Είδαμε και προτείνουμε: Η δεξιά, η αριστερά και ο κυρ Παντελής

 Η δεξιά, η αριστερά και ο κυρ Παντελής

Θέατρο Μικρό Παλλάς, σκηνοθεσία Σταμάτης Φασουλής Ερμηνεύουν: Στ. Φασουλής, Ελ. Καστάνη, Γ. Δεπάστας, Δ. Πολυκανδρίτου, Γ. Βουρδαμής, Απ. Καμιτσάκης, Γ. Κορομπίλης, Μ. Καραβά. Σκην.-κοστ.: Π. Μέξης. Φωτ.: Χρ. Θανάσουλα. Το θεατρικό έργο «Η δεξιά, η αριστερά και ο κυρ Παντελής» των Αλέκου Σακελλάριου και Χρήστου Γιαννακόπουλου αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά δείγματα της νεοελληνικής λαϊκής κωμωδίας με έντονο πολιτικό και κοινωνικό υπόβαθρο. Γραμμένο σε μια εποχή έντονων ιδεολογικών αντιπαραθέσεων, το έργο κατορθώνει να συνδυάσει το γέλιο με την κριτική ματιά, σχολιάζοντας με οξυδέρκεια τις πολιτικές διαιρέσεις της ελληνικής κοινωνίας και, κυρίως, τις επιπτώσεις τους στην καθημερινή ζωή του «μικρού ανθρώπου». Στον πυρήνα του έργου βρίσκεται ο κυρ Παντελής, ένας φιλήσυχος, καλοπροαίρετος μικροαστός (Σταμάτης Φασουλής) ο οποίος επιθυμεί απλώς να ζήσει ήρεμα, μακριά από πολιτικές έριδες και ιδεολογικούς φανατισμούς. Ωστόσο, βρίσκεται παγιδευμένος ανάμεσα στη «δεξιά» και την «αριστερά», όχι μόνο ως πολιτικές παρατάξεις, αλλά και ως νοοτροπίες που εκφράζονται από τους ανθρώπους του περιβάλλοντός του. Ο Σακελλάριος και ο Γιαννακόπουλος χρησιμοποιούν τον ήρωα αυτό ως σύμβολο του μέσου Έλληνα, που συχνά γίνεται άθελά του θύμα των ακροτήτων και της πόλωσης.

Η κωμικότητα του έργου προκύπτει κυρίως από τις καταστάσεις και τους διαλόγους, οι οποίοι είναι γεμάτοι παρεξηγήσεις, υπερβολές και λεκτική ευφυΐα. Οι συγγραφείς δεν σατιρίζουν μόνο τις πολιτικές ιδεολογίες καθαυτές, αλλά κυρίως τον τρόπο με τον οποίο αυτές μετατρέπονται σε άκαμπτες ταμπέλες, στερώντας από τους ανθρώπους την κρίση και την ανθρωπιά τους. Η «δεξιά» και η «αριστερά» παρουσιάζονται συχνά μέσα από στερεοτυπικούς χαρακτήρες, οι οποίοι λειτουργούν περισσότερο ως φορείς νοοτροπιών παρά ως ολοκληρωμένες προσωπικότητες, κάτι που ενισχύει τη σατιρική διάσταση του έργου.

Ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι, παρότι το έργο γράφτηκε σε συγκεκριμένο ιστορικό πλαίσιο, η θεματική του παραμένει διαχρονική. Η πολιτική πόλωση, ο φανατισμός και η αδυναμία συνεννόησης αποτελούν φαινόμενα που επανεμφανίζονται διαρκώς στη δημόσια ζωή. Ο κυρ Παντελής, με την αγωνία του να μην παρεξηγηθεί και να μην «μπλέξει», θυμίζει σύγχρονους ανθρώπους που προσπαθούν να ισορροπήσουν ανάμεσα σε αντίπαλα στρατόπεδα, συχνά πληρώνοντας το τίμημα της ουδετερότητάς τους.

Από θεατρικής άποψης, το έργο ακολουθεί τη δοκιμασμένη συνταγή της λαϊκής κωμωδίας: γρήγορος ρυθμός, ευθύς λόγος, χαρακτήρες αναγνωρίσιμοι από το κοινό. Η απλότητα της δομής δεν αναιρεί το βάθος των νοημάτων, αντιθέτως τα καθιστά πιο προσιτά. Ο Σακελλάριος και ο Γιαννακόπουλος δεν επιδιώκουν να διδάξουν, αλλά να προβληματίσουν μέσα από το γέλιο, αφήνοντας τον θεατή να αναγνωρίσει τις υπερβολές και τα λάθη όλων των πλευρών.

Η κριτική του έργου δεν στρέφεται μονομερώς εναντίον κάποιας παράταξης. Αντίθετα, η ειρωνεία και το χιούμορ κατανέμονται ισότιμα, υπογραμμίζοντας ότι το πρόβλημα δεν είναι τόσο οι ιδεολογίες, όσο η αδυναμία των ανθρώπων να συνυπάρξουν με σεβασμό και ανεκτικότητα. Ο κυρ Παντελής αναδεικνύεται έτσι ως η πιο «λογική» φωνή, όχι επειδή δεν έχει πολιτική άποψη, αλλά επειδή υπερασπίζεται την ανθρώπινη διάσταση απέναντι στη στείρα αντιπαράθεση. «Η δεξιά, η αριστερά και ο κυρ Παντελής» είναι ένα έργο που ξεπερνά τα όρια της απλής κωμωδίας και λειτουργεί ως κοινωνικός καθρέφτης. Με όπλο το χιούμορ και τη σάτιρα, αποκαλύπτει τις παθογένειες της πολιτικής πόλωσης και υπενθυμίζει τη σημασία της μετριοπάθειας και της ανθρωπιάς. Γι’ αυτό και παραμένει επίκαιρο, συνεχίζοντας να μιλά στο κοινό με την ίδια φρεσκάδα και ουσιαστικότητα, δεκαετίες μετά τη συγγραφή του.

Μαρία Κουμαριανού