Θάνος Κονδύλης: "Η μεγαλύτερη ένσταση του Καποδίστρια θα ήταν πιθανότατα η έκθεση της ιδιωτικής του ζωής και των αισθημάτων του στο φως".

Με αφορμή το νέο του ιστορικό μυθιστόρημα "Ιωάννης Καποδίστριας Δούκισσα της Πλακεντίας Από τον φλογερό έρωτα στη στυγερή δολοφονία", ο Θάνος Κονδύλης φωτίζει μια άγνωστη και ανθρώπινη πλευρά του Ιωάννη Καποδίστρια και της Δούκισσας της Πλακεντίας. Ανάμεσα στην Ιστορία και τη μυθοπλασία, ο συγγραφέας αναζητά τα πρόσωπα πίσω από τα γεγονότα, εξετάζοντας τον έρωτα, το πάθος, την εξουσία και το τίμημα του καθήκοντος.

Το βιβλίο σας παρουσιάζει μια ιδιαίτερα τολμηρή εκδοχή της σχέσης του Ιωάννη Καποδίστρια με τη Δούκισσα της Πλακεντίας. Ποια ιστορικά τεκμήρια σας οδήγησαν σε αυτή την ανάγνωση και πού αρχίζει η μυθοπλασία;

Η ιστορική πραγματικότητα μας δίνει τους σταθμούς: τη γνωριμία τους στο Παρίσι, την τεράστια οικονομική προσφορά της Δούκισσας στον Αγώνα, την άφιξή της στο Ναύπλιο και τη μεταγενέστερη έντονη σύγκρουσή τους, καθώς εκείνη συνδέθηκε με την αντικαποδιστριακή παράταξη. Η αλληλογραφία του Καποδίστρια με τη Ρωξάνδρα Στούρτζα είναι επίσης καταγεγραμμένη. Επίσης φαίνεται να προκύπτει από διάφορες πηγές της εποχής η συνεργασία της Δούκισσας με τους εχθρούς του κυβερνήτη που ζητούσαν τη φυσική του εξόντωση.  Η μυθοπλασία παρεμβαίνει για να «γεμίσει» τις σιωπές της Ιστορίας: στις ιδιωτικές στιγμές, στα ανείπωτα βλέμματα, στο συναισθηματικό βάθος του έρωτά τους και στην προσωπική πικρία της προδοσίας. Όλα αυτά αποτελούν το μυθοπλαστικό όχημα για να αναδειχθεί η τραγικότητα ενός απόλυτου πάθους που μετατράπηκε σε καταστροφικό μίσος.

 

Ο Καποδίστριας έχει καταγραφεί κυρίως ως πολιτικός και εθνικός ηγέτης. Εσείς επιλέγετε να φωτίσετε τον άνθρωπο πίσω από τον μύθο. Πιστεύετε ότι γνωρίζουμε πραγματικά τον Ιωάννη Καποδίστρια ή έχουμε εγκλωβιστεί σε μια αγιογραφική εικόνα του;

Η συλλογική μας μνήμη συχνά ρέπει προς την αγιογραφία, παρουσιάζοντας τον Καποδίστρια ως έναν ασκητικό, αψεγάδιαστο εθνομάρτυρα. Αν και η αυταπάρνησή του ήταν αδιαμφισβήτητη, η εικόνα αυτή τον αποστερεί από την ανθρώπινη υποστάτησή του. Ο Καποδίστριας υπήρξε ένας άνθρωπος με βαθιά συναισθήματα, εσωτερικές συγκρούσεις, διλήμματα και πιθανώς λάθη τακτικής. Δεν ήταν ένας απάθης πολιτικός μηχανισμός. Είχε ανάγκη την αγάπη, βίωσε την απώλεια και πάλεψε με την μοναξιά της εξουσίας. Φωτίζοντας την προσωπική του ζωή, δεν τον μικραίνουμε· αντίθετα, τον κάνουμε πιο αληθινό. Η θυσία του αποκτά πολύ μεγαλύτερη αξία όταν κατανοήσουμε τι ακριβώς απαρνήθηκε σε προσωπικό επίπεδο για χάρη της Ελλάδας.

 

Η Δούκισσα της Πλακεντίας παραμένει μια αμφιλεγόμενη προσωπικότητα. Στο βιβλίο παρουσιάζεται ως μια γυναίκα που περνά από τον έρωτα στη σύγκρουση. Θεωρείτε ότι ήταν περισσότερο θύμα των συνθηκών ή μια προσωπικότητα που καθοριζόταν από τα πάθη της;

Η Σοφία ντε Μαρμπουά ήταν μια γυναίκα πολύ προηγμένη από την εποχή της: ανεξάρτητη, δυναμική, με οξύνοια και τεράστια περιουσία. Δεν ήταν απλό θύμα. Ήταν μια προσωπικότητα που καθοριζόταν από τα πάθη της, αλλά και από την ανάγκη της να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο στην Ιστορία. Όταν επένδυσε συναισθηματικά και πολιτικά στον Καποδίστρια, περίμενε μια ισότιμη σχέση. Η πολιτική απόρριψη και η απομάκρυνσή της από το Ναύπλιο τραυμάτισαν ανεπανόρθωτα τον εγωισμό και τα αισθήματά της. Η χειραγώγησή της από τους αντιπάλους του Κυβερνήτη πάτησε πάνω σε αυτόν ακριβώς τον τραυματισμό. Συνεπώς, η πορεία της είναι το αποτέλεσμα μιας εκρηκτικής συνάντησης ανάμεσα στα ανεξέλεγκτα πάθη της και τις σκληρές πολιτικές συνθήκες της εποχής.

 

Στο έργο σας ο έρωτας και η εξουσία συνυπάρχουν διαρκώς. Πόσο εύκολο είναι για έναν άνθρωπο που κρατά στα χέρια του τις τύχες ενός κράτους να αφήσει χώρο για την προσωπική του ζωή;

Είναι εξαιρετικά δύσκολο, έως ακατόρθωτο, ειδικά όταν το κράτος αυτό γεννιέται μέσα από τις στάχτες του. Ο Καποδίστριας παρέλαβε μια κατεστραμμένη χώρα και ανέλαβε ένα τιτάνιο έργο που απαιτούσε το εκατό τοις εκατό της ενέργειάς του. Σε τέτοιες οριακές ιστορικές στιγμές, η εξουσία λειτουργεί ως ένας αμείλικτος «ζηλότυπος εραστής». Απαιτεί την απόλυτη αφοσίωση και δεν αφήνει περιθώρια για προσωπική ευτυχία. Ο Κυβερνήτης αναγκάστηκε να καταπιέσει την ιδιωτική του ζωή, θεωρώντας ότι οποιοσδήποτε συμβιβασμός στον συναισθηματικό τομέα θα ήταν προδοσία προς το εθνικό χρέος. Αυτή η συνειδητή επιλογή τον οδήγησε σε μια βαθιά προσωπική απομόνωση.

 

Η δολοφονία του Καποδίστρια αποτελεί ένα από τα πιο καθοριστικά γεγονότα της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Πιστεύετε ότι σήμερα έχουμε κατανοήσει πραγματικά τις αιτίες που οδήγησαν σε αυτή ή εξακολουθούν να υπάρχουν ιστορικές σκιές;

Παρόλο που γνωρίζουμε τους φυσικούς αυτουργούς και το άμεσο πολιτικό πλαίσιο της δολοφονίας, οι ιστορικές σκιές παραμένουν πυκνές. Η σύγκρουση με τα τοπικά συμφέροντα και τους Μαυρομιχαλαίους ήταν η εμφανής αφορμή, αλλά πίσω από αυτήν κρύβονταν πολύπλοκα γεωπολιτικά παιχνίδια των Μεγάλων Δυνάμεων της εποχής. Παράλληλα, υπάρχει και η ψυχολογική πλευρά: το πώς η πολιτική πόλωση, η παραπληροφόρηση και τα προσωπικά μίση καλλιέργησαν το κλίμα για την τραγωδία. Το βιβλίο εστιάζει ακριβώς σε αυτές τις σκοτεινές διαδρομές του ανθρώπινου μίσους και των παρασκηνιακών πιέσεων, δείχνοντας ότι η δολοφονία του Καποδίστρια δεν ήταν απλώς μια πράξη εκδίκησης, αλλά το μοιραίο αποτέλεσμα πολλών παράλληλων συνωμοσιών. Τέλος δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η επιστήμη της ιστορίας έχει ως αντικείμενο την έρευνα της αλήθειας. Οπότε στην περίπτωση του Καποδίστρια και της δολοφονίας του έχουμε ακόμα αρκετά να μάθουμε.

 

Έχετε γράψει αρκετά ιστορικά μυθιστορήματα. Υπάρχει κάποια ανακάλυψη ή στοιχείο κατά την έρευνα για αυτό το βιβλίο που σας εξέπληξε ή άλλαξε τη δική σας εικόνα για τους δύο πρωταγωνιστές;

Με εξέπληξε η ένταση των αντιθέσεων στο χαρακτήρα της Δούκισσας. Πίσω από την εικόνα της ιδιόρρυθμης και μεταγενέστερα εκκεντρικής γυναίκας, ανακάλυψα μια προσωπικότητα με απίστευτο πάθος για την ελευθερία και βαθιά ανάγκη για ουσιαστική προσφορά. Όσον αφορά τον Καποδίστρια, με άγγιξε ιδιαίτερα η μελαγχολία που διατρέχει την ιδιωτική του αλληλογραφία. Η συνειδητοποίηση ότι ένας διπλωμάτης παγκόσμιου βεληνεκούς ένιωθε τόσο μόνος και εγκλωβισμένος ανάμεσα στο καθήκον και στα αισθήματά του, άλλαξε την εικόνα που είχα για αυτόν. Δεν είδα πια μόνο τον ηγέτη, αλλά έναν τραγικό ήρωα που γνώριζε εκ των προτέρων το βαρύ τίμημα που θα πλήρωνε.

 

Το βιβλίο θέτει το δίλημμα ανάμεσα στον έρωτα και το καθήκον προς την πατρίδα. Πιστεύετε ότι ο Καποδίστριας πλήρωσε τελικά το τίμημα της απόλυτης αφοσίωσής του στο δημόσιο χρέος;

Απολύτως. Ο Καποδίστριας πλήρωσε το βαρύτερο δυνατό τίμημα, όχι μόνο με τον βίαιο θάνατό του, αλλά και με τον τρόπο που έζησε τα τελευταία χρόνια της ζωής του. Αρνήθηκε τη συναισθηματική ολοκλήρωση, απαρνήθηκε την προσωπική γαλήνη και έθεσε την υγεία και την περιουσία του στην υπηρεσία της πατρίδας. Η απόλυτη αφοσίωσή του στο δημόσιο συμφέρον τον κατέστησε άκαμπτο απέναντι στους συμβιβασμούς που απαιτούσε η εγχώρια πραγματικότητα, με αποτέλεσμα να δημιουργήσει ορκισμένους εχθρούς. Η τραγικότητά του έγκειται στο ότι η ίδια η αρετή του —η ανένδοτη αφοσίωση στο καθήκον— ήταν αυτή που σφράγισε τη μοίρα του.

 

Αν ο Ιωάννης Καποδίστριας και η Δούκισσα της Πλακεντίας μπορούσαν σήμερα να διαβάσουν το βιβλίο σας, ποια πιστεύετε ότι θα ήταν η μεγαλύτερη ένστασή τους και ποιο σημείο θα αναγνώριζαν ως τη δική τους αλήθεια;

Η μεγαλύτερη ένσταση του Καποδίστρια θα ήταν πιθανότατα η έκθεση της ιδιωτικής του ζωής και των αισθημάτων του στο φως. Η Δούκισσα, από την άλλη, ίσως διαμαρτυρόταν για την παρουσίαση της μεταστροφής της σε εχθρό. Ως δική τους αλήθεια, όμως, θα αναγνώριζαν την ειλικρίνεια των συναισθημάτων που μοιράστηκαν στο Παρίσι. Θα αναγνώριζαν την αυθεντικότητα του πάθους τους και την αμείλικτη σύγκρουση που βίωσαν όταν ο έρωτας ήρθε αντιμέτωπος με την πολιτική και το καθήκον. Θα έβλεπαν ότι το βιβλίο δεν τους κρίνει, αλλά προσπαθεί να κατανοήσει την τραγική τους μοίρα. 

Βλάρα Αλεξία