Μάργκαρετ Γουέσελινκ: "Πάντα έβλεπα τον εαυτό μου ως έναν άνθρωπο που έτυχε να έχει γεννηθεί γυναίκα".

Στην Τριλογία της Εξοχής, η Μάργκαρετ Γουέσελινκ χαρτογραφεί έναν κόσμο ρωγμών: ανάμεσα στον άνθρωπο και το ζώο, την ύπαιθρο και την πόλη, το οικείο και το ανοίκειο. Τα έργα της δεν αναζητούν σταθερές ταυτότητες, αλλά φωτίζουν τις ενδιάμεσες, ασταθείς καταστάσεις όπου η δυσαρμονία γίνεται δημιουργική και η αλλαγή αναπόφευκτη. Μέσα από μια θεατρική γραφή βαθιά οικολογική, πολιτική χωρίς κραυγές και υπαρξιακή χωρίς διδακτισμό, η Γουέσελινκ δίνει φωνή στο ανθρώπινο και το μη ανθρώπινο με όρους ισοτιμίας, θέτοντας ερωτήματα για το ανήκειν, τη μνήμη, την εξουσία και τη σχέση μας με τη γη. Η συνέντευξη που ακολουθεί είναι μια συνομιλία για τις ρωγμές που δεν καταρρέουν, αλλά ανοίγουνκαι για τις μικρές πράξεις θάρρους που μπορούν να μετασχηματίσουν κοινότητες, τόπους και ζωές. 

Μάργκαρετ Γουέσελινκ 

Στην Τριλογία της Εξοχής η έννοια της «ρωγμής» επανέρχεται ως μετάβαση, δυσκολία αλλά και άνοιγμα. Τι σας ελκύει καλλιτεχνικά σε αυτές τις ενδιάμεσες, ασταθείς καταστάσεις και γιατί τις θεωρείτε τόσο αποκαλυπτικές για την ανθρώπινη ύπαρξη;

Χρησιμοποιώ τη μεταφορά ενός ραγίσματος στη φωνή του τραγουδιού για να μιλήσω για τις διαφορές και τις ομοιότητες ανάμεσα στα ζώα και στα ανθρώπινα ζώα· όμως θα μπορούσε εξίσου να χρησιμοποιηθεί για να συγκρίνει δύο ανθρώπους, για παράδειγμα, ή δύο διαφορετικές κοινωνίες. Προσφέρει μια μεταφορά για κάθε είδους αλληλεπίδραση.

Οι ενδιάμεσες καταστάσεις — ούτε το ένα ούτε το άλλο, αλλά ένα μείγμα, ή κάτι που βρίσκεται σε διαδικασία αλλαγής και μετασχηματισμού σε κάτι άλλο — είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσες και, στην πραγματικότητα, είναι εκείνες που συναντάμε πιο συχνά. Κατά τη γνώμη μου, μάλιστα, είναι λάθος να πιστεύουμε ότι οποιοδήποτε πρόσωπο ή οποιαδήποτε κατάσταση αποτελεί ποτέ ένα ενιαίο, αδιαίρετο σύνολο. Είμαστε σύνθετα όντα — συνήθως αποτελούμενα από στοιχεία που δεν ταιριάζουν μεταξύ τους ιδιαίτερα καλά, που ενδέχεται να λειτουργούν το ένα ενάντια στο άλλο, αλλά που εμείς καταφέρνουμε να τα κάνουμε να συνυπάρχουν. Και ο άνθρωπος φέρει μέσα του μια ολόκληρη οικολογία — μια συλλογή στοιχείων που έχουν σχέσεις μεταξύ τους, σχέσεις που μεταβάλλονται διαρκώς. Μερικές φορές αυτές οι αλλαγές είναι αρκετά βίαιες, όχι όμως πάντα.

Η δυσαρμονία και η δυσκολία είναι αυτό που υπάρχει μέχρι να διαμορφώσουμε την πραγματικότητα με το μυαλό μας, με την προσπάθειά μας. Οι τέλειες, στεντόρειες νότες που μπορεί να παράγει, για παράδειγμα, ένας λυρικός τραγουδιστής, δημιουργούνται από τον ίδιο τον τραγουδιστή, καλλιεργούνται και τελειοποιούνται μέσα από χρόνια άσκησης και υπαγορεύονται από μια συγκεκριμένη προσδοκία ομορφιάς. Άλλες φορές και για άλλους σκοπούς, ζητούνται διαφορετικά είδη ήχου.

Το θέατρο είναι ένας ιδανικός τόπος για να αναδειχθούν οι αλληλεπιδράσεις, και η προσοχή στη δυσαρμονία αποτελεί έναν τρόπο να συμπεριλάβουμε περισσότερη πραγματικότητα στις έννοιές μας. Και η δυσαρμονία είναι δημιουργική — είναι ένας τόπος όπου καθίστανται δυνατές νέες λύσεις.

Στο έργο Η Ρωγμή δίνετε φωνή στα ζώα χωρίς να τα χρησιμοποιείτε ως απλή αλληγορία του ανθρώπου. Πώς δουλέψατε δραματουργικά αυτή την ισοτιμία ανθρώπινου και μη ανθρώπινου λόγου και τι ρίσκα κρύβει μια τέτοια επιλογή στο θέατρο;

Η στάση του σεβασμού είναι εξαιρετικά σημαντική στον τρόπο με τον οποίο σχετιζόμαστε με οποιονδήποτε ή με οτιδήποτε. Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς πώς θα μπορούσαν πραγματικά ζώα να ενταχθούν με σεβασμό σε μια θεατρική παράσταση, καθώς το θέατρο είναι κάτι φτιαγμένο από και για τους ανθρώπους — για τη γλώσσα μας και για την ανάγκη μας για συμβολισμό. Όμως, σε όλα όσα δημιουργούμε — στις παραστάσεις μας, αλλά και σε άλλα έργα — είναι καλό να έχουμε επίγνωση ότι δεν είμαστε οι μόνοι, ότι γύρω μας υπάρχουν κι άλλα όντα, διαφορετικά από εμάς. Μπορούμε επίσης να ανακαλύψουμε το «άλλο» μέσα στον ίδιο μας τον εαυτό.

Ο σεβασμός — το να ενδιαφέρεται κανείς για τον άλλον ως άλλον και όχι ως εχθρό, να αλληλεπιδρά χωρίς την ανάγκη να κυριαρχήσει και να χρησιμοποιήσει τον άλλον, ή να κυριαρχηθεί και να χρησιμοποιηθεί από αυτόν — είναι δύσκολος, αλλά όμορφος.

Το Κάτι λείπει πραγματεύεται τη βίαιη αποκοπή από την εξοχή και τη μετακόμιση στην πόλη ως υπαρξιακή ρήξη. Πιστεύετε ότι η σύγχρονη αστική ζωή παράγει ένα μόνιμο αίσθημα απώλειας  και αν ναι, τι ακριβώς είναι αυτό που «λείπει»;

Όχι, γιατί οι άνθρωποι δημιουργούν νέες συνδέσεις μέσα στον νέο αστικό χώρο. Έχουν τα ζώα τους, τα φυτά τους, τους φίλους τους, τις οικογένειές τους, την αίσθηση του χώρου τους, την αίσθηση του τοπίου. Δημιουργούν γύρω τους ένα οικείο και άνετο περιβάλλον. Η απώλεια και ο πόνος εμφανίζονται όταν τα πράγματα αλλάζουν. Όμως αυτή η αλλαγή προσφέρει και την ευκαιρία να δημιουργηθεί κάτι νέο.

Η ύπαιθρος, ως ένας διαφορετικός τύπος τόπου, δεν παύει ποτέ να υπάρχει ούτε να επηρεάζει την πόλη. Έχει διαφορετικές συνθήκες από εκείνες της πόλης, αλλά ταυτόχρονα συνδέεται μαζί της. Η ύπαιθρος και η πόλη ανήκουν μαζί, όπως οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος.

Στο Σκάβουν τούνελ, η απειλή δεν είναι άμεση βία αλλά μια απρόσωπη, απομακρυσμένη εξουσία που καταστρέφει τη γη. Πόσο πολιτικό είναι αυτό το έργο για εσάς και πού συναντιούνται, κατά τη γνώμη σας, οικολογία και εξουσία σήμερα;

Το έργο Σκάβουν τούνελ παρουσιάζει ανθρώπους που έρχονται αντιμέτωποι με ένα πρόβλημα και δοκιμάζουν κάθε δυνατό τρόπο για να το λύσουν. Μόνο προς το τέλος, όταν έχουν εξαντλήσει όλες τις άλλες λύσεις που μπορούν να σκεφτούν, στρέφονται σε μια πολιτική λύση. Το ενδιαφέρον μου γράφοντας το έργο επικεντρώθηκε στους ανθρώπους ως ανθρώπους — στους τρόπους με τους οποίους αντιμετωπίζουν και επιλύουν τα προβλήματά τους. Δεν το σκέφτηκα ως πολιτική δήλωση, αν και υποθέτω ότι θα μπορούσε να εκληφθεί ως τέτοια.

Βεβαίως, η πολιτική εξουσία και η κρατική αρχή έχουν τεράστια επίδραση στην οικολογία μας, και θα ήταν καλό οι νόμοι μας να λαμβάνουν περισσότερο υπόψη το περιβάλλον και τα δικαιώματα των άλλων έμβιων όντων.

Οι γυναικείοι χαρακτήρες στην τριλογία, ιδίως οι ηλικιωμένες γυναίκες στο Σκάβουν τούνελ, φέρουν μνήμη, αντίσταση αλλά και εσωτερικές συγκρούσεις. Τι ρόλο παίζει για εσάς το φύλο και η ηλικία στη διαμόρφωση της θεατρικής φωνής;

Πάντα έβλεπα τον εαυτό μου ως έναν άνθρωπο που έτυχε να έχει γεννηθεί γυναίκα. Ως εκ τούτου, υπάρχουν ορισμένες συνθήκες και περιορισμοί — κάποιοι βιολογικοί, άλλοι πολιτισμικά επιβεβλημένοι. Είμαι περήφανη που είμαι γυναίκα και με ενθουσιάζουν οι δυνατότητες που ανοίγονται μπροστά μου ως γυναίκα.

Όσον αφορά το γήρας, είχα κι εκεί κάποιες ιδέες όταν ξεκινούσα τη ζωή μου, όμως καθώς τη διανύω, αυτές αλλάζουν. Όπως κι εγώ, έτσι και οι άνθρωποι στο έργο κινούνται μέσα σε συγκεκριμένους περιορισμούς αλλά και προσδοκίες· συμπεριφέρονται με τον τρόπο που πιστεύουν ότι αναμένεται να συμπεριφέρονται γυναίκες και άνδρες μιας συγκεκριμένης ηλικίας. Ωστόσο, δεν θεωρώ ότι η ηλικία και το φύλο τους τούς ορίζουν ουσιαστικά ως ανθρώπινα όντα.

Όπως συμβαίνει και με πολλά άλλα πράγματα, η θεατρική φωνή δεν είναι ένα ενιαίο, ουσιώδες στοιχείο — αποτελείται από πολλά στοιχεία που βρίσκονται σε διαρκή μεταβολή.

Παρότι τα έργα σας μιλούν για συλλογικές συνθήκες, η αλλαγή συχνά ξεκινά από μια «μικρή πράξη θάρρους». Πιστεύετε περισσότερο στη δύναμη της ατομικής χειρονομίας ή της συλλογικής πράξης ή στη μεταξύ τους ένταση;

Υπάρχουν πάντοτε και οι δύο μορφές δύναμης. Όταν μια ατομική απόφαση, πράξη ή χειρονομία γίνει αποδεκτή από την κοινότητα, τότε μεγεθύνεται και αποκτά πολύ μεγαλύτερη σημασία.

Ζείτε και δημιουργείτε στην Ελλάδα, έχοντας αμερικανική καταγωγή και διεθνή ακαδημαϊκή διαδρομή. Πώς επηρεάζει αυτή η «διπλή (ή πολλαπλή) ανήκειν» τη θεματολογία σας γύρω από τη γη, την κοινότητα και την ταυτότητα;

Μεγάλωσα σε μια αγροτική κοινότητα στις Ηνωμένες Πολιτείες, και μεγάλωσα τα παιδιά μου σε μια αγροτική κοινότητα στην Ελλάδα. Στο ενδιάμεσο σπούδασα γλώσσα, ιστορία και λογοτεχνία στο Harvard και μετά μεσαιωνική λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο του Groningen στην Ολλανδία. Ωστόσο, είχα την αίσθηση ότι αιωρούμουν, αποκομμένη από την πραγματικότητα, κι έτσι εγκατέλειψα την ακαδημαϊκή πορεία. Πιστεύω ότι όλα αυτά τα στοιχεία συμβάλλουν στη γραφή μου και μου αρέσει να τα εξερευνώ.

Κάθε τόπος είναι ένας τόπος. Οι άνθρωποι τείνουν να ξεχνούν ότι το μέρος στο οποίο βρίσκονται είναι ένας τόπος δύναμης. Επιτρέπουν στον εαυτό τους να πειστεί ότι το μόνο σημαντικό μέρος είναι το κέντρο — ό,τι κι αν σημαίνει αυτό — και συνήθως θεωρούν ότι το κέντρο βρίσκεται κάπου αλλού και όχι εκεί όπου βρίσκονται οι ίδιοι. Με αυτόν τον τρόπο πείθουν τον εαυτό τους ότι αυτό που είναι και το μέρος όπου βρίσκονται είναι ασήμαντα και αδιάφορα. Κάνουν λάθος όμως.

Αν η Τριλογία της Εξοχής είναι μια πρόσκληση να επαναπροσδιορίσουμε το «ανήκειν», στον εαυτό, στους άλλους, στη φύση, τι θα ελπίζατε να πάρει μαζί του ο θεατής ή ο αναγνώστης φεύγοντας από αυτά τα έργα;

Τα ζώα είναι πρόσωπα. Η ύπαιθρος αξίζει την προσοχή μας, έτσι όπως είναι, εδώ και τώρα.

Βλάρα Αλεξία