Είδαμε και προτείνουμε: Οι σχολικές εκθέσεις του Φριτς Κόχερ του Ρόμπερτ Βάλζερ Σκηνοθεσία–Διασκευή: Γεωργία Μαυραγάνη

Υπάρχουν παραστάσεις που αφηγούνται μια ιστορία και άλλες που σε τοποθετούν μέσα σε έναν μηχανισμό. Η σκηνική εκδοχή των «Σχολικών Εκθέσεων του Φριτς Κόχερ» ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Από την πρώτη στιγμή η σχολική τάξη λειτουργεί σαν πεδίο διαμόρφωσης. Ο πίνακας, η έδρα, η φωνή της δασκάλας, οι λέξεις που γράφονται ως θέματα, «Επάγγελμα», «Πατρίδα», «Το Δάσος», αποκτούν το βάρος μικρών ιδεολογικών εντολών.

Ο Φριτς Κόχερ, μοιρασμένος σε έναν χορό σωμάτων και φωνών, μοιάζει να γεννιέται ξανά και ξανά μπροστά μας. Οι εκθέσεις του είναι σύντομες, διαυγείς, γεμάτες μια αφοπλιστική ειλικρίνεια. Στο «Ελεύθερο θέμα» δεν υπάρχει βαθμός· υπάρχει χώρος. Στο «Επάγγελμα» το όνειρο του καπετάνιου και του ζογκλέρ φέρει τον χαμηλό βαθμό 2,2, σαν μια έγκαιρη υπόμνηση ότι η φαντασία οφείλει να συμμορφώνεται. Η ανορθογραφία, το «μεροδούλη», δεν είναι απλώς λάθος· γίνεται στίγμα. Στην «Πατρίδα» ο βαθμός 9 έρχεται μαζί με τη σωστή απάντηση περί Δημοκρατίας. Στο «Δάσος» ο Φριτς αγγίζει το 10, όταν το τοπίο συνδέεται με τη μελαγχολία της ψυχής και τον πόνο των ανθρώπων. Εκεί η ποίηση επιβραβεύεται, αρκεί να παραμένει εντός πλαισίου.

Η σκηνοθεσία της Γεωργίας Μαυραγάνη αναδεικνύει με ακρίβεια αυτή τη σταδιακή εσωτερίκευση του βλέμματος της εξουσίας. Η τάξη αποκτά ρυθμό σχεδόν τελετουργικό. Κάθε βαθμός λειτουργεί σαν μικρή σφραγίδα πάνω στη διαμόρφωση ενός χαρακτήρα. Το παιδί που επιθυμεί να ανέβει «τόσο ψηλά» και αγαπά κρυφά τις τέχνες αρχίζει να ευθυγραμμίζεται με την επιθυμία της αξιολόγησης. Η πειθαρχία δεν εγκαθίσταται ήσυχα, μέσα από την ανάγκη για αποδοχή.

Η παράσταση διατηρεί τη λεπτή ειρωνεία και τη μελαγχολική τρυφερότητα του Βάλζερ. Δεν υψώνει τον τόνο. Αφήνει τις λέξεις να λειτουργήσουν ως καθρέφτες. Ο θεατής αναγνωρίζει δικές του σχολικές μνήμες, δικές του «σωστές» απαντήσεις, δικές του διορθώσεις με κόκκινο μελάνι. Η μεταμόρφωση του Φριτς σε πειθαρχημένο ενήλικα συμβαίνει σχεδόν ανεπαίσθητα, κι αυτή η ανεπαίσθητη μετάβαση είναι το πιο ανησυχητικό στοιχείο της βραδιάς.

Πρόκειται για μια παράσταση καθαρή στη φόρμα της, στοχαστική στον πυρήνα της, που συνομιλεί ουσιαστικά με την έννοια της εκπαίδευσης ως μηχανισμού διαμόρφωσης ταυτότητας. Φεύγεις με την αίσθηση ότι η σχολική τάξη δεν ανήκει στο παρελθόν· συνεχίζει να υπάρχει κάθε φορά που κάποιος σηκώνει το χέρι ζητώντας επιβεβαίωση.