Γιώργος Δουατζής: "Έχω την άποψη ότι δεν υπάρχει καλύτερος τρόπος στη λογοτεχνία, από το να γράφεις απλά με καθημερινή, εύληπτη, κατανοητή γλώσσα".

Με αφορμή το νέο του μυθιστόρημα «Ανάσα από πηλό», ο Γιώργος Δουατζής μάς μιλά για τη δύναμη της τέχνης, τις αντιθέσεις που διαμορφώνουν την ανθρώπινη ύπαρξη, τις πληγές που κουβαλούν οι άνθρωποι και οι κοινωνίες, αλλά και για τη λογοτεχνία ως πράξη ευαισθησίας και αναζήτησης νοήματος. Σε μια συζήτηση που κινείται ανάμεσα στη δημιουργία, την υπαρξιακή αγωνία και την αισιοδοξία, ο συγγραφέας εξηγεί γιατί η απλή γλώσσα μπορεί να αποδώσει τις πιο σύνθετες αλήθειες και τι θα ήθελε να κρατήσει ο αναγνώστης όταν κλείσει την τελευταία σελίδα του βιβλίου.

«Ανάσα από πηλό» ο τίτλος του βιβλίου σας. Ξαφνιάζει. Πώς μπορεί να σχετίζεται η ανάσα με τον πηλό;

Και όμως. Αρκεί λίγη φαντασία. Ο ήρωας είναι γλύπτης που ανασαίνει υπαρξιακά με το πλάσιμο του ευτελούς πηλού και τη μορφοποίησή του σε έργο ακριβής τέχνης. Ανασαίνει επίσης οικονομικά ως κεραμίστας που φτιάχνει χρηστικά αντικείμενα. Η σύντροφός του πάσχει από άσθμα και έχει ανάγκη μια υγιή ανάσα καθημερινά. Ανάσα λοιπόν, μέσα από την ζωοποιό τέχνη.

Πόσο συμβαδίζει η λογοτεχνική μεταμόρφωση των ηρώων σας με τον τρόπο που αλλάζει ο πραγματικός άνθρωπος μέσα στον χρόνο;

Συμβαδίζει απολύτως. Είναι κι οι ήρωές μου ανθρώπινες ύπαρξεις ...επί χάρτου και  διαμορφώνονται διαρκώς όπως εμείς, μέσα από βιώματα, χαρές, λύπες, απώλειες, τραύματα, σχέσεις. Αποτύπωση καταστάσεων της πραγματικής ζωής είναι η γραφή μου. Κι όπως λέω συχνά, αν ο αναγνώστης ταυτιστεί έστω και με λίγες αράδες μου, το έργο έχει λόγο ύπαρξης.

Πότε ένα βιβλίο έχει λόγο ύπαρξης για σας;

Πλήρη λόγο ύπαρξης έχει για δυό λόγους. Όταν μου δίνει αισθητική απόλαυση και όταν προκαλεί τη σκέψη μου παραγωγικά σε νέους δρόμους. Ελλιπή λόγο ύπαρξης έχει όταν διαθέτει μόνο ένα από αυτά τα δυό. Εδώ βρίσκεται και η ουσία προσφοράς του συγγραφέα. Να ευαισθητοποιήσει τον δέκτη του και να οξύνει την κριτική του σκέψη, πράγματα πολύτιμα στον καιρό που ζούμε, ο οποίος βρίθει βίας, αναλγησίας και σκληρότητας. Είναι αυτό που λέω καμιά φορά, πρέπει να υπηρετούμε την «αξιοπρέπεια του πολίτη», να την ορθώνουμε ως αμυντικό τείχος στην ευτέλεια αυτών ορίζουν αμέσως ή εμμέσως τη ζωή μας.

Οι κριτικοί έχουν επισημάνει τη συνύπαρξη των αντιθέτων στο έργο σας, όπως ζωή - θάνατος, φως - σκοτάδι, παρουσία - απουσία. Θεωρείτε ότι η ανθρώπινη εμπειρία γεννιέται από τις αντιθέσεις;

Ναι. Μα, θα γνωρίζαμε το φως αν δεν υπήρχε το σκοτάδι, θα αξιολογούσαμε την παρουσία δίχως την απουσία;Όσο για τον θάνατο, που τον θεωρώ τελευταία πράξη της ζωής, αντίθετό του βλέπω κυρίως τον ζωογόνο έρωτα, τον οποίο θεωρώ ακραίο συναίσθημα. Μάλιστα τολμώ να πω πως θεωρώ ανάπηρο αυτόν που δεν ερωτεύτηκε ποτέ.

 

Οι πληγές των ηρώων σας είναι αυτές των καθημερινών ανθρώπων και συνακόλουθα πληγές της κοινωνίας;

Βεβαίως, είναι οι πληγές κάθε ανθρώπου, που ζει ενσυνειδήτως. Ποιος δεν έζησε την απώλεια, τη ματαίωση, την απογοήτευση, την πικρία... Υπό κλίμακα, ναι, τα προσωπικά τραύματα μπορούν να προεκτείνονται στην κοινωνία ως ανθρώπινου σώματος που δρα, παράγει, χαίρεται λυπάται μέσα από τη συλλογικότητα. Κι όπως ένας άνθρωπος «χάνεται» χωρίς πυξίδες ευαισθησίας, ανθρωπιάς, κατανόησης, σύμπλευσης, αξίες ζωής, έτσι μπορεί να «χάνεται» και μια κοινωνία.

Χρησιμοποιείτε περάσματα από το παρελθόν στο παρόν και στοιχεία τυχαιότητας. Τι σας προσφέρει αυτή η μορφή αφήγησης;

Εμένα μου προσφέρει δυσκολίες στη γραφή. Στον αναγνώστη όμως, δίνει το υλικό μέσα από τα βιώματα του παρελθόντος των ηρώων, να τους ...ψυχογραφήσει καλύτερα, ως όντα με εμπειρίες που καθόρισαν τον τωρινό τους εαυτό, αλλά αιτιολογούν παράλληλα τον τρόπο που σκέπτονται και δρουν.

Πώς επιλέγετε τη γλώσσα με την οποία θα εκφραστεί μια τόσο σύνθετη εσωτερική και υπαρξιακή πραγματικότητα;

Έχω την άποψη ότι δεν υπάρχει καλύτερος τρόπος στη λογοτεχνία, από το να γράφεις απλά με καθημερινή, εύληπτη, κατανοητή γλώσσα. Όταν γράφεις με γλωσσικούς ακροβατισμούς και επίδειξη ικανοτήτων, έχεις χάσει το παιχνίδι. Όταν σκέπτεσαι την ώρα που γράφεις πώς θα εντυπωσιάσεις τον αναγνώστη, είναι αδύνατον να παράγεις έργο τέχνης, αφού έτσι παριστάνεις, δεν είσαι. Αυτό το αντιλαμβάνεται αμέσως ο έμπειρος αναγνώστης και δικαίως σε απορρίπτει.

Αν το μυθιστόρημα είναι τελικά μια αναζήτηση νοήματος μέσα σε έναν κόσμο αβεβαιότητας, ποια είναι η «ανάσα» που θα θέλατε να κρατήσει ο αναγνώστης όταν κλείσει την τελευταία σελίδα;

Θα χαιρόμουν αν κατάφερνα να τελειώσει την ανάγνωση με το αισιόδοξο αίσθημα ότι αξίζει να ζει λύπες,  απογοητεύσεις, τραύματα, αφού αυτά δίνουν αντιστικτικά το μέγεθος της χαράς, της ικανοποίησης, της ίασης, τροφοδοτώντας τον αγώνα για έναν καλύτερο κόσμο, υπηρετώντας τον ανθρωπισμό που τόσο έχουμε ανάγκη σήμερα.

Βλάρα Αλεξία