Διαβάσαμε και προτείνουμε: «Συναίνεση» της Vanessa Springora από τις εκδόσεις Μετρονόμος

 

Η κυκλοφορία της «Συναίνεσης» της Vanessa Springora από τις εκδόσεις Μετρονόμος δεν αποτελεί απλώς μια εκδοτική είδηση, αλλά τη μεταφορά στα ελληνικά ενός κειμένου που λειτούργησε ως κοινωνικός πυροκροτητής. Σε μια προσεγμένη μετάφραση από τον Γιώργο Κωνσταντίνο Μιχαηλίδη, που κατορθώνει να διατηρήσει την ψυχρή, χειρουργική ακρίβεια του πρωτοτύπου, το βιβλίο αυτό έρχεται να ανατρέψει βεβαιότητες και να φωτίσει τις πιο σκοτεινές γωνιές της διανοούμενης ελίτ.

Η Springora δεν καταθέτει απλώς μια αυτοβιογραφική μαρτυρία για την κακοποίηση που υπέστη στα δεκατέσσερά της χρόνια από τον πενηντάχρονο συγγραφέα Gabriel Matzneff. Συνθέτει, αντιθέτως, ένα συνταρακτικό δοκίμιο πάνω στους μηχανισμούς της χειραγώγησης και την κατάχρηση εξουσίας. Το βιβλίο ανατέμνει με ανατριχιαστική διαύγεια τη μέθοδο του θύτη: τον εντοπισμό του ευάλωτου θηράματος, την «καλλιέργεια» του εδάφους μέσω της γοητείας και της πνευματικής υπεροχής, και τελικά την παγίδευση σε μια σχέση που βαφτίζεται «έρωτας» για να συγκαλυφθεί η εγκληματική της φύση.

Ωστόσο, το πιο συγκλονιστικό στοιχείο της αφήγησης δεν είναι η ίδια η πράξη του Matzneff, αλλά η ηχηρή συνενοχή του περιβάλλοντος. Η συγγραφέας στρέφει τον καθρέφτη στην παρισινή διανόηση της δεκαετίας του '80, μια εποχή που στο όνομα της σεξουαλικής απελευθέρωσης και της καλλιτεχνικής ασυλίας, νομιμοποίησε, αν δεν αποθέωσε, την παιδεραστία. Η «Συναίνεση» αποκαλύπτει πώς η λογοτεχνική φήμη λειτούργησε ως πανοπλία για τον θύτη, καθιστώντας τα θύματά του αόρατα, απλά υποσημειώσεις στο «σπουδαίο» έργο του.

Ο τίτλος του βιβλίου είναι βαθύτατα ειρωνικός και συνάμα τραγικός. Η Springora διερευνά την έννοια της συναίνεσης, αποδεικνύοντας πως ένα παιδί που γοητεύεται από έναν ενήλικα δεν επιλέγει ελεύθερα, αλλά υποκύπτει σε μια προσεκτικά ενορχηστρωμένη πνευματική και ψυχολογική κυριαρχία. Η συγγραφέας παίρνει πίσω τις λέξεις που της έκλεψαν. Χρησιμοποιεί το ίδιο το όπλο του θύτη της, τη λογοτεχνία, για να τον αποκαθηλώσει. Εκεί που ο Matzneff χρησιμοποιούσε τη γραφή για να αντικειμενικοποιήσει τα θύματά του, η Springora γράφει για να ανακτήσει την υποκειμενικότητά της, μετατρέποντας τον κυνηγό σε θήραμα της δικής της αφήγησης.

Πρόκειται για ένα βιβλίο σκληρό, απαλλαγμένο όμως από περιττούς συναισθηματισμούς. Η γραφή της Springora είναι λιτή, κοφτή και ευθύβολη, χτυπώντας κατευθείαν στο κέντρο της συλλογικής συνείδησης. Η έκδοση του Μετρονόμου προσφέρει στο ελληνικό κοινό ένα έργο-ντοκουμέντο, το οποίο υπενθυμίζει πως η λογοτεχνία μπορεί να γίνει πράξη απονομής δικαιοσύνης όταν οι θεσμοί σιωπούν. Είναι ένα ανάγνωσμα που ενοχλεί, ακριβώς επειδή πρέπει να ενοχλήσει, σηματοδοτώντας το τέλος της εποχής της σιωπής και την αρχή της εποχής της ευθύνης.