Μαρίνος Σιζόπουλος: "Το βιβλίο ουσιαστικά απευθύνεται σε όλους και πολύ περισσότερο σε όσους συναισθάνονται τους κινδύνους που ελλοχεύουν για τη φυσική, εθνική και θρησκευτική επιβίωση του Ελληνισμού σε αυτή την ιδιαίτερα ευαίσθητη περιοχή του πλανήτη".

Με αφορμή την έκδοση του βιβλίου «Κύπρος: Μια Μακρά Πορεία Προδοσίας (1955–1974)», συνομιλούμε με τον Μαρίνο Σιζόπουλου, πρόεδρο του Κινήματος Σοσιαλδημοκρατών ΕΔΕΚ και βουλευτή Λεμεσού. Μέσα από την έρευνα και τη μελέτη ιστορικών εγγράφων και μαρτυριών, ο συγγραφέας επιχειρεί να φωτίσει κρίσιμες πτυχές της πορείας που οδήγησε στα γεγονότα του 1974, θέτοντας ερωτήματα για τις ευθύνες, τις στρατηγικές επιλογές και τα διδάγματα που παραμένουν επίκαιρα μέχρι σήμερα. Στη συνέντευξη που ακολουθεί μιλά για τις καθοριστικές στιγμές αυτής της ιστορικής διαδρομής, τον ρόλο των διεθνών δυνάμεων, αλλά και την ανάγκη ιστορικής αυτογνωσίας ως εργαλείου κατανόησης και πολιτικής εγρήγορσης. 

Μαρίνος Σιζόπουλος

Χρησιμοποιείτε τον όρο «μακρά πορεία προδοσίας». Ποια είναι, κατά τη γνώμη σας, η πιο καθοριστική στιγμή αυτής της πορείας που άλλαξε ανεπιστρεπτί την τύχη της Κύπρου;

Ο όρος μακρά πορεία προδοσίας προσδιορίζει τη χρονική διάρκεια μιας διαδικασίας, η οποία ουσιαστικά ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 1955 με την τριμερή Διάσκεψη του Λονδίνου και κατέληξε στην τουρκική εισβολή και την κατοχή του 37% του εδάφους της Κύπρου το 1974. Η πλέον καθοριστική στιγμή αυτής της πορείας ήταν το προδοτικό πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου, το οποίο αποτέλεσε και την αποκορύφωση μιας σταδιακά αναβαθμισμένης συνωμοτικής δραστηριότητας. Και αυτό γιατί η Τουρκία κατέστησε με σαφήνεια τους στόχους και τις επιδιώξεις-της τόσο με το σχέδιο επανάκτησης της Κύπρου που εκπόνησε το γραφείου ειδικού πολέμου τον Μάρτιο του 1957, αλλά και τη δήλωση του τούρκου υπουργού Εξωτερικών Ζορλού στις συνομιλίες του Λονδίνου τον Φεβρουάριο του 1959, ότι, ο λόγος που η Τουρκία διεκδίκησε ρόλο εγγυητή ήταν για να μπορέσει να τον ασκήσει σε περίπτωση που η Ελλάδα πραγματοποιήσει πραξικόπημα στην Κύπρο. Ήταν λοιπόν προφανές ότι η πραξικοπηματική ανατροπή Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας αποτελούσε πρόσκληση για εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο και προφανώς κατάληψης εδαφών.

Στο βιβλίο αναδεικνύετε τον ρόλο των Βρετανών στην εμπλοκή της Τουρκίας στο Κυπριακό από το 1955. Πόσο συνειδητή και μεθοδευμένη υπήρξε αυτή η στρατηγική και ποιες είναι οι συνέπειές της μέχρι σήμερα;

Η εμπλοκή της Τουρκίας στο Κυπριακό από τον Βρετανικό παράγοντα δεν ήταν απλά συνειδητή, αλλά και πολύ καλά σχεδιασμένη και μεθοδευμένη. Ο σχεδιασμός αυτός προωθούσε προς υλοποίηση το βρετανικό δόγμα του «διαίρει και βασίλευε». Αποσκοπούσε στη δημιουργία όλων εκείνων των προϋποθέσεων που θα κατοχύρωναν και θα νομιμοποιούσαν την μόνιμη παρουσία-της στην Κύπρο, για αξιοποίηση της γεωστρατηγικής-της θέσης προς όφελος των βρετανικών συμφερόντων. Αυτό επιβεβαιώνεται και με μια σειρά άλλων ενεργειών όπως:

• Οι συμφωνίες Ζυρίχης – Λονδίνου
• Η συνδρομή στους Τουρκοκύπριους στασιαστές για την εκδήλωση του πραξικοπήματος του Δεκεμβρίου του 1963
• Η χάραξη της πράσινης γραμμής, γραμμή διαχωρισμού και προστασίας της τουρκοκυπριακής συνοικίας της Λευκωσίας, ώστε να μην μπορεί να ασκήσει εξουσία η Κυβέρνηση και να λειτουργεί υπό τη μορφή ανεξάρτητου καντονίου, ως προστάδιο για την προώθηση στη συνέχεια του εδαφικού διαχωρισμού
• Η στάση που τήρησε τόσο κατά την τουρκική εισβολή, όσο και στη Διάσκεψη της Γενεύης τον Αύγουστο του 1974, όπου ως εγγυήτρια δύναμη ουδέν έπραξε για την αποτροπή-της
• Το σχέδιο Ανάν όπου συγγραφέας-του ήταν ο Βρετανός Λόρδος σερ Ντεϊβιτ Χάνεϊ όπου ουσιαστικά όχι μόνο μονιμοποιούσε και νομιμοποιούσε τις στρατιωτικές βρετανικές βάσεις στην Κύπρο, αλλά τους κατοχύρωνε χωρικά ύδατα, Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη και εναέριο χώρο, δηλαδή στοιχεία τα οποία παραπέμπουν σε κρατική οντότητα.

Θα πρέπει όμως να τονίσουμε ότι από το 1964 και μετά συνοδοιπόροι των Βρετανο-τουρκικών σχεδιασμών ήσαν και οι ΗΠΑ.

Έχοντας προεδρεύσει της Επιτροπής για τον Φάκελο της Κύπρου, εργαστήκατε πάνω σε τεράστιο όγκο εγγράφων και μαρτυριών. Υπήρξε κάποιο στοιχείο που σας συγκλόνισε ή ανέτρεψε παγιωμένες ιστορικές αντιλήψεις;

Κατά την προσωπική μου άποψη τα στοιχεία που πραγματικά με συγκλόνισαν ήταν:

• Τα πρακτικά της συνάντησης του Έβρου τον Σεπτέμβριο του 1967 όπου ο πρωθυπουργός της Τουρκίας Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ απέρριψε την πρόταση του δικτάτορα Γ. Παπαδόπουλου για λύση διπλής ένωσης , όπως και της διχοτόμησης και αντιπρότεινε ομοσπονδία με γεωγραφικό διαχωρισμό, ανταλλαγή πληθυσμού και περιουσίας, κ.λπ. Οι συγκεκριμένες προτάσεις περιλαμβάνονταν στο σύνολό τους στο σχέδιο Ανάν του 2004, και
• Τα πρακτικά της συνάντησης της 19ης Ιουλίου 1974 μεταξύ της χούντας και του υφυπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Γιόζεφ Σίσκο, όπου ουσιαστικά η χούντα αποδέχθηκε για την εκτόνωση της κρίσης που προέκυψε λόγω του πραξικοπήματος, η τουρκοκυπριακή κοινότητα να αποκτήσει έξοδο προς την θάλασσα, δηλαδή την κατάληψη των εδαφών που πραγματοποίησε η Τουρκία μέχρι και τις 6 Αυγούστου του 1974. Αυτός ήταν και ο λόγος που δεν εφαρμόσθηκε το σχέδιο Άμυνας της Κύπρου για την αντιμετώπιση της αποβατικής ενέργειας των τουρκικών στρατευμάτων στις 20 Ιουλίου.

 Τονίζετε ότι η ιστορική αυτογνωσία δεν αποσκοπεί στον διχασμό αλλά στον παραδειγματισμό. Πώς μπορεί μια κοινωνία να αντιμετωπίσει τις επώδυνες αλήθειες του παρελθόντος χωρίς να εγκλωβιστεί σε νέες εσωτερικές συγκρούσεις;

Πραγματικά, εάν μια κοινωνία δεν θα μπορέσει να αποδεχθεί και να αντιμετωπίσει τις επώδυνες αλήθειες του παρελθόντος, οι οποίες δεν στηρίζονται σε εικασίες αλλά σε αδιάψευστα έγγραφα και ντοκουμέντα, τότε ειλικρινά ο κίνδυνος της μη επιβίωσης είναι πολύ μεγάλος. Παρ’ όλα αυτά και παρά το γεγονός ότι διαχρονικά, ειδικά σε ότι αφορά το Ελληνικό Έθνος, η αλήθεια είχε μεγάλο κόστος δεν πρέπει να σταματήσουμε να τη διατυπώνουμε ανεξαρτήτως τιμήματος. Όπως είπε και ο ήρωας ποιητής Δώρος Λοΐζου που δολοφονήθηκε από άνδρες της ΕΟΚΑ Β’ στις 30 Αυγούστου 1974 κατά την απόπειρα δολοφονίας του Βάσου Λυσσαρίδη: η αλήθεια είναι πιο καυτή και τη μήτρα του ήλιου.

 Αναλύετε με συνέπεια τους διαχρονικούς στρατηγικούς στόχους της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Ποιες ομοιότητες και ποιες διαφορές εντοπίζετε ανάμεσα στην τουρκική πολιτική πριν το 1974 και στη σημερινή της στάση;

Μέσα από την προσεκτική και λεπτομερειακή μελέτη στη βάση εγγράφων, επίσημων δηλώσεων τούρκων αξιωματούχων, αλλά και ενεργειών επιβεβαιώνεται ότι τουρκική πολιτική έναντι του Ελληνισμού παραμένει σταθερή και αμετάβλητη από το 1952 που άρχισε να σχεδιάζεται. Ανεξάρτητα από την εκάστοτε κυβέρνηση υλοποιείται με ιδιαίτερη συνέπεια. Στόχος αυτής της πολιτικής είναι ο γεωστρατηγικός έλεγχος της ανατολικής Μεσογείου και η μετατροπή της Τουρκίας σε μια ισχυρή περιφερειακή δύναμη με παγκόσμια εμβέλεια. Για την επίτευξη αυτού του στόχου καθορίστηκαν στάδια, όπως, η ενσωμάτωση της Κύπρου στην τουρκική επικράτεια ή σε περίπτωση αποτυχίας ο πολιτικός και στρατιωτικός-της έλεγχος, η Κυπροποίηση της Θράκης και η διχοτόμηση του Αιγαίου, αυτό δηλαδή που απροκάλυπτα ο Ερντογάν αποκάλεσε «γαλάζια πατρίδα». Ο τελικός στόχος είναι αυτός που ανάφερα, σε πρώτη φάση η επίτευξή του θα γίνει μέσα από τη λύση της Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας (ΔΔΟ). Μέχρι το 1974 όπου βρισκόταν σε μειονεκτική θέση εκβίαζε με τη διχοτόμηση. Σήμερα με την κατάληψη του 37% της κυπριακής επικράτειας βρίσκεται σε πλεονεκτική θέση γι’ αυτό και εκβιάζει με τα δύο κράτη. Αφού προτείνει λύση δύο κρατών γιατί διεκδικεί να έχει λόγο και ρόλο στην εκμετάλλευση του Φυσικού Αερίου το οποίο βρίσκεται στην ΑΟΖ του άλλου κράτους;

 Με βάση τα ιστορικά δεδομένα που παρουσιάζετε, ποια ήταν τα μεγαλύτερα λάθη της ελληνικής και ελληνοκυπριακής ηγεσίας και ποια διδάγματα παραμένουν ακόμη ανεκμετάλλευτα;

Τα μεγαλύτερα λάθη της ελληνικής ηγεσίας συνοψίζονται:

• Στην αποδοχή της εμπλοκής της Τουρκίας ως ενδιαφερόμενου μέρους στο Κυπριακό κατά παράβαση των συμφωνιών Σερβών του 1920 και Λοζάνης του 1923
• Στις συμφωνίες Ζυρίχης – Λονδίνου, όπου η Τουρκία κατοχυρώθηκε ως εγγυήτρια χώρα και μάλιστα με νόμιμη παρουσία στρατιωτικού αγήματος
• Στην αποχώρηση της ελληνικής μεραρχίας που είχε ως συνέπεια την αποδυνάμωση των αμυντικών δυνατοτήτων της Κύπρου
• Στην πρόκληση διχόνοιας ανάμεσα στους Έλληνες της Κύπρου και στη διάσπαση του εσωτερικού μετώπου, ειδικά με την ίδρυση της παράνομης οργάνωσης ΕΟΚΑ Β’
• Στους σχεδιασμούς πραξικοπηματικής ανατροπής του Αρχ. Μακαρίου με αποκορύφωμα την εκτέλεση του πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου 1974

Από την πλευρά της ελληνοκυπριακής πολιτικής ηγεσίας τα μεγαλύτερα λάθη έγιναν μετά το 1974 και συγκεκριμένα:

• Η συναίνεση μετακίνησης των Τουρκοκυπρίων στην κατεχόμενη Κύπρο, όπου ουσιαστικά συνιστούσε υλοποίηση της τουρκικής πρότασης για ανταλλαγή πληθυσμού
• Η μετατροπή του Κυπριακού από ένα διεθνές πρόβλημα εισβολής – κατοχής και παράνομου εποικισμού σε δικοινοτικό, όπου ουσιαστικά απαλλάσσει την Τουρκία από τις ευθύνες της
• Η εγκατάλειψη της διεκδίκησης σύγκλεισης Διεθνούς Διάσκεψης για κατά προτεραιότητα συζήτηση της διεθνούς πτυχής όπως προνοεί η σχετική απόφαση της Γ.Σ. του ΟΗΕ της 13ης Μαΐου 1983
• Η αποδοχή της ΔΔΟ ως μορφή λύσης του Κυπριακού, η οποία ουσιαστικά είναι Τουρκο – Βρετανική πρόταση και συνιστά μορφή νομιμοποιημένης διχοτόμησης
• Οι συνεχείς υποχωρήσεις στο πλαίσιο των Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης (ΜΟΕ) όπου ουσιαστικά προσδίδουν στην τουρκική πλευρά πολιτικά πλεονεκτήματα

 Ως γιατρός αλλά και πολιτικός, έχετε βιώσει την έννοια της ευθύνης τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο. Πώς επηρέασαν αυτές οι δύο ιδιότητες τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίσατε τη συγγραφή αυτού του βιβλίου;

Είναι γεγονός ότι η πολιτική και η ιατρική είναι δύο επιστήμες με πολλά κοινά σημεία. Η πραγματικότητα είναι ότι στην ιατρική βρέθηκα λόγω της πολιτικής και η ιατρική με επηρέασε στον τρόπο προσέγγισης των διαφόρων πολιτικών θεμάτων καθώς και στον τρόπο λήψης αποφάσεων. Αυτό όμως που περισσότερο με επηρέασε τόσο στην ολοκλήρωση των εργασιών της Επιτροπής για τον Φάκελο της Κύπρου, όσο και στη συγγραφή του βιβλίου ήταν η βιωματική εμπειρία που είχα αναφορικά με τα γεγονότα που διαδραματίστηκαν την περίοδο 1963-1974.

 Αν το βιβλίο αυτό απευθύνεται ιδιαίτερα στη νέα γενιά, ποιο είναι το ένα μήνυμα ιστορικής και πολιτικής εγρήγορσης που θεωρείτε απολύτως αναγκαίο να κρατήσει σήμερα ένας νέος Κύπριος ή Έλληνας πολίτης;

Το βιβλίο ουσιαστικά απευθύνεται σε όλους και πολύ περισσότερο σε όσους συναισθάνονται τους κινδύνους που ελλοχεύουν για τη φυσική, εθνική και θρησκευτική επιβίωση του Ελληνισμού σε αυτή την ιδιαίτερα ευαίσθητη περιοχή του πλανήτη. Πολύ δε περισσότερο, από τη στιγμή που η Τουρκία δεν αποκρύπτει τις επεκτατικές της βλέψεις σε βάρος της Ελλάδας και της Κύπρου. Όλοι πρέπει να συναισθανθούμε τους κινδύνους και να αντιληφθούμε ότι ο μεγαλύτερος σύμμαχος των εχθρών μας είναι η διχόνοια του λαού μας. Πρέπει μέσα από την ιστορική αυτογνωσία να συνειδητοποιήσουμε τα λάθη του παρελθόντος και να αποφύγουμε την επανάληψή τους. Παράλληλα, με πρωταγωνιστή τις νέες γενιές, να σφυρηλατήσουμε την εθνική μας ενότητα ανεξάρτητα από ιδεολογικές ή κομματικές διαφορές και διαφωνίες. Επιβάλλεται η διαμόρφωση μιας ενιαίας εθνικής πολιτικής που θα προστατεύσει τον Ελληνισμό από τους επικίνδυνους τουρκικούς επεκτατικούς σχεδιασμούς. Δεν υπάρχει πλέον η πολυτέλεια για άλλες χαμένες πατρίδες.

Βλάρα Αλεξία