Μαρία Μίχου: "Ο ψίθυρος κουβαλά μεγαλύτερη ευθύνη από την κραυγή, γιατί απαιτεί από τον αναγνώστη να πλησιάσει".

Η ποιητική συλλογή Μούσα της Μαρίας Μίχου κινείται στον χώρο του άρρητου έρωτα, της σιωπής και της εσωτερικής καύσης. Εδώ, η Μούσα δεν προσωποποιείται· αναδύεται ως φλόγα, απουσία και ψίθυρος, ως εκείνη η δύναμη που γράφει μέσα μας πριν ακόμη αποκτήσουμε λέξεις. Σε αυτή τη συνομιλία, η Μαρία Μίχου μιλά για τη γέννηση της Μούσας, για τον έρωτα που δεν δηλώνεται αλλά μετουσιώνεται, για τη σιωπή ως τόπο αλήθειας και για τη γραφή ως πράξη παράδοσης. Μια συνέντευξη για όσους αγάπησαν χωρίς να το φωνάξουν και άκουσαν την καρδιά τους να γράφει.

Στη Μούσα γράφετε ότι δεν πρόκειται για πρόσωπο αλλά για φλόγα και απουσία. Πώς γεννήθηκε αυτή η ποιητική μορφή και τι ανάγκη ήρθε να καλύψει μέσα σας;

Η Μούσα γεννήθηκε από την ανάγκη να μιλήσω για κάτι που δεν μπορούσε να πάρει μορφή χωρίς να περιοριστεί. Δεν είναι πρόσωπο, αλλά η ένταση που αφήνει η απουσία. Ήρθε να καλύψει την ανάγκη μου να δώσω φωνή σε ό,τι δεν υπάρχει πια δίπλα μου, αλλά συνεχίζει να υπάρχει μέσα μου.

Ο έρωτας στα ποιήματά σας δεν υμνείται αλλά μετουσιώνεται. Τι χάνει και τι κερδίζει ο έρωτας όταν περνά μέσα από τη σιωπή και όχι από τη δήλωση;

Όταν ο έρωτας δεν δηλώνεται, χάνει την επιφάνεια και το χειροκρότημα. Κερδίζει όμως βάθος και διάρκεια. Η σιωπή δεν τον μικραίνει· τον συμπυκνώνει. Μέσα στη σιωπή ο έρωτας παύει να είναι αφήγηση και γίνεται εμπειρία. Δεν χρειάζεται επιβεβαίωση, γιατί υπάρχει ήδη ως βάρος, ως μνήμη, ως ίχνος. Είναι ένας έρωτας που δεν φωνάζει, αλλά δεν ξεχνιέται.

Η φωνή στη συλλογή μοιάζει συχνά με ψίθυρο, σαν κάτι που δεν θέλει ή δεν μπορεί να ακουστεί δυνατά. Ποια είναι η σχέση σας με τη σιωπή ως ποιητικό εργαλείο;

Η σιωπή για μένα δεν είναι έλλειψη λόγου, αλλά ο τόπος όπου ο λόγος αποκτά αλήθεια. 

Ο ψίθυρος κουβαλά μεγαλύτερη ευθύνη από την κραυγή, γιατί απαιτεί από τον αναγνώστη να πλησιάσει. Χρησιμοποιώ τη σιωπή ως χώρο αναπνοής, ως ρωγμή μέσα στην οποία μπορεί να χωρέσει το άρρητο. Εκεί όπου η φωνή χαμηλώνει, συχνά ακούγεται πιο καθαρά.

Λέτε πως η ποίηση δεν εξηγεί, αλλά καίει. Πιστεύετε ότι η ποίηση οφείλει να αφήνει τον αναγνώστη σε μια κατάσταση αβεβαιότητας ή και “τραύματος”;

Δεν πιστεύω στην ποίηση ως απάντηση, αλλά ως εμπειρία. Αν ο αναγνώστης φύγει χωρίς μια μικρή ρωγμή, τότε ίσως το ποίημα απλώς πέρασε. Η αβεβαιότητα δεν είναι έλλειμμα· είναι χώρος σκέψης και συναισθήματος. Το «τραύμα» που αφήνει η ποίηση δεν είναι πληγή καταστροφής, αλλά άνοιγμα. Ένα σημείο όπου κάτι αρχίζει να κινείται.

Πολλά ποιήματα μοιάζουν να γράφονται πριν ακόμη υπάρξει συνειδητή σκέψη, σαν να προηγείται η αίσθηση της λέξης. Πώς βιώνετε εσείς τη στιγμή της γραφής; Είναι πράξη ελέγχου ή παράδοσης;

Η στιγμή της γραφής είναι πρωτίστως παράδοση. Αν προσπαθήσω να ελέγξω τη λέξη, χάνει τη θερμοκρασία της. Η σκέψη έρχεται αργότερα, για να τακτοποιήσει ό,τι επέμεινε. Το ποίημα γεννιέται από μια αίσθηση, από έναν παλμό που προηγείται της λογικής. Ο έλεγχος είναι το δεύτερο στάδιο· η γέννηση είναι πάντα ανεξέλεγκτη.

Η Μούσα απευθύνεται σε όσους αγάπησαν χωρίς να το φωνάξουν. Θεωρείτε ότι η σύγχρονη εποχή αφήνει χώρο για αυτόν τον εσωτερικό, άρρητο έρωτα;

Η σύγχρονη εποχή δεν τον ευνοεί, αλλά ακριβώς γι’ αυτό τον καθιστά αναγκαίο. Μέσα στον θόρυβο της διαρκούς έκθεσης, ο άρρητος έρωτας γίνεται πράξη αντίστασης. Υπάρχει ακόμη, απλώς δεν προβάλλεται. Η Μούσα γράφτηκε για εκείνους που κράτησαν κάτι μέσα τους, όχι από φόβο, αλλά από σεβασμό στη σιωπή του αισθήματος.

Βλάρα Αλεξία