Βαγγέλης Μανούβελος: Έχω την αίσθηση ότι σήμερα φοβόμαστε περισσότερο την ευαλωτότητα, επικοινωνούμε αδιάκοπα, αλλά αποφεύγουμε να εκτεθούμε πραγματικά".

Ένα ερωτικό τρίγωνο που δεν υπακούει στους κανόνες της γεωμετρίας, αλλά στις αντιφάσεις των ανθρώπινων σχέσεων, βρίσκεται στον πυρήνα του νέου μυθιστορήματος του Βαγγέλη Μανουβέλου «Οι 6 πλευρές του τριγώνου». Με φόντο το Αργοστόλι της Κεφαλονιάς, έξι ήρωες αναμετρώνται με τον έρωτα, την ταυτότητα, τη σεξουαλικότητα και την ανάγκη να αγαπηθούν χωρίς συμβιβασμούς. Ο συγγραφέας μιλά για τον συμβολισμό του τίτλου, τις εύθραυστες ισορροπίες των σχέσεων και τη δύναμη της λογοτεχνίας να καλλιεργεί την ενσυναίσθηση.

Ο τίτλος Οι 6 πλευρές του τριγώνου είναι ένας δυνατός συμβολισμός. Τι αντιπροσωπεύει για εσάς αυτό το «τρίγωνο» και γιατί επιλέξατε να το συνδέσετε με έξι διαφορετικές ζωές;

Όταν κάποιος διαβάζει ή ακούει τον τίτλο, η πρώτη αντίδραση είναι σχεδόν πάντα η ίδια: «Μα δεν υπάρχει τρίγωνο με έξι πλευρές». Από αυτό ακριβώς το σημείο ήθελα να ξεκινήσει η συζήτηση. Η γεωμετρία μπορεί να είναι ακριβής, όμως οι ανθρώπινες σχέσεις όχι. Στη ζωή, τα σχήματα δεν υπακούουν στους κανόνες των μαθηματικών.

Ένα ερωτικό τρίγωνο δεν αποτελείται ποτέ μόνο από τρεις ανθρώπους. Αποτελείται κι από τις εκδοχές του εαυτού μας που γεννιούνται μέσα σε αυτό. Εκδοχές αυτού που είμαστε, αυτού που θα θέλαμε να είμαστε κι αυτού που τελικά βλέπουν οι άλλοι σε εμάς. Κάθε σχέση γεννά πολλαπλές πραγματικότητες, τουλάχιστον όσες και τα πρόσωπα που τη βιώνουν.

Οι έξι ήρωες του βιβλίου δεν υπάρχουν για να συμπληρώσουν ένα μαθηματικό σχήμα. Υπάρχουν για να δείξουν ότι καμία ιστορία δεν ανήκει αποκλειστικά σε έναν άνθρωπο. Η ζωή του καθενός εισχωρεί στη ζωή του άλλου, άλλοτε τη μεταβάλλει, άλλοτε τη φωτίζει, ενώ άλλοτε μπορεί και να ρίξει μια βαριά σκιά πάνω της. Οι άνθρωποι δεν ζούμε ποτέ σε ευθείες γραμμές, ζούμε μέσα σε δίκτυα σχέσεων που συνεχώς αναδιαμορφώνονται.

Ίσως, λοιπόν, οι έξι πλευρές να είναι μια υπενθύμιση ότι οι ανθρώπινες σχέσεις δεν μπορούν να χωρέσουν σε κανένα σχήμα. Κάθε φορά που πιστεύουμε ότι τις καταλάβαμε, έχουν ήδη αλλάξει μορφή.

Οι έξι ήρωες του βιβλίου αναζητούν την αγάπη, την ελευθερία και την προσωπική τους ταυτότητα. Ποια ήταν η βασική ανθρώπινη ανάγκη που θέλατε να εξερευνήσετε μέσα από τις ιστορίες τους;

Νομίζω πως όλες αυτές οι αναζητήσεις οδηγούν τελικά στη βαθύτερη ανάγκη που έχουμε όλοι, να μας δουν οι άλλοι όπως πραγματικά είμαστε. Οι περισσότεροι μεγαλώνουμε μαθαίνοντας να ανταποκρινόμαστε σε κοινωνικούς ρόλους. Γινόμαστε αυτό που περιμένουν οι γονείς, οι σύντροφοι, η κοινωνία, η εποχή μας. Έρχεται όμως κάποια στιγμή που αναρωτιόμαστε ποιοι είμαστε, ιδίως όταν όλοι αυτοί οι ρόλοι αρχίζουν να καταρρέουν.

Οι ήρωές μου βρίσκονται σε αυτό το σημείο. Δεν αναζητούν απλώς έναν έρωτα ή μια νέα σχέση. Αναζητούν μια ζωή που να αισθάνονται ότι τους ανήκει. Γι' αυτό κι οι επιλογές τους είναι συχνά επώδυνες. Η ελευθερία δεν είναι ποτέ μια εύκολη κατάκτηση. Προϋποθέτει ότι θα συγκρουστείς με τις βεβαιότητές σου και με την εικόνα που έχουν οι άλλοι για σένα. Ίσως τελικά η μεγαλύτερη ανθρώπινη ανάγκη δεν είναι να αγαπηθούμε, αλλά να αγαπηθούμε χωρίς να χρειαστεί να κρύψουμε κανένα κομμάτι του εαυτού μας.

Πιστεύετε ότι σήμερα η αγάπη έχει γίνει πιο ελεύθερη ή περισσότερο δύσκολη;

Θα έλεγα πως έχει γίνει ταυτόχρονα πιο ελεύθερη και πιο απαιτητική. Ζούμε σε μια εποχή που επιτρέπει στους ανθρώπους να εκφράσουν πλευρές του εαυτού τους που παλαιότερα έμεναν κρυφές. Αυτό είναι μια μεγάλη κατάκτηση. Ταυτόχρονα, όμως, η αφθονία των επιλογών δεν σημαίνει απαραίτητα και μεγαλύτερη εγγύτητα.

Έχω την αίσθηση ότι σήμερα φοβόμαστε περισσότερο την ευαλωτότητα. Επικοινωνούμε αδιάκοπα, αλλά αποφεύγουμε να εκτεθούμε πραγματικά. Ίσως δεν δυσκολευόμαστε να γνωρίσουμε ανθρώπους. Δυσκολευόμαστε όμως να παραμείνουμε μαζί τους. Η διάρκεια μιας σχέσης έχει γίνει πιο απαιτητική από το ξεκίνημά της.

Η λογοτεχνία, από την άλλη, μας υπενθυμίζει ότι τα θεμελιώδη ανθρώπινα συναισθήματα δεν έχουν αλλάξει. Ο έρωτας εξακολουθεί να μας μεταμορφώνει, να μας αποσυντονίζει, να μας αναγκάζει να επαναπροσδιορίσουμε όσα πιστεύαμε για τον εαυτό μας και για τους άλλους. Ίσως επομένως να έχουν αλλάξει οι κοινωνικοί κώδικες, όχι όμως η ανθρώπινη ανάγκη να συνδεθούμε ουσιαστικά με έναν άλλον άνθρωπο.

 

Η σεξουαλικότητα και η ταυτότητα αποτελούν σημαντικούς άξονες του βιβλίου. Πόσο σημαντικό ήταν για εσάς να προσεγγίσετε αυτά τα θέματα πέρα από στερεότυπα και κοινωνικές προκαταλήψεις;

Ήταν βασική μου επιδίωξη. Δεν με ενδιέφερε να γράψω ένα μυθιστόρημα που θα επιβεβαιώνει ή θα καταρρίπτει στερεότυπα. Με ενδιέφερε να δημιουργήσω ανθρώπους που να μην εξαντλούνται σε μια ταμπέλα ή ιδιότητα.

Στη λογοτεχνία, όταν ένας χαρακτήρας γίνεται σύμβολο μιας ιδέας, κινδυνεύει να χάσει την ανθρώπινη πολυπλοκότητά του. Εγώ ήθελα το αντίθετο. Ήθελα ο αναγνώστης να γνωρίσει πρώτα τον άνθρωπο και ύστερα τις επιλογές, τις επιθυμίες και την ταυτότητά του.

Δεν πιστεύω ότι η λογοτεχνία οφείλει να δίνει απαντήσεις σε κοινωνικά ζητήματα. Μπορεί, όμως, να καλλιεργήσει κάτι πολύ πιο σημαντικό: την ενσυναίσθηση. Όταν καταφέρνουμε να δούμε τον κόσμο μέσα από τα μάτια ενός άλλου ανθρώπου, ακόμη κι αν είναι πολύ διαφορετικός από εμάς, τότε η λογοτεχνία έχει ήδη πετύχει τον σκοπό της.

 

Πώς επηρέασε ο τόπος (Αργοστόλι Κεφαλονιάς) τη δημιουργία των χαρακτήρων και των σχέσεών τους;

Δεν επέλεξα την Κεφαλονιά μόνο επειδή είναι ένας πανέμορφος τόπος κι η ιδιαίτερη πατρίδα μου. Με γοητεύει η αντίθεση που τη χαρακτηρίζει. Από τη μία, η θάλασσα, ανοιχτή και φωτεινή, δημιουργεί την αίσθηση ότι όλα μπορούν να αλλάξουν, ότι κάθε ορίζοντας κρύβει μια νέα αρχή. Από την άλλη, ο Αίνος στέκει επιβλητικός, αμετακίνητος, σαν ένας διαρκής φύλακας της μνήμης, της καταγωγής και όλων όσων κουβαλάμε μέσα μας.

Αυτή η αντίθεση διαπερνά και τους ήρωες του βιβλίου. Όλοι τους ταλαντεύονται ανάμεσα στην επιθυμία να αλλάξουν τη ζωή τους και στη δυσκολία να αποδεσμευτούν από όσα τους έχουν διαμορφώσει. Γι' αυτό και το τοπίο δεν λειτουργεί απλώς ως σκηνικό της δράσης. Συμμετέχει στην αφήγηση, συνομιλεί με τους χαρακτήρες κι αντανακλά τις εσωτερικές τους συγκρούσεις. Πιστεύω ότι οι τόποι δεν είναι ποτέ ουδέτεροι, μας διαμορφώνουν όσο τους διαμορφώνουμε κι εμείς. Στο μυθιστόρημα, το Αργοστόλι κι ο Αίνος γίνονται σιωπηλοί συνοδοιπόροι των ηρώων, σχεδόν πρόσωπα της ιστορίας.

Σας ενδιαφέρει περισσότερο η ηθική κρίση των χαρακτήρων ή η κατανόηση των κινήτρων τους;

Η κατανόηση των κινήτρων τους, χωρίς δεύτερη σκέψη. Δεν αισθάνομαι ότι ο συγγραφέας βρίσκεται πάνω από τους ήρωές του για να τους αποδώσει δικαιοσύνη ή να τους καταδικάσει. Αντίθετα, οφείλει να τους ακολουθήσει ακόμη και στις πιο αντιφατικές τους στιγμές.

Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν παίρνουν αποφάσεις επειδή είναι καλοί ή κακοί. Τις παίρνουν επειδή φοβούνται, επειδή αγαπούν, επειδή νιώθουν μόνοι ή επειδή ελπίζουν. Αυτό το πεδίο της ανθρώπινης αμφισημίας είναι που με συγκινεί περισσότερο.

Αν ο αναγνώστης τελειώσει το βιβλίο χωρίς να μπορεί να αποφασίσει ποιος είχε «δίκιο», αλλά καταλαβαίνοντας βαθύτερα γιατί κάθε ήρωας έδρασε όπως έδρασε, τότε θα αισθανθώ ότι έχω πετύχει τον στόχο μου.

Πιστεύετε ότι οι άνθρωποι αγαπούν περισσότερο αυτό που έχουν ή αυτό που φοβούνται ότι θα χάσουν;

Ίσως αγαπούν περισσότερο αυτό που θεωρούσαν δεδομένο μέχρι τη στιγμή που κινδύνεψαν να το χάσουν. Η απώλεια έχει έναν παράξενο τρόπο να φωτίζει όσα μέχρι εκείνη τη στιγμή περνούσαν απαρατήρητα.

Ωστόσο, δεν θα ήθελα να δω την αγάπη μόνο μέσα από το πρίσμα της απώλειας. Πιστεύω ότι η ουσιαστική αγάπη γεννιέται όταν αποδεχόμαστε ότι ο άλλος δεν μας ανήκει ποτέ πραγματικά. Ότι είναι ένας αυτόνομος άνθρωπος, με τις δικές του επιθυμίες, τους δικούς του φόβους και τις δικές του διαδρομές.

Ίσως γι' αυτό οι σχέσεις είναι τόσο εύθραυστες αλλά και τόσο πολύτιμες. Δεν βασίζονται στην κατοχή, αλλά στη διαρκή επιλογή να παραμένουμε δίπλα στον άλλον, ακόμη κι όταν γνωρίζουμε ότι τίποτα δεν είναι οριστικό.

Αν ο αναγνώστης έκλεινε το βιβλίο κρατώντας μία μόνο σκέψη για τους ήρωες και τις σχέσεις τους, ποια θα θέλατε να είναι;

Θα ήθελα, όταν κλείσει το βιβλίο, να κοιτάζει τους ανθρώπους με λίγη περισσότερη επιείκεια. Ζούμε σε μια εποχή που βιαζόμαστε να κατατάξουμε, να χαρακτηρίσουμε και να κρίνουμε. Η λογοτεχνία, όμως, μας διδάσκει το αντίθετο. Μας καλεί να σταθούμε για λίγο στη θέση του άλλου και να αναρωτηθούμε τι είναι αυτό που τον οδήγησε στις επιλογές του.

Αν οι αναγνώστες ολοκληρώνοντας το μυθιστόρημα αισθανθούν ότι κανένας άνθρωπος δεν χωρά σε μία μόνο λέξη, σε μία μόνο ιδιότητα ή σε μία μόνο απόφαση της ζωής του, τότε το βιβλίο πέτυχε τον σκοπό του.

Βλάρα Αλεξία