Μαντώ Ζέρβα: "Προσωπικά έχω παρατηρήσει ότι τα παιδιά καταλαβαίνουν πολλά περισσότερα απ’ όσα νομίζουμε, κι ακόμα κι αν δεν θέτουν σε εφαρμογή άμεσα κάποια νέα γνώση, εκείνη αποθηκεύεται μέσα τους και επεξεργάζεται για να αξιοποιηθεί μεταγενέστερα".

Τι βρίσκεται ανάμεσα στη λογική και τη φαντασία, στη γνώση και τη διαίσθηση, στην παιδική περιπέτεια και την αυτογνωσία; Στο νέο της βιβλίο «Ανάμεσα», η Μαντώ Ζέρβα δημιουργεί έναν συμβολικό κόσμο όπου η φαντασία γίνεται αφορμή για βαθύτερα υπαρξιακά ερωτήματα. Με πρωταγωνίστρια την Άρυα, το βιβλίο προσκαλεί μικρούς και μεγάλους σε ένα ταξίδι αναζήτησης της ταυτότητας, της εσωτερικής εξέλιξης και της προσωπικής αλήθειας. Με αφορμή την κυκλοφορία του, η συγγραφέας μιλά για τη διαίσθηση, τη δύναμη της φαντασίας και τα μηνύματα που θέλει να αφήσει στους αναγνώστες της.

Το «Ανάμεσα» ορίζει έναν χώρο που δεν είναι ούτε πραγματικότητα ούτε φαντασία αλλά κάτι ενδιάμεσο. Πώς γεννήθηκε αυτή η ιδέα του «μεταβατικού τόπου»;

Αν θεωρήσουμε το πραγματικό ως αυτό που βιώνουμε μέσα από τις αισθήσεις μας, και το φανταστικό ως εκείνο που υπάρχει αποκλειστικά μέσα στο νου μας, τότε ανάμεσά τους υπάρχει αυτό που ονομάζεται διαισθητική γνώση. Επιστημονικά η διαίσθηση δεν σημαίνει ούτε το ένστικτο μας αλλά ούτε και κάτι μεταφυσικό, πρόκειται για τη γνώση που προσλαμβάνεται και επεξεργάζεται αυθόρμητα, χωρίς τις λογικές συνειδητές διεργασίες. Αυτό το θέμα πάντα με γοήτευε, τα τελευταία χρόνια το μελέτησα και με ενέπνευσε να δημιουργήσω τον μεταβατικό τόπο του «Ανάμεσα» που το συμβολίζει. Πιστεύω πως αυτός ο χώρος αποτελεί μια εν δυνάμει αξιόπιστη πηγή για απαντήσεις, γι’ αυτό και τοποθέτησα το ταξίδι της Άρυας εκεί.

Πόσο συνειδητά επιλέξατε το σχολικό περιβάλλον ως αφετηρία μιας υπαρξιακής αναζήτησης;

Το «σχολείο του χάους» συμβολίζει τη ζωή. Όλοι μας διδασκόμαστε διαρκώς μαθήματα μέσα από την επαφή μας με τον κόσμο και τους άλλους. Τα μαθήματα αυτά μπορεί να μην τα αποζητάμε πάντα ρητά, δεν παύουν όμως να μας εξελίσσουν. Το όνομα «σχολείο του χάους» συγκεκριμένα επιλέχθηκε λόγω της πολυπλοκότητας της ζωής. Η Άρυα, όπως κάθε άνθρωπος, προσπαθεί να κατανοήσει με αγάπη την ζωή, και έτσι να καταφέρει να υπάρξει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο μέσα της. Εξάλλου, για όλους μας το σχολείο συνιστά μια αφορμή για υπαρξιακή αναζήτηση, τον προσδιορισμό της θέσης που θέλουμε να έχουμε μέσα στον κόσμο, καθώς εκεί για πρώτη φορά βιώνουμε μια μικρογραφία του κοινωνικού περιβάλλοντος.

Οι επτά δοκιμασίες λειτουργούν ως στάδια ωρίμανσης. Τι σας ενδιέφερε περισσότερο: η περιπέτεια ή η εσωτερική μεταμόρφωση που προκαλούν;

Το βιβλίο ξεκίνησε να γράφεται με σκελετό του την εσωτερική μεταμόρφωση. Αυτός ήταν ο σπόρος της ιστορίας. Στην πορεία οργανικά αυτό δημιούργησε τον καρπό που ήταν η ίδια η περιπέτεια με τις δοκιμασίες και τους ήρωές της. Ο αναγνώστης θα λειτουργήσει αντίστροφα, ξεκινώντας από τον καρπό για να καταλήξει στον σπόρο. Δηλαδή οι δύο αυτές διαστάσεις του βιβλίου βρίσκονται σε άμεσο διάλογο μεταξύ τους, γι’ αυτό πιστεύω πως είναι εξίσου σημαντικές. Και στην αληθινή ζωή η εσωτερική μεταμόρφωση χρειάζεται την περιπέτεια για να τεθεί σε εφαρμογή. Η θεωρία παρέα με την πράξη συνιστούν τον τέλειο συνδυασμό.

Το έργο μιλά για την αποδοχή πολλαπλών πλευρών του εαυτού. Πόσο δύσκολο θεωρείτε ότι είναι αυτό το μάθημα για ένα παιδί σήμερα;

Προσωπικά έχω παρατηρήσει ότι τα παιδιά καταλαβαίνουν πολλά περισσότερα απ’ όσα νομίζουμε, κι ακόμα κι αν δεν θέτουν σε εφαρμογή άμεσα κάποια νέα γνώση, εκείνη αποθηκεύεται μέσα τους και επεξεργάζεται για να αξιοποιηθεί μεταγενέστερα. Σίγουρα η παιδική ηλικία είναι μια περίοδος ρευστότητας της ταυτότητας, αλλά και ποια δεν είναι. Ένας άνθρωπος που διαρκώς εξελίσσεται δεν εγκλωβίζεται μέσα σε έναν στάσιμο εαυτό. Ακόμα κι αν ένα παιδί διαβάσει το παραμύθι και δυσκολευτεί να συλλάβει πλήρως την πολύπλευρη θέαση του εαυτού, σημασία έχει ότι φυτεύεται η ιδέα μέσα του ότι το “είναι” του ξεπερνά την προσωπική του πεποίθηση, αλλά πρόκειται για μια δυναμική υπόθεση, άξια εξερεύνησης.

Πώς ορίζετε εσείς τη σχέση φαντασίας και αυτογνωσίας.

Στη φαντασία μας βρίσκουμε όλα όσα μας χαρίζουν κίνητρο: την πίστη, το όνειρο, τη στοχοθεσία, όλα εκείνα που μας ωθούν να υπερβούμε τα σύνορα του γνώριμου έως τώρα εαυτού μας. Πώς γίνεται ένας άνθρωπος να προσεγγίσει την αυτογνωσία εάν παραμείνει σε εξασφαλισμένες συνθήκες και κλειδωθεί μέσα σε βεβαιότητες; Η φαντασία είναι εκείνη που μας χαρίζει τις γόνιμες προκλήσεις που μας προσκαλούν να ανακαλύψουμε τις πραγματικές δυνατότητες του εαυτού μας.

Πόσο σημαντική είναι η εμπειρία της ανακάλυψης χωρίς καθοδήγηση.

Τις στιγμές που ο άνθρωπος πιστεύει ότι ανακαλύπτει αυτόνομα οικοδομείται η αυτοπεποίθησή του και η αυτάρκειά του. Ωστόσο η απόλυτη έλλειψη καθοδήγησης δεν ξέρω κατά πόσο είναι εφικτή ή και θεμιτή. Δεν μιλάω όμως για την καθοδήγηση ως μια ρητή υπόδειξη από κάποιον άλλο, παρά για μια καθοδήγηση που προκύπτει διακριτικά μέσα από τις συνθήκες και τις συναναστροφές μας. Μια τέτοια ανεπαίσθητη  καθοδήγηση είναι λες και μας προσφέρεται από την ίδια την ζωή.

Η εικονογράφηση προέκυψε από δημιουργικό εργαστήριο παιδιών. Πώς επηρέασε αυτή η συμμετοχική διαδικασία το τελικό νόημα του βιβλίου;

Αρχικά θα ήθελα να εκφράσω την ευγνωμοσύνη μου προς την Κωνσταντίνα Βαλερά και τους ταλαντούχους μικρούς μαθητές του ατελιέ ζωγραφικής της. Τα παιδιά αυτά μέσα από τις πινελιές και τα σχέδιά τους χάρισαν μια ζωηρή αλλά και προσεγμένη απόδοση στο παράμυθι. Χάρις λοιπόν σ’ αυτά τα παιδιά ο αναγνώστης δεν θα πάρει στα χέρια του μόνο τα νοήματα του βιβλίου μέσα απ’ τις περιπέτειες της Άρυας, αλλά και μια πολυπρισματική θέαση αυτής της ιστορίας. Καθώς κάθε παιδί κατανόησε το «Ανάμεσα» βάσει της προσωπικότητάς του και έπειτα διάλεξε το απόσπασμα που το εξέφραζε αυτόνομα, για να το αποδώσει με καλλιτεχνική ελευθερία, ουσιαστικά αποτύπωσε και την ολόδική του ξεχωριστή αντίληψη στο τελικό αποτέλεσμα.

Αν η Άρυα επιστρέφοντας στο σχολείο κουβαλά μια νέα ματιά στον κόσμο, ποιο θα θέλατε να είναι το βασικό «κέρδος» για τον αναγνώστη που θα την ακολουθήσει σε αυτό το ταξίδι;

Θα ήθελα ο αναγνώστης να αφουγκραστεί κι εκείνος την δική του φωνή που τρυφερά τον προσκαλεί «Ανάμεσα». Εκεί με θάρρος να εξερευνήσει τις δικές του ερωτήσεις και να τολμήσει τις απαντήσεις τους. Θα ήθελα δηλαδή ο αναγνώστης με αφορμή αυτό το παραμύθι να αναζητήσει τις αρετές και τις αξίες που επιλέγει να τον γαλουχήσουν και να χτίσει συνειδητά μια ολόδική του φιλοσοφία προς τη ζωή. Δεν θεωρώ πως μια τέτοια διαδικασία είναι πολυτέλεια. Πιστεύω πως ο καθένας μας για να σχεδιάσει τον χάρτη της προσωπικής του ευτυχίας καλείται να ιχνηλατήσει με ειλικρίνεια και ανοιχτό μυαλό τα ορόσημα και τα μονοπάτια της ψυχής του.

 

Βλάρα Αλεξία