Νίκος Τασιόπουλος: "Τα όρια χάνονται τη στιγμή που η τεχνολογία παύει να είναι εργαλείο και γίνεται σύστημα που αποφασίζει για εμάς".

Με αφορμή το μυθιστόρημα InfinityHuman – Οι Σκιές της Αιωνιότητας, συνομιλούμε με τον συγγραφέα Νικόλαο Τασιόπουλο για έναν κόσμο όπου ο θάνατος, ο πόνος και η αβεβαιότητα έχουν σχεδόν εκλείψει, αλλά μαζί τους φαίνεται να απειλείται και κάτι βαθύτερο: η ίδια η ανθρώπινη ουσία. Μέσα από φιλοσοφικά ερωτήματα για τη μνήμη, την ελευθερία, την τεχνολογία και τα όρια της προόδου, το βιβλίο ανοίγει έναν στοχαστικό διάλογο γύρω από το τι σημαίνει τελικά να είσαι άνθρωπος σε μια εποχή απόλυτης τάξης και τεχνητής υπερνοημοσύνης. Στη συνέντευξη που ακολουθεί, ο συγγραφέας μιλά για την ανθρώπινη ταυτότητα, την αξία της αμφιβολίας και τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στην εξέλιξη και την απώλεια της ελευθερίας

 Νικόλαος Τασιόπουλος

Το μυθιστόρημά σας παρουσιάζει έναν κόσμο χωρίς θάνατο και πόνο. Πιστεύετε ότι η ανθρώπινη ταυτότητα διαμορφώνεται τελικά περισσότερο από τα όρια και τις απώλειες παρά από την πρόοδο και την ευημερία;

Ναι, πιστεύω πως ο άνθρωπος δεν ορίζεται τόσο από τις στιγμές άνεσης, όσο από τις ρωγμές του. Τα όρια και οι απώλειες λειτουργούν σαν καθρέφτες· εκεί αναγκάζεται να δει ποιος είναι πραγματικά. Η πρόοδος μάς εξελίσσει εξωτερικά, αλλά ο πόνος μάς εξελίσσει εσωτερικά. Χωρίς αυτόν, η ταυτότητα γίνεται επιφανειακή, σχεδόν τεχνητή.

Η «Άλφα Ύπαρξη», μια τεχνητή υπερνοημοσύνη που οργανώνει τον κόσμο με απόλυτη τάξη, φαίνεται να εξαλείφει την αβεβαιότητα. Πού τοποθετείτε τα όρια ανάμεσα στη χρήσιμη τεχνολογία και στην απώλεια της ανθρώπινης ελευθερίας;

Τα όρια χάνονται τη στιγμή που η τεχνολογία παύει να είναι εργαλείο και γίνεται σύστημα που αποφασίζει για εμάς. Η «Άλφα Ύπαρξη» στο βιβλίο δεν είναι απλώς μια υπερνοημοσύνη· είναι η ενσάρκωση της απόλυτης τάξης. Και η απόλυτη τάξη, όσο ελκυστική κι αν φαίνεται, είναι πάντα εχθρός της ελευθερίας. Η ελευθερία προϋποθέτει χάος, επιλογή και ρίσκο.

Στο βιβλίο σας, η μνήμη μπορεί να διαγράφεται επιλεκτικά. Αν ο άνθρωπος χάσει τη μνήμη του πόνου ή των λαθών του, χάνει και κάτι ουσιαστικό από την εξέλιξή του;

Απόλυτα. Ο πόνος δεν είναι απλώς κάτι που πρέπει να ξεχάσουμε· είναι κάτι που μας διαμορφώνει. Αν αφαιρέσεις τη μνήμη του πόνου, αφαιρείς και τη σοφία που προκύπτει από αυτόν. Ο άνθρωπος τότε μπορεί να γίνει «καθαρός», αλλά όχι ολοκληρωμένος.

Ο Αρίων και η Αριάδνη ανακαλύπτουν έναν υπόγειο κόσμο χαμένων δεδομένων και αντίστασης. Είναι αυτός ο «υπόγειος κόσμος» μια μεταφορά για τη σύγχρονη κοινωνία που αρχίζει να αμφισβητεί την τεχνολογική παντοδυναμία;

Ναι. Είναι η σκιά του κόσμου μας. Είναι όλοι εκείνοι που δεν αποδέχονται την απόλυτη κανονικότητα, που αμφισβητούν, που νιώθουν ότι κάτι δεν πάει καλά. Σε κάθε εποχή, υπάρχει ένας «υπόγειος κόσμος», μια σιωπηλή αντίσταση απέναντι στην υπερβολική οργάνωση και τον έλεγχο.

Η ιδέα μιας «ιδανικής κοινωνίας» χωρίς συγκρούσεις είναι διαχρονικά ελκυστική. Πιστεύετε ότι η σύγκρουση και η αμφιβολία είναι τελικά αναγκαίες για να παραμείνει ζωντανός ο άνθρωπος ως ον;

Όχι μόνο αναγκαίες, είναι θεμελιώδεις. Ένας κόσμος χωρίς σύγκρουση είναι ένας κόσμος χωρίς εξέλιξη. Η αμφιβολία είναι η αρχή της συνείδησης. Αν δεν αμφιβάλλεις, απλώς ακολουθείς. Και ένας άνθρωπος που απλώς ακολουθεί, παύει να είναι πραγματικά ελεύθερος.

Προέρχεστε από τον χώρο της τεχνολογίας και της καινοτομίας. Πώς επηρέασε αυτή η εμπειρία τη φιλοσοφική και αφηγηματική δομή του μυθιστορήματός σας;

Με επηρέασε βαθιά, γιατί με έφερε κοντά στα όρια του τι μπορεί να γίνει εφικτό. Όταν δουλεύεις στον χώρο της τεχνολογίας, αρχίζεις να βλέπεις το μέλλον όχι ως φαντασία, αλλά ως πιθανότητα. Το βιβλίο είναι ουσιαστικά μια προέκταση αυτής της σκέψης: τι συμβαίνει όταν η τεχνολογία δεν έχει όρια;

Το βιβλίο θέτει ένα κεντρικό υπαρξιακό ερώτημα: αν αφαιρεθούν ο πόνος, ο θάνατος και η αβεβαιότητα, τι απομένει από τον άνθρωπο; Εσείς, μετά τη συγγραφή του βιβλίου, έχετε καταλήξει σε κάποια προσωπική απάντηση;

Απομένει μια ύπαρξη… αλλά όχι απαραίτητα ένας άνθρωπος. Ο άνθρωπος είναι το σύνολο των αντιφάσεών του. Αν αφαιρέσεις τα πιο δύσκολα στοιχεία, αφαιρείς και το νόημα. Αυτό που μένει είναι κάτι σταθερό, αλλά ίσως και άδειο.

Το InfinityHuman συνδυάζει φιλοσοφία και επιστημονική φαντασία. Θεωρείτε ότι η λογοτεχνία επιστημονικής φαντασίας είναι σήμερα ένα από τα πιο ισχυρά μέσα για να συζητήσουμε το μέλλον της ανθρωπότητας και της τεχνητής νοημοσύνης;

Περισσότερο από ποτέ. Η επιστημονική φαντασία δεν προβλέπει το μέλλον, το προκαλεί. Μας επιτρέπει να δούμε τις συνέπειες πριν αυτές συμβούν. Σε έναν κόσμο που αλλάζει τόσο γρήγορα, χρειαζόμαστε ιστορίες που να μας κάνουν να σκεφτούμε, όχι μόνο να παρακολουθούμε.

Τέλος φόρμας

Βλάρα Αλεξία