Μαριλένα Τριανταφυλλίδου: "Στο θέατρο για αυτές τις ηλικίες, ο χώρος δεν είναι απλώς ένα σκηνικό, είναι ένας τρίτος συνομιλητής".

Η Μαριλένα Τριανταφυλλίδου, σκηνοθέτρια και καλλιτεχνική διευθύντρια της ομάδας Artika, εδώ και σχεδόν δύο δεκαετίες υπερασπίζεται με συνέπεια το δικαίωμα των βρεφών και των νηπίων στην τέχνη και τον πολιτισμό. Με την παράσταση «Αγάπη είναι», που απευθύνεται σε θεατές από μόλις 6 μηνών, δημιουργεί ένα θεατρικό περιβάλλον τρυφερότητας, βραδύτητας και βαθιάς σύνδεσης, όπου ο χώρος μετατρέπεται σε αγκαλιά και η αγάπη βιώνεται μέσα από τις αισθήσεις. Σε αυτή τη συνέντευξη μιλά για την ανάγκη να πάρουμε σοβαρά την πρώιμη παιδική ηλικία, για το θέατρο ως εμπειρία εμβύθισης και ασφάλειας, αλλά και για τη δύναμη του «μαζί» σε έναν κόσμο που τρέχει ολοένα και πιο γρήγορα. 

Η παράσταση «Αγάπη είναι» απευθύνεται σε θεατές από μόλις 6 μηνών. Ποια ήταν η αρχική σας ανάγκη ή αφετηρία για να δημιουργήσετε ένα έργο για τόσο μικρές ηλικίες;

Αποτελεί βαθιά πεποίθηση της Artika ότι τα βρέφη και τα νήπια δεν είναι «εν δυνάμει» άνθρωποι, αλλά πολίτες του παρόντος, με πλήρη δικαιώματα στην τέχνη και τον πολιτισμό από τις πρώτες κιόλας μέρες της ζωής τους. Ήταν, λοιπόν, πολύ σημαντικό για εμάς να προχωρήσουμε σε μία νέα παραγωγή που θα επικεντρωνόταν ακόμα περισσότερο στα βρέφη και μάλιστα από 6 μηνών. Ήταν μία πρόταση που είχαμε υποβάλλει και στο Υπουργείο Πολιτισμού στο πλαίσιο των επιχορηγήσεων του 2025, αλλά δυστυχώς απορρίφθηκε. Δίνουμε μεγάλο αγώνα για να υπερασπιστούμε αυτή την περίοδο της ζωής του ανθρώπου, που είναι τόσο μα τόσο σημαντική καθώς τότε τίθενται τα θεμέλια της προσωπικότητάς του, και να αλλάξουμε την πεποίθηση, που δυστυχώς ακόμα κυριαρχεί στην κοινωνία μας, πως αυτή η ηλικία μπορεί να «περιμένει». Δεν μπορεί να περιμένει διότι απλούστατα ο χρόνος δεν γυρίζει πίσω, οπότε πρέπει να τη φροντίσουμε στο παρόν της. Γι’ αυτό προχωρήσαμε στη δημιουργία της παράστασης παρά τις δυσκολίες που είχαμε μένοντας χωρίς χρηματοδότηση.

Πώς ορίζετε την έννοια της αγάπης μέσα από το βλέμμα ενός βρέφους ή ενός πολύ μικρού παιδιού; Υπήρξε κάτι που σας εξέπληξε στη διαδικασία της δημιουργίας;

Για ένα βρέφος, η αγάπη δεν είναι μια αφηρημένη ιδέα, είναι ζήτημα επιβίωσης και ηρεμίας. Είναι η παρουσία. Είναι η μυρωδιά, ο ρυθμός της αναπνοής, το άγγιγμα, η ασφάλεια ότι «είμαι εδώ και σε βλέπω». Δεν είναι λέξεις, είναι αίσθηση. Στη διαδικασία της δημιουργίας, αυτό που μας εκπλήσσει διαρκώς –και επιβεβαιώνεται και μέσα από την έρευνά μας στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών μας προγραμμάτων– είναι η απίστευτη ικανότητα των βρεφών για συγκέντρωση όταν το ερέθισμα είναι ειλικρινές. Είναι συγκλονιστικό το πώς αντιλαμβάνονται τις παύσεις, τις σιωπές και τις πιο ανεπαίσθητες αλλαγές στην ενέργεια του ηθοποιού. Δεν χρειάζονται «πολλά» και «έντονα» πράγματα για να κρατήσεις το ενδιαφέρον τους, αλλά αλήθεια και ουσιαστική σύνδεση.

Ο χώρος της παράστασης μεταμορφώνεται, όπως λέτε, σε μια «ζεστή αγκαλιά». Πόσο σημαντικός είναι ο χώρος στο θέατρο για βρέφη και πώς τον δουλέψατε σκηνοθετικά;

Στο θέατρο για αυτές τις ηλικίες, ο χώρος δεν είναι απλώς ένα σκηνικό, είναι ένας «τρίτος συνομιλητής». Ο διαχωρισμός σκηνής και πλατείας είναι μία πολύ λεπτεπίλεπτη υπόθεση, καθώς θέλουμε το κοινό να είναι θεατής από την αρχή ως το τέλος, αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει διάδραση, αλλά ταυτοχρόνως όλοι γίνονται ένα μέσα στο έργο. Σκηνοθετικά, δουλέψαμε με την αρχή της «αφαίρεσης» και της ασφάλειας. Ο χώρος πρέπει να λειτουργεί ως μία ασφαλής συνθήκη, που επιτρέπει στο παιδί και τον γονιό να χαλαρώσουν και να αφεθούν. Χρησιμοποιούμε μαλακές υφές, θερμούς φωτισμούς και κυκλική διάταξη για να δημιουργήσουμε την αίσθηση της κοινότητας και της συμπερίληψης. Στόχος είναι ο χώρος να μην επιβάλλεται, αλλά να υποδέχεται και να αγκαλιάζει την εμπειρία.

Η «Αγάπη είναι» αντλεί στοιχεία από το θέατρο της εμβύθισης και ενεργοποιεί όλες τις αισθήσεις. Ποια είναι η ισορροπία ανάμεσα στο ερέθισμα και την ηρεμία, ειδικά για τόσο ευαίσθητους θεατές;

Αυτό είναι το πιο λεπτό σημείο της δουλειάς μας. Συχνά επικρατεί η παρανόηση ότι τα παιδιά χρειάζονται γρήγορο ρυθμό, και πολλές εναλλαγές για να παρακολουθήσουν μία παράσταση. Εμείς πιστεύουμε το αντίθετο. Στηριζόμενοι στη μεγάλη μας πλέον εμπειρία, βλέπουμε ότι ο υπερβολικός θόρυβος και η ταχύτητα της καθημερινότητας κουράζουν τα παιδιά. Στην παράσταση, επιδιώκουμε μια χορογραφημένη βραδύτητα. Δίνουμε χρόνο στο κάθε ερέθισμα να αναπνεύσει και να γίνει αντιληπτό. Η ισορροπία βρίσκεται στον ρυθμό: εναλλάσσουμε στιγμές κινητικότητας με στιγμές ησυχίας, επιτρέποντας στο βρέφος να επεξεργαστεί αυτό που βλέπει και ακούει. Η ηρεμία είναι, τελικά, το πιο δυνατό ερέθισμα.

Στην παράσταση συνυπάρχουν ήχοι, χορός, ψίθυροι, υφές και κίνηση. Πώς γεννήθηκε αυτή η «χορογραφημένη μουσικότητα» που μοιάζει περισσότερο με τραγούδι που βιώνεται παρά που ακούγεται;

Γεννήθηκε από την παρατήρηση του πρώτου κώδικα επικοινωνίας μεταξύ φροντιστή και βρέφους, που είναι εξ ορισμού μουσικός και σωματικός. Πριν μιλήσουμε, επικοινωνούμε με τον τόνο της φωνής, το νανούρισμα, το λίκνισμα. Στην παράσταση, η μουσική δεν συνοδεύει απλώς τη δράση, είναι η δράση. Οι ηθοποιοί χρησιμοποιούν το σώμα και τη φωνή τους ως όργανα, δημιουργώντας μια παρτιτούρα ήχων και κινήσεων που συνομιλεί απευθείας με το συναίσθημα και όχι με τη λογική. Είναι ένας κώδικας παγκόσμιος και συμπεριληπτικός, που καταργεί τα σύνορα της ηλικίας ή της γλώσσας.

Ποιος είναι ο ρόλος των συνοδών, γονέων ή φροντιστών, μέσα στην παράσταση; Τους αντιμετωπίζετε ως απλούς συνοδούς ή ως ενεργό κομμάτι της εμπειρίας;

Είναι απολύτως ενεργό και αναπόσπαστο κομμάτι της εμπειρίας. Στο θέατρο για βρέφη δεν απευθυνόμαστε μόνο στο παιδί, αλλά στο δίπολο παιδί-φροντιστής (χρησιμοποιούμε τον όρο φροντιστής ως πιο συμπεριληπτικό). Ο φροντιστής είναι η «ασφαλής βάση» από την οποία το παιδί θα εξερευνήσει τον κόσμο. Αν ο γονιός νιώσει όμορφα, συγκινηθεί και χαλαρώσει, το παιδί το εισπράττει και αφήνεται. Θέλουμε η παράσταση να είναι μια στιγμή «ποιοτικού χρόνου» και για τους δύο, μια ευκαιρία να συνδεθούν χωρίς περισπασμούς. Συχνά βλέπουμε τους γονείς να συγκινούνται περισσότερο από τα παιδιά, γιατί τους θυμίζουμε τη σημασία της τρυφερότητας που πολλές φορές, μπορεί, ίσως, να χάνεται μέσα στην πίεση της καθημερινότητας.

Η ομάδα Artika έχει σταθερή παρουσία στο θέατρο για πολύ νεαρές ηλικίες. Τι θεωρείτε ότι χρειάζεται ιδιαίτερα αυτό το κοινό από την τέχνη σήμερα;

Χρειάζεται να το πάρουμε στα σοβαρά. Να μην το αντιμετωπίζουμε ως «μελλοντικό κοινό», αλλά ως πολίτες που έχουν ανάγκη την υψηλή αισθητική τώρα. Αυτό που χρειάζονται περισσότερο σήμερα είναι Χρόνος και Χώρος. Ζούμε σε μια εποχή που τα παιδιά πιέζονται να «αναπτυχθούν» γρήγορα. Η τέχνη οφείλει να τους προσφέρει το αντίδοτο: το δικαίωμα στη βραδύτητα, στην εξερεύνηση, στη φαντασία. Αυτή είναι και η κεντρική ιδέα ενός νέου μεγάλου ευρωπαϊκού προγράμματος που περιμένουμε να ξεκινήσουμε σύντομα μαζί με άλλους 13 εταίρους από όλη την Ευρώπη: να υπερασπιστούμε τον χρόνο που απαιτείται για να χτίσουμε ουσιαστικές σχέσεις και να δημιουργήσουμε τέχνη που σέβεται την πολυπλοκότητα των παιδιών πολύ νεαρής ηλικίας.

Τι θα θέλατε να πάρει μαζί του ένας θεατής, μικρός ή μεγάλος, φεύγοντας από την παράσταση «Αγάπη είναι»; Ένα συναίσθημα, μια ανάμνηση, μια αίσθηση σύνδεσης;

Σε μια εποχή που όλα τρέχουμε ιλιγγιωδώς, θέλουμε να πατήσουμε λίγο φρένο και να προσφέρουμε μια βαθιά ανάσα ανακούφισης και μια αίσθηση πληρότητας μέσα από μια εμπειρία που επιβεβαιώνει την ασφάλεια του δεσμού. Δεν μας ενδιαφέρει να περάσουμε ένα μήνυμα ή μια γνώση. Μας ενδιαφέρει το κοινό να φύγει με την αίσθηση ότι η αγάπη είναι εκεί, διαθέσιμη και απλή. Θέλουμε ο φροντιστής και το παιδί, βγαίνοντας από το θέατρο, να κοιταχτούν και να νιώσουν ότι μοιράστηκαν κάτι πολύτιμο: μια στιγμή κοινού χρόνου, όπου το μόνο που είχε σημασία ήταν το «μαζί». Αν καταφέρουμε να δημιουργήσουμε αυτή τη μνήμη τρυφερότητας, τότε η παράσταση έχει πετύχει τον στόχο της.

Σας ευχαριστούμε πολύ,

Μαριλένα Τριανταφυλλίδου

Σκηνοθέτρια, καλλιτεχνική διευθύντρια Artika

 

H ομάδα Artika δημιουργήθηκε πριν από 19 χρόνια από την Κατερίνα Αλεξάκη και τη Μαριλένα Τριανταφυλλίδου. Τη θεατρική περίοδο 2006-2007 παρουσίασε την πρώτη της θεατρική παράσταση για θεατές από 1,5 χρονών με τίτλο Η Δική μου Ομπρέλα. Σήμερα η ομάδα αποτελείται από την Κατερίνα Αλεξάκη, τον Βασίλη Καζή, την Κλεονίκη Καραχάλιου και τη Μαριλένα Τριανταφυλλίδου, οι οποίοι όλοι συνδυάζουν διαφορετικές καλλιτεχνικές ιδιότητες.

Στην παράσταση «Αγάπη είναι» παίζουν οι ηθοποιοί: Γιούλη Αρχοντάκη και Κλεονίκη Καραχάλιου. Παρουσιάζεται κάθε Σάββατο στις 5:30μμ και από τις 21/2 στις 5μμ στο θέατρο Studio Μαυρομιχάλη.

Βλάρα Αλεξία