Διαβάσαμε και προτείνουμε: "Οδυσσεύς και Πηνελόπη Σύγχρονες ελληνικές ιλαροτραγωδίες ΙΙ" των Κούλλια Γιάννη και Ορφανίδη Γεώργιου

 

Το βιβλίο «Οδυσσεύς και Πηνελόπη» των Ιωάννη Κούλλια και Γεωργίου Ορφανίδη αποτελεί μια ιδιότυπη, σύγχρονη ιλαροτραγωδία που ανασαίνει ελεύθερα ανάμεσα στη μυθοπλασία του Ομήρου και στη σάτιρα της σημερινής ελληνικής πραγματικότητας. Γραμμένο σε ευφυές έμμετρο λόγο και με ζωντανούς, καρτουνίστικους διαλόγους, το έργο επαναπροσδιορίζει με χιούμορ και ποιητική ελευθεριότητα το γνωστό έπος του νόστου, μεταφέροντάς το σ’ έναν κόσμο ανατρεπτικό, θεατρικό και γεμάτο εκπλήξεις. Αντί για την αγωνιώδη επιστροφή του Οδυσσέα στην Ιθάκη, εδώ έχουμε μια πριγκίπισσα Πηνελόπη με γαστρεντερικά, μια Ευρύκλεια που ενσαρκώνει τη φωνή της λαϊκής πείρας, μια Κτιμένη που μοιάζει βγαλμένη από ριάλιτι σόου και για να μην ξεχνιόμαστε, καλεσμένη την ίδια την Αντζελίνα Τζολί, ελλιμενισμένη στο Κατάκολο.

Αυτό που εντυπωσιάζει εξαρχής είναι ο τρόπος με τον οποίο το δίδυμο Κούλλια - Ορφανίδη διατηρεί τη δομή της τραγωδίας και ταυτόχρονα την αποδομεί. Η γλώσσα είναι πλούσια σε ομοιοκαταληξίες, υπερβολές, σουρεαλιστικά ευρήματα και παρωδιακά παιχνίδια, ένα μωσαϊκό από λαϊκές φράσεις, ιατρικούς όρους, φιλικές φιλοφρονήσεις και τηλεοπτική αργκό. Το αποτέλεσμα είναι συχνά ξεκαρδιστικό, μα όχι επιφανειακά. Το γέλιο που προκαλεί η ανάγνωση δεν είναι απλώς ευθυμία· είναι ένα είδος θεραπευτικού μέσου για τις πολλαπλές αντιφάσεις της εποχής μας: την υπερπληροφόρηση, την κρίση των θεσμών, την εξάρτηση από την τεχνολογία, την απομάκρυνση από τη φύση και τις αξίες.

Η Ιθάκη, όπως τη φαντάζονται οι συγγραφείς, δεν είναι η ιερή πατρίδα του ήρωα, αλλά ένας υπερσύγχρονος, τουριστικός προορισμός, με διεθνές αεροδρόμιο, Airbnb και ιππικό όμιλο με βιτρό οροφή. Το παρόν και το παρελθόν συγχωνεύονται με κωμικοτραγική χάρη. Η εγκυμοσύνη της Πηνελόπης ανακοινώνεται με ιατρικούς όρους, ενώ ο Τηλέμαχος μαθαίνει στην Ευρύκλεια "πώς γίνονται τα παιδιά". Οι συγγραφείς δείχνουν πως τίποτε δεν είναι ιερό και ανέγγιχτο στην εποχή μας, ούτε καν οι μύθοι και ίσως αυτό να είναι το πιο ισχυρό σχόλιο τους για τον πολιτισμό της μετανεωτερικότητας.

Στα ιδιαίτερα δυνατά σημεία του βιβλίου ανήκει η σκηνική αίσθηση. Παρότι πρόκειται για αναγνωστικό έργο, η γραφή του διακρίνεται από θεατρικότητα, χαρακτήρες με σαφή φωνή, δραματουργική κλιμάκωση και ρυθμό. Οι διάλογοι είναι χυμώδεις, το χιούμορ ευρηματικό, ενώ η παρουσία του χορού, έστω και υπόρρητα, υποδηλώνεται σε κάθε αλλαγή σκηνής, κάθε στροφή της αφήγησης. Δεν είναι τυχαίο ότι το έργο μοιάζει να εκλιπαρεί για μια σκηνική μεταφορά· και μάλιστα όχι απλώς θεατρική, αλλά οπερετική, μπουρλέσκ, σχεδόν καμπαρέ.

Ωστόσο, κάτω από την επιφάνεια της παρωδίας, αναβλύζει μια λεπτή τραγικότητα. Οι ήρωες, όσο γελοιοποιημένοι και να παρουσιάζονται, κουβαλούν την αγωνία της ταυτότητας, της μητρότητας, της απουσίας, της καθημερινής φθοράς. Η Πηνελόπη δεν είναι μόνο έγκυος, είναι μια γυναίκα ανάμεσα στις λέξεις, που αναμετράται με τη νέα της πραγματικότητα. Η Κτιμένη, παρά την πληθωρική της εμφάνιση, δεν παύει να είναι μια μοναχική φιγούρα που ζητά επαφή και στοργή. Ο Οδυσσέας, έστω κι αν αργεί να φανεί, διατηρεί το ηρωικό βάρος μιας μορφής που επιστρέφει πάντα, ακριβώς επειδή είναι αναγκαίο να επιστρέφει.

Το «Οδυσσεύς και Πηνελόπη» είναι ένα κείμενο με βαθιές ρίζες στην παράδοση και ματιά στραμμένη στο τώρα· μια σύγχρονη ιλαροτραγωδία που φέρνει μαζί το γέλιο και τον προβληματισμό, την ελαφρότητα και την ευθύνη. Και αν τελικά, όπως γράφουν οι δημιουργοί, το έργο αυτό γράφτηκε «για το γέλιο, το οποίο συνοδεύεται από μια αναπόφευκτη τραγικότητα και ηθογραφία», τότε έχουν πετύχει κάτι περισσότερο από μια απλή παρωδία· έχουν δημιουργήσει ένα έργο που, με όχημα τον ρυθμό και το χιούμορ, καθρεφτίζει τις εμμονές, τα όνειρα και τις αντιφάσεις μιας Ελλάδας που γελάει ενώ πονά και το αντίστροφο.

Της Αλεξίας Βλάρα, 22/6/2025