Είδαμε και προτείνουμε: «ΗΡΑΚΛΗΣ ΜΑΙΝΟΜΕΝΟΣ»

 Ηρακλής Μαινόμενος: Ροκ όπερα του Δημήτρη Μαλαμή

Ο Ηρακλής επέστρεψε στη γενέτειρά του

Η ροκ όπερα «Ηρακλής Μαινόμενος» του Δημήτρη Μαραμή παρουσιάστηκε σε πανελλήνια πρώτη, στις 21 Σεπτεμβρίου, στο Ανοικτό Θέατρο Μοσχοποδίου Θηβών Υπάρχουν κάποιες βραδιές που μοιάζουν να μην ανήκουν μόνο στον χρόνο τους. Βραδιές κατά τις οποίες το παρελθόν επιστρέφει, όχι ως ανάμνηση, αλλά ως ζωντανή παρουσία. Μια τέτοια βραδιά ήταν η 21η Σεπτεμβρίου, ημέρα της φθινοπωρινής ισημερίας, στο κατάμεστο Ανοικτό Θέατρο Μοσχοποδίου Θηβών.

Εκεί, στη γενέτειρα του Ηρακλή, παρουσιάστηκε σε πανελλήνια πρώτη η ροκ όπερα του Δημήτρη Μαραμή «Ηρακλής Μαινόμενος». Και ήταν σαν η Θήβα να άνοιξε για λίγο τις πύλες του μυθικού της παρελθόντος, για να υποδεχθεί ξανά έναν από τους πιο εμβληματικούς γιους της. Η επιλογή της ημέρας δεν θα μπορούσε να είναι περισσότερο συμβολική. Στη φθινοπωρινή ισημερία, όταν το φως και το σκοτάδι ισορροπούν για μια στιγμή πριν το σκοτάδι αρχίσει να κερδίζει έδαφος, ο μύθος του Ηρακλή βρήκε το ιδανικό σκηνικό για να ξαναζωντανέψει. Γιατί στον «Ηρακλή Μαινόμενο» του Δημήτρη Μαραμή, το φως και το σκοτάδι δεν βρίσκονται μόνο στον ουρανό. Βρίσκονται μέσα στον ίδιο τον άνθρωπο.

Ο δημιουργός υπογράφει τόσο τη μουσική όσο και το λιμπρέτο, το οποίο συνομιλεί δημιουργικά με τις αντίστοιχες τραγωδίες του Ευριπίδη και του Σενέκα. Δεν πρόκειται όμως για μια απλή μεταφορά ή αναπαράσταση των αρχαίων έργων. Ο Μαραμής μοιάζει να αναζητά κάτω από τις λέξεις των τραγικών ποιητών το βαθύτερο, διαχρονικό πρόσωπο του μύθου. Η έρευνά του στους Ορφικούς Ύμνους και στον Όμηρο εμπλουτίζει το έργο με μια ευρύτερη μυθολογική και ποιητική συνείδηση, δημιουργώντας ένα σύμπαν όπου η αρχαία παράδοση συναντά τη σύγχρονη μουσική έκφραση.

Και μέσα σε αυτό το σύμπαν ο Ηρακλής δεν παρουσιάζεται ως ένας άτρωτος υπερήρωας. Αντίθετα, είναι βαθιά ανθρώπινος.

Έχει επιστρέψει στη Θήβα ύστερα από την ολοκλήρωση των δώδεκα άθλων του, έχοντας νικήσει τέρατα, θηρία και δυνάμεις που έμοιαζαν αδύνατο να νικηθούν. Κι όμως, επιστρέφοντας στην πατρίδα του, βρίσκεται αντιμέτωπος με έναν κόσμο που δεν μπορεί να αντιμετωπίσει με τη δύναμη των μυών του. Η Θήβα βρίσκεται υποδουλωμένη στον τύραννο Λύκο και η οικογένειά του βρίσκεται σε κίνδυνο.

Ο άνθρωπος που κατάφερε να νικήσει τα μυθικά τέρατα καλείται τώρα να αναμετρηθεί με το πιο τρομακτικό τέρας: την ίδια την ανθρώπινη μοίρα.

Στο πλευρό του βρίσκεται ο Αμφιτρύων, ο φίλος και σύντροφός του, σε μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα δραματουργική σύνθεση. Ο χαρακτήρας του συνδυάζει στοιχεία και από τις δύο τραγωδίες, ενώ ταυτόχρονα ενσωματώνει τις μορφές του Θησέα και του Αμφιτρύωνα. Έτσι, η σκηνική παρουσία του αποκτά έναν ιδιαίτερο συμβολισμό: γίνεται ο άνθρωπος που στέκεται δίπλα στον ήρωα, αλλά και εκείνος που λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στις διαφορετικές εκδοχές του αρχαίου μύθου. Και ύστερα έρχεται η μουσική.

Επιβλητική, δραματική, άλλοτε σκοτεινή και άλλοτε σχεδόν λυτρωτική, παρακολουθεί με εξαιρετική ακρίβεια τις μεταβολές της ψυχικής έντασης. Δεν λειτουργεί απλώς ως συνοδεία της δράσης• γίνεται η ίδια μέρος της αφήγησης. Εναλλάσσεται ανάλογα με την ένταση των συναισθημάτων και την τραγικότητα της κάθε στιγμής, δημιουργώντας ένα ηχητικό τοπίο που μεταφέρει τον θεατή από την ηρωική έξαρση στην αγωνία και από εκεί στην απόγνωση. Ο ίδιος ο Δημήτρης Μαραμής βρίσκεται στα πλήκτρα και δίνει τον ρυθμό στο έργο, σαν ένας σύγχρονος τελετουργός που κρατά στα χέρια του τον παλμό ολόκληρης της παράστασης. Ιδιαίτερη μνεία αξίζει στις χορωδίες. Η Χορωδία της ΕΡΤ, όπως και η Δημοτική Χορωδία του Δήμου Θηβαίων, υπήρξαν εξαιρετικές, προσδίδοντας στην παράσταση τον όγκο, τη δύναμη και την τελετουργική διάσταση που απαιτεί ένα έργο με τόσο ισχυρές ρίζες στην αρχαία τραγωδία. Οι φωνές τους δεν λειτουργούν απλώς ως ένα συλλογικό μουσικό σώμα· μοιάζουν να γίνονται η ίδια η φωνή της πόλης, της μοίρας, του πλήθους, της αρχαίας μνήμης.

Στον ρόλο του Ηρακλή, ο μεσοβαρύτονος Γιώργος Παπαδημητρίου έδωσε μια επιβλητική ερμηνεία. Κουβαλώντας πάνω του το βάρος ενός ήρωα που έχει γνωρίσει τη δόξα αλλά βρίσκεται πλέον αντιμέτωπος με την πιο σκοτεινή πλευρά της ύπαρξής του, απέδωσε με δύναμη και σκηνική παρουσία έναν Ηρακλή που δεν είναι μόνο ο μυθικός ήρωας, αλλά και ο άνθρωπος πίσω από τον μύθο.

Η Μέλα Γεροφώτη, ως Μεγάρα, η σύζυγος του Ηρακλή, υπήρξε ιδιαίτερα εκφραστική και ευαίσθητη. Μέσα από την ερμηνεία της αναδείχθηκε η ανθρώπινη διάσταση της τραγωδίας: η αγωνία της γυναίκας, η αγάπη για τον σύζυγο, η απειλή που πλησιάζει και η αδυναμία απέναντι στις δυνάμεις που συνθλίβουν τον άνθρωπο.

Ο Νίκος Κύρτσος ήταν εξαίρετος στον ρόλο του Αμφιτρύωνα, ενώ η Μελίνα Μαβίδου, ως Ήρα, υπήρξε καθηλωτική, προσδίδοντας στον ρόλο μια ένταση που έμοιαζε να έρχεται από έναν άλλο, σχεδόν υπερβατικό κόσμο.

Και όλα αυτά συνέβησαν κάτω από τον ανοιχτό θηβαϊκό ουρανό. Το θέατρο ήταν κατάμεστο. Το κοινό παρακολουθούσε την παράσταση με την αίσθηση ότι δεν παρακολουθεί απλώς μια ακόμη μουσική παραγωγή, αλλά ένα έργο που επιστρέφει στον τόπο όπου ο μύθος του γεννήθηκε. Οι υπέρτιτλοι, παράλληλα, επέτρεπαν στους θεατές να παρακολουθούν με σαφήνεια το λιμπρέτο και να ακολουθούν την εξέλιξη της δράσης, χωρίς να χάνεται η δύναμη της μουσικής και της σκηνικής αφήγησης.

Η παρουσίαση ήταν άψογη.

Στην έναρξη, ο Δήμαρχος Θηβαίων Γιώργος Αναστασίου προλόγισε την εκδήλωση, σε μια βραδιά που είχε κάτι περισσότερο από τον χαρακτήρα μιας καλλιτεχνικής πρεμιέρας. Είχε τη δύναμη μιας επιστροφής.

Την εκδήλωση προλόγισαν ο Δήμαρχος Γιωργος Ανασταδιου και ο Αντιδημαρχος Πολιτισμού Απιστολης Δαγδελένης.

Γιατί ο Ηρακλής δεν επέστρεψε απλώς στη σκηνή. Επέστρεψε στη Θήβα.

Επέστρεψε στον τόπο του, στην πόλη που κουβαλά τον μύθο του, για να ξανασυναντήσει μέσα από τη μουσική του Δημήτρη Μαραμή τη δική του ανθρώπινη διάσταση. Ο ήρωας βρέθηκε ξανά μπροστά μας γυμνός από την ασπίδα του μύθου: ευάλωτος, αγαπώντας, υποφέροντας, παλεύοντας με τον ίδιο του τον εαυτό.

Και ίσως αυτή να είναι τελικά η μεγαλύτερη δύναμη της παράστασης. Ότι μας θυμίζει πως οι αρχαίοι ήρωες δεν έμειναν ποτέ πραγματικά στο παρελθόν. Περιμένουν μέσα στους αιώνες να επιστρέψουν, κάθε φορά που ένας δημιουργός βρίσκει τον τρόπο να τους μιλήσει ξανά με τη γλώσσα της εποχής του. Στη Θήβα, το βράδυ της φθινοπωρινής ισημερίας, ο Δημήτρης Μαραμής το πέτυχε. Και καθώς το φως της ημέρας έδινε τη θέση του στη νύχτα, ο Ηρακλής στάθηκε ξανά στη γενέτειρά του.

Επιτέλους, ο Ηρακλής επέστρεψε.

Μαρία Κουμαριανού