναι οι «ξένοι», αλλά κυρίως ποιοι είμαστε εμείς απέναντί τους. Η γυναίκα της Ζάκυθος στη σκηνή γίνεται καθρέφτης μιας διαχρονικής ανθρώπινης στάσης: της αδυναμίας να αναγνωρίσουμε τον πόνο του άλλου ως κοινό μας μέτρο ανθρωπιάς. Μαρία Κουμαριανού