Αναστασία Κουρή: "Αυτό που θέλω να επικοινωνήσω μέσα από αυτήν την παράσταση, είναι ότι δεν έχει καμία σημασία αν σε ένα απολυταρχικό καθεστώς επικεφαλής βρίσκεται ένας ηγέτης ή μία ηγέτιδα, αφού πιστεύω ότι οι γυναίκες είναι εξίσου ικανές να επιβάλλουν ασφυκτικό έλεγχο".

Η Αναστασία Κουρή μεταφέρει στη σκηνή το Χωρίς άντρες του Χρήστου Αζαριάδη, προσεγγίζοντας τη δυστοπία ως αντανάκλαση της σύγχρονης πολιτικής και κοινωνικής κρίσης. Μέσα από έναν κόσμο χωρίς άντρες, η παράσταση διερευνά την εξουσία, τη βία και την αναπαραγωγή των ίδιων μηχανισμών ελέγχου, θέτοντας καίρια ερωτήματα για την ταυτότητα, τη συνύπαρξη και την ανθρώπινη ευθύνη σήμερα. 

Αναστασία Κουρή

Το Χωρίς άντρες ξεκινά από ένα ακραίο, σχεδόν δυστοπικό εύρημα. Για εσάς, αυτός ο κόσμος χωρίς άντρες λειτουργεί περισσότερο ως φαντασίωση, ως προειδοποίηση ή ως καθρέφτης της κοινωνίας που ήδη ζούμε;

Το έργο λειτουργεί κυρίως ως καθρέφτης της κοινωνίας, αφού ο θάνατος όλων των ανδρών του πλανήτη, είναι ένας συμβολισμός, μία αφορμή, για να μιλήσουμε για την βαθιά πολιτική και κοινωνική κρίση που βιώνει αυτή την στιγμή η ανθρωπότητα. Θα ήθελα πολύ να λειτουργούσε ως προειδοποίηση, γιατί αυτό θα σήμαινε ότι έχουμε λίγο χρόνο. Δυστυχώς όμως, ζούμε ήδη στη δυστοπία!

Στη διασκευή σας από το μυθιστόρημα του Χρήστου Αζαριάδη, ποια στοιχεία νιώσατε την ανάγκη να αναδείξετε ή να μετασχηματίσετε ώστε η ιστορία να αποκτήσει θεατρική και πολιτική αιχμή στο σήμερα;

Ο συγγραφέας, Χρήστος Αζαριάδης, έγραψε ένα μυθιστόρημα, όπου μέσα από αυτό το ακραίο εύρημα, μιλάει για τον φασισμό, για τις οριζόντιες λύσεις – που στην πραγματικότητα δεν αποτελούν λύσεις, αλλά το ίδιο το πρόβλημα. Αυτό ακριβώς ήταν και το στοιχείο που με ενέπνευσε ώστε να γράψω την διασκευή του μυθιστορήματος για το θέατρο.

Οι γυναίκες του έργου καλούνται να «χτίσουν» ξανά την ανθρωπότητα από το μηδέν. Πόσο εύκολο ή δύσκολο είναι, τελικά, να φανταστούμε έναν νέο κόσμο χωρίς να αναπαράγουμε τις ίδιες δομές εξουσίας που γνωρίζουμε;

Ανατρέχοντας στην ιστορία της ανθρωπότητας, δυστυχώς, θα πρέπει να παραδεχτούμε ότι είναι πολύ δύσκολο, σχεδόν αδύνατον! Όταν οι εξουσιαζόμενοι αναλάβουν την εξουσία, θα προσπαθήσουν να παραμείνουν σε αυτή με κάθε τίμημα και μοιραία, θα αναπαράξουν τις δομές εξουσίας που γνωρίζουν. Ίσως, με ένα άλλο όνομα, ίσως με μία άλλη επικοινωνιακή πολιτική, στην βάση τους όμως θα είναι οι ίδιες.

Η φιγούρα της καπετάνισσας και οι αυστηροί κανόνες του πλοίου εισάγουν ένα νέο σύστημα ελέγχου. Τι σας ενδιέφερε να διερευνήσετε γύρω από την εξουσία όταν αυτή ασκείται από γυναίκες και όχι από άντρες;

Αυτό που θέλω να επικοινωνήσω μέσα από αυτήν την παράσταση, είναι ότι δεν έχει καμία σημασία αν σε ένα απολυταρχικό καθεστώς επικεφαλής βρίσκεται ένας ηγέτης ή μία ηγέτιδα, αφού πιστεύω ότι οι γυναίκες είναι εξίσου ικανές να επιβάλλουν ασφυκτικό έλεγχο. Στην πραγματικότητα, ο φασισμός δεν είναι θέμα φύλου, είναι θέμα ιδεολογίας και διαχείρισης της εξουσίας που δίνεται σε έναν άνθρωπο, είτε μέσω των εκλογών είτε μέσω της βίας.

Το πλοίο ως σκηνικός και συμβολικός χώρος λειτουργεί σαν καταφύγιο αλλά και σαν μηχανισμός εγκλεισμού. Πώς δουλέψατε σκηνοθετικά αυτή τη διπλή του υπόσταση;

Ακριβώς αυτή είναι η αισθητική του σκηνικού χώρου αλλά και των κοστουμιών της παράστασης. Οι γυναίκες που εισέρχονται στο πλοίο, αρχικά αισθάνονται ασφάλεια και θαλπωρή. Σύντομα όμως ανακαλύπτουν ότι το κόστος για την «ασφάλεια» είναι η υποταγή. Το ενδιαφέρον για εμένα, αλλά και για τις ηθοποιούς του έργου ήταν να εξερευνήσουμε την οπτική της κάθε ηρωίδας αφού η κάθε μία αντιλαμβάνεται την πραγματικότητα μέσα από τα δικά της βιώματα. Ανάλογα λοιπόν, με τον ψυχισμό της κάθε ηρωίδας, το πλοίο λειτουργεί διαφορετικά: Για κάποιες είναι μία φυλακή από την οποία επιθυμούν να αποδράσουν και για κάποιες άλλες, λειτουργεί ως ένας χώρος όπου επιτέλους, νιώθουν σημαντικές.

Σε έναν κόσμο όπου η ανδρική παρουσία έχει εξαφανιστεί, τι συμβαίνει με την έννοια της ταυτότητας, της επιθυμίας και της συλλογικότητας; Υπάρχει πράγματι «ελευθερία» ή απλώς μια άλλη μορφή κανονικότητας;

Οι ηρωίδες του έργου, δεν αισθάνονται καμία κανονικότητα με τον μαζικό θάνατο των ανδρών. Το αντίθετο μάλιστα! Όλες οι γυναίκες του έργου, φέρουν βαθύτατα τραύματα λόγω του «συμβάντος» που τους έχει προκαλέσει ανείπωτο πόνο. Επιπλέον, προσπαθούν να βρουν κάποια εξήγηση για όλα αυτά, ζώντας σε μία συνθήκη, που μόνο ελεύθερη δεν μπορούμε να χαρακτηρίσουμε. Οπότε, για να απαντήσω στην ερώτησή σας, σε έναν πληγωμένο κόσμο, όπου όλα έχουν αλλάξει, οι έννοιες της ταυτότητας, της επιθυμίας και της συλλογικότητας, θα πρέπει να επανεφευρεθούν.

Ποια ήταν η μεγαλύτερη σκηνοθετική πρόκληση στη μετάβαση από την αφήγηση ενός μυθιστορήματος σε μια ζωντανή, πολυφωνική θεατρική εμπειρία;

Η μεγαλύτερη πρόκληση ήταν να βρω έναν τρόπο, ώστε να δείξω τι συνέβη στη ζωή αυτών των γυναικών πριν μπουν στο πλοίο. Στο μυθιστόρημα, υπάρχουν εντυπωσιακές περιγραφές όσων έζησαν οι ηρωίδες μέχρι να φτάσουν εκεί, που όμως ήταν πρακτικά αδύνατο να παρασταθούν στο θέατρο. Έτσι, αποφασίσαμε με τον συνεργάτη μου και σκηνοθέτη κινηματογράφου Τάκη Ιβόπουλο να δημιουργήσουμε επτά ταινίες μικρού μήκους που προβάλλονται κατά την διάρκεια της παράστασης, παράλληλα με την δράση, ώστε να μην χαθεί το πραγματικά πολύ ενδιαφέρον παρελθόν των ηρωίδων του έργου.

Τι θα θέλατε να πάρει μαζί του ο θεατής φεύγοντας από το Χωρίς άντρες: ένα πολιτικό ερώτημα, μια υπαρξιακή ανησυχία ή την ανάγκη να επανεξετάσει τι σημαίνει συνύπαρξη και εξουσία σήμερα;

Αυτό που θέλω να σκεφτούν οι θεατές βγαίνοντας από το θέατρο, είναι αυτό που σκέφτηκα εγώ, διαβάζοντας την τελευταία σελίδα του μυθιστορήματος του Χρήστου Αζαριάδη. Να αναρωτηθούν δηλαδή, πόσες φορές έχουν ομαδοποιήσει ανθρώπους ανάλογα με το φύλο τους, τις πολιτικές ή τις θρησκευτικές πεποιθήσεις τους, το χρώμα του δέρματός τους, ή τον τόπο καταγωγής τους. Αν καταφέρουμε να δούμε τον άνθρωπο πίσω από τα στερεότυπα, πιστεύω ότι θα μπορέσουμε κάποια στιγμή να συνυπάρξουμε αρμονικά και εύχομαι η παράστασή μας, να συμβάλλει, έστω και λίγο σε αυτή την κατεύθυνση.

Σας ευχαριστώ πολύ για τις ενδιαφέρουσες ερωτήσεις.

Βλάρα Αλεξία