Ευσταθία Παύλου-Κατράκη: "Αν η ποίηση δεν είναι ικανή, να θίγει ότι πονάει, εξαντλεί, περιθωριοποιεί τον άνθρωπο, αλλά επίσης και ότι τον ενεργοποιεί, δεν επιτελεί το έργο της".

Πώς μπορεί η ποίηση να διατηρήσει ζωντανή μια φιλία, να συνομιλήσει με την απώλεια και να υπερασπιστεί την ανθρώπινη αξιοπρέπεια; Στο Αντί εμού του ιδίου, η Ευσταθία Παύλου-Κατράκη απαντά με τρυφερότητα, διαύγεια και συνέπεια σε ένα ποιητικό κάλεσμα που της άφησε ως παρακαταθήκη ο Χρίστος Χαραλαμπόπουλος. Μέσα από τη συνομιλία τους, έστω και μετεμψυχικά— ξεδιπλώνεται μια βαθιά σχέση προσωπική, πολιτική και λογοτεχνική, με κοινή αφετηρία τον λόγο που δεν υποτάσσεται στη λήθη. Σε αυτή τη συνέντευξη, η Παύλου-Κατράκη μας μιλά για τον φίλο και συνδημιουργό της, τη διαδικασία επιμέλειας της συλλογής, τη λειτουργία της ποίησης ως μνήμη και αντίσταση, αλλά και για την αδιαπραγμάτευτη ανάγκη να τιμηθεί το φως του Χαραλαμπόπουλου με την ίδια του τη φωνή.

 Ευσταθία Παύλου-Κατράκη

Πώς γεννήθηκε μέσα σας η ανάγκη να απαντήσετε με ποιήματα στον φίλο σας Χρίστο Χαραλαμπόπουλο; Ήταν περισσότερο μια προσωπική συνομιλία ή μια πράξη μνήμης με δημόσια διάσταση;

Σας ευχαριστώ για αυτή την συνομιλία, μου δίνετε τη δυνατότητα να δώσω το λογοτεχνικό στίγμα αυτού του βιβλίου.

Το “αντί εμού του ιδίου”, γεννήθηκε περισσότερο απο την ηθική ανάγκη απέναντι στο φίλο μου, να έρθουν τα πολύτιμα ποιήματα του στο φως, κάτι που είχε προγραμματίσει αλλά δυστυχώς δεν πρόλαβε να πραγματοποιήσει ο ίδιος .

Βεβαίως είναι  γνωστό σε όλους, αν και μας άφησε πρόωρα, είχε προλάβει ήδη να αφήσει ένα πλήθος άλλων δοκιμίων, μεταφράσεων δημοσιογραφικών κειμένων και διηγημάτων και καθε μορφή γραπτού λόγου .

Ο Χρίστος Χαραλαμπόπουλος “έχει” το χάρισμα, με την ίδια άνεση περπατά την σκέψη του και  μας καθηλώνει, είτε μιλά για την πολιτική είτε για τον αθλητισμό, είτε για τον έρωτα και πάντα ο λόγος του έχει βάθος, μαγεία και αισθητική.

Λέω “έχει” γιατί ειναι τόσο το πλήθος των γραπτών, που μας άφησε ως πολύτιμη παρακαταθήκη, που τόσο η οικογένεια του, όσο οι φίλοι  και οι ανγνώστες του,  θα έχουμε να μιλάμε για αυτά για πολλά, πολλά χρόνια.

Είχατε αυτή τη "συνήθεια" να συνομιλείτε ποιητικά και όσο ζούσε ο Χρίστος; Πώς μετασχηματίστηκε αυτή η πρακτική μετά την απώλειά του;

Με το Χρίστο γνωριζόμαστε απο τότε που ήμασταν παιδιά, σπουδαστές στην δημοσιογραφική σχολή, πολλά χρόνια πίσω δηλαδή. Το να μιλάμε ο ένας στον άλλον με ποιήματα ήταν κάτι σαν παιχνίδι, όταν θέλαμε να ξεφύγουμε απο την ανία της παράδοσης των καθηγητών. Με τα χρόνια αυτό έγινε αγαπημένη συνήθεια και κάτι που μας ένωνε, όσο κι αν μεγαλώναμε -και άλλαζαν οι ζωές μας- ξέραμε πως θα βρίσκαμε τον φίλο μας εκεί στα στιχάκια να μας περιμένει και να πούμε, μέσω αυτών για όλα.

Αν με ρωτάτε αν πονάω για την απώλεια του φίλου μου σαν φυσική παρουσία και βέβαια πονάω. Αν με ρωτάτε πώς αντιμετοπίζω την απώλεια του συνδημιουργού μου, δεν την νιώθω με την απτή διάσταση των πραγμάτων. Κάθε φορά που θέλω να συνομιλήσω μαζί του, προστρέχω στα ποιήματα του. Αυτά έχουν μέσα τους κλεισμένα όλες τις απαντήσεις που πιθανόν να μου έδινε. Και πιστέψτε με είναι εκατοντάδες. Είναι και αυτή η αίσθηση βασιλικού που αποπνέουν τα ποιήματα του, αιώνια.

Πώς προσεγγίσατε τη διαδικασία επιμέλειας και έκδοσης των ποιημάτων του Χρίστου; Νιώσατε ευθύνη απέναντι στο έργο του και πώς την ισορροπήσατε με τη δική σας δημιουργική ανάγκη;

Τα ποιήματα του Χρίστου που περιλαμβάνονται σε αυτή την ποιητική συλλογή είναι δεκαεφτά που είχε επιλέξει ο ίδιος και τα είχε βάλει στην σειρά που επιθυμούσε. Σεβάστηκα ακριβώς, την σειρά των ποιημάτων του, και δεν πειράξαμε απο τον εκδοτικό οίκο ούτε τελεία. Λειτούργησα δηλαδή αντί αυτού του ιδίου. Σε ότι αφορά τη δική μου δημιουργική ανάγκη, ήταν μια φυσική συνέχεια... Όπως συνέβαινε τα προηγούμενα χρόνια, “απλώς” απάντησα στα ποιήματα του φίλου μου.

Ποια ήταν, κατά τη γνώμη σας, τα κύρια χαρακτηριστικά της ποιητικής γραφής του Χρίστου Χαραλαμπόπουλου; Πώς συνομιλούν με την προσωπικότητά του ως ανθρώπου και δημοσιογράφου;

Ο ποιητής Χρίστος Χαραλαμπόπουλος, δεν διαφέρει απο τον άνθρωπο, τον δημοσιογράφο. Εχει όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά που κάνουν κάποιον να  αγαπήσει και να αποζητά τον λόγο του.

Είναι ανθρώπινος, χωρίς να γίνεται στενάχωρος, είναι καυστικός χωρίς να γίνεται είρων, ειναι διείσδυτικός χωρίς να προσβάλει .

Ο λόγος του, καθαρός, κατανοητός, διαχρονικός.

Αυτό το έργο ήρθε για να τονίσει την ποιητική διάσταση του λόγου του, όχι να πει οτι ο ποιητής Χρίστος Χαραλαμπόπουλος ειναι κατι διαφορετικό, από ότι μέχρι σήμερα ξέραμε. Αλλωστε η ποιητική διάσταση του καθενός μας, κατά την γνώμη μου κρίνεται στην καθημερινότητα του. Αν δηλαδή με τα λόγια του έκανε τις ψυχές των συνανθρώπων του πιο δυνατές, πιο φωτεινές με ουσία και βάθος. Και αυτό σίγουρα ο Χρίστος Χαραλαμπόπουλος το έχει καταφέρει.

Η συλλογή έχει και πολιτικές νύξεις, με αιχμηρή ματιά. Πιστεύετε πως η πολιτική διάσταση της ποίησης παραμένει σήμερα επίκαιρη ή έχει περιθωριοποιηθεί;

Αν η ποίηση δεν είναι ικανή, να θίγει ότι πονάει, εξαντλεί, περιθωριοποιεί τον άνθρωπο, αλλά επίσης και οτι  τον ενεργοποιεί, του βάζει ερωτήματα, τον βάζει να σκέφτεται, να χαίρεται, να αγωνίζεται, να ερωτεύεται... αν δηλαδή δεν έχει ζωή μέσα της, δεν επιτελεί το έργο της.

Ο χρόνος που μεσολάβησε από τον θάνατό του μέχρι τη συγγραφή των δικών σας ποιημάτων λειτούργησε λυτρωτικά ή επιβάρυνε συναισθηματικά τη διαδικασία;

Ο Χρόνος είναι κάτι αέναο, που εμείς οι άνθρωποι, έχουμε ορίσει για να μπορούμε να  ανακαλούμε στην μνήμη μας όταν θέλουμε να προσδιορισουμε μια εποχή.  Η αλήθεια είναι πως πέρασαν τέσσερα χρόνια από την ημέρα που έφυγε μέχρι να απαντήσω στα ποιήματα του φίλου μου, προσδοκώντας οτι θα έρθει η στιγμή που θα μπορέσω να ανταποκριθώ στο κάλεσμα του, στην πρόκληση του.

Οταν ήρθε η ώρα, μέσα σε μόλις δύο εβδομάδες έγραψα τα ποιήματα που συνομιλούν με τα αντίστοιχα δικά του και αισθάνθηκα μεγάλη χαρά. Επιτέλους είχα ανταποκριθεί στην πρόκληση, με τον καλύτερο δικό μου τρόπο.

Ποιο ποίημα του Χρίστου σας συγκίνησε περισσότερο και ποιο δικό σας ποίημα νιώθετε πως τον «συναντά» πιο ουσιαστικά;

Τα ποιήματα του Χρίστου που περιλαμβάνονται στην συλλογή Αντί εμού του ιδίου,τα θεώρησα ένα υπερβατικό άχρονο ημερολόγιο, ένα ημερολόγιο γεμάτο καταγραμμένες στιγμές απο όλη του τη ζωή. Εκεί ο ποιητής ξεδιπλώνει ένα καθαρά δικό του σύμπαν. Ο λυρισμός του, η μουσικότητα του λόγου του, οι περιγραφές εικόνων και συναισθημάτων συνοψίζουν την κοσμοθεωρία του, μια κοσμοθεωρία που πατάει σταθερά στη βαθύτερη θέαση περί των ανθρώπινων, υπό το πρίσμα μιας βαθιάς μαρξιστικής σκέψης. Για  όλα τα παραπάνω λοιπόν, αγαπώ την “Προτροπή”.

Τόσο εσείς όσο και ο Χρίστος υπήρξατε πολιτικοποιημένα πρόσωπα. Πιστεύετε πως σήμερα η ποίηση μπορεί ακόμη να ασκεί ρόλο αντίστασης;

Ναι, πώς αλλιώς, ένας γραφιάς, μπορεί να υπερασπιστεί την αλήθεια, να καταδείξει την αποστροφή του στον πόλεμο στην αυθαιρεσία του καπιταλισμού; Πώς μπορεί ένας ποιητής να μείνει ξένος από την προσπάθεια να κινητοποιήσει τον άνθρωπο κατά της βαρβαρότητας και τον αφανισμό ολόκληρων πατρίδων, όπως για παράδειγμα στην περίπτωση της γενοκτονιάς της Παλαιστίνης;

Τι σημαίνει για εσάς αυτή η διπλή υπογραφή στη συλλογή; Είναι ένα βιβλίο του Χρίστου, ένα δικό σας ή ένα κοινό έργο με ξεχωριστές φωνές;

Ο τίτλος του βιβλίου και το εξώφυλλο δίνουν επακριβώς απάντηση σε αυτό το ερώτημα. Αντί εμού του ιδίου.

Στο προλογικό σας σημείωμα αναφέρετε πως αποτρέπετε τη λήθη. Πιστεύετε πως η ποίηση έχει τη δύναμη να συντηρεί όχι μόνο τις λέξεις, αλλά και τους ανθρώπους;

Θα απαντήσω με ένα στίχο του Τάσου Ζερβού, έναν ποιητή που αγαπούμε πολύ και εγώ και ο Χρίστος.

“Τα δάχτυλα θλίβονται,όταν άλλα δάχτυλα τα περιφρονούν

Κι αυτή είναι κύρια αιτία

Που ξαφνικά τα χέρια μας πεθαίνουν..”

Της Αλεξίας Βλάρα, 20/6/2025