Έντυ Κιτάντζη: "Η υπέρβαση των ορίων μέσα στην ποιητική διαδικασία λυτρώνει από τη βάρβαρη βασανιστική πραγματικότητα, ελευθερώνοντας το πνεύμα".

Στη συνέντευξη που ακολουθεί, η δημιουργός της ποιητικής συλλογής «Νοητικά Ταξίδια» Έντυ Κιτάντζη μιλά για την ποίηση ως πράξη εσωτερικής πτήσης και πνευματικής ελευθερίας. Με αφετηρία την ιδέα της νοητικής περιπλάνησης, αναφέρεται στη σχέση πραγματικότητας και φαντασίας, στη δύναμη της λιτής ποιητικής έκφρασης και στη σύνδεση της ποίησης με άλλες τέχνες και βιώματα. Μέσα από τις απαντήσεις της, αναδεικνύεται ένας κόσμος όπου η λέξη λειτουργεί ως αφετηρία ταξιδιού και ο αναγνώστης καλείται να συναντήσει τον εαυτό του μέσα στους στίχους. 

1. Στα «Νοητικά Ταξίδια» η ποίηση παρουσιάζεται ως μια διαδικασία πτήσης του νου. Πώς αντιλαμβάνεστε αυτή τη «μετακίνηση» από την πραγματικότητα προς το φαντασιακό μέσα στη συλλογή σας;

Η ποίηση είναι μέσον ανύψωσης. Θα τολμούσα να πω ότι ο νους μέσα από πολλαπλούς ποιητικούς διαύλους προσεγγίζει προορισμούς έξω από την πραγματικότητα. Ο αναγνώστης, καθώς περιπλανιέται ανάμεσα στις λέξεις, έχει την ευκαιρία να αφήσει τα πεζά καθημερινά πράγματα και να βάλει στην πλάτη ένα ζευγάρι φτερά. Αρκεί να αφεθεί. Αυτό το μαγικό «πηγαινέλα» ανάμεσα στην πραγματικότητα και στον κόσμο της φαντασίας είναι ανάγκητης ψυχής, ανάγκη εσωτερική. Γιατί η ψυχή δεν εγκλωβίζεται. Απλώς χρειάζεται τα κατάλληλα μέσα -εν προκειμένω την ποίηση- για να υψωθεί σε χώρο αιθερικό. Κάπου όπου ομιλείται η γλώσσα της.

3. Ποια ήταν η αφετηρία για να οργανώσετε τη συλλογή γύρω από αυτή την ιδέα της νοητικής περιπλάνησης;

Στην πραγματικότητα δεν υπήρξε κάποια συγκεκριμένη αφετηρία. Ο τρόπος της γραπτής μου έκφρασης οδήγησε στην ποιητική αυτή συλλογή και στον τίτλο «Νοητικά ταξίδια». Συνήθως κινούμαι μεταξύ πραγματικότητας και φαντασίας ή παραμυθιού- ίσως λόγω του ότι γράφω και παραμύθια. Με τα μάτια κλειστά γίνονται οι πιο ενδιαφέρουσες περιπλανήσεις, και ο νους χωρίς βαρίδια και αναστολές αφήνεται σε τέτοιες ποιητικές περιπέτειες και στοχασμούς που τον απελευθερώνουν.

3. Στο βιβλίο αναφέρετε ότι «πολλά μπορούν να ειπωθούν με λίγες λέξεις». Τι σημαίνει για εσάς η οικονομία του ποιητικού λόγου και πώς την αξιοποιείτε δημιουργικά;

Ο ποιητικός λόγος δεν πλατειάζει. Είναι ακριβής, υπαινικτικός, αφαιρετικός και όχι αναλυτικός. Αυτό το αφήνει στον αναγνώστη. Δίνει το έναυσμα, γίνεται εφαλτήριο ώστε ο αναγνώστης ανεπηρέαστος να ακολουθήσει τα δικά του νοητικά μονοπάτια. Η ποίηση δεν μας παίρνει από το χέρι για να περπατήσουμε μαζί πάνω στα χνάρια που όρισε εκείνη για μας. Μας δείχνει μόνο τα σημάδια, σαν Αριάδνη μάς προσφέρει τον μίτο για να εξωτερικεύσουμε το περιεχόμενό μας, που ίσως ξεχάστηκε, κρύφτηκε ή κοιμάται.

Μέσα σε λίγους στίχους μπορεί να ξεδιπλώνεται μία ολόκληρη ιστορία, για τον καθένα διαφορετική. Οικονομία λέξεων και πλήρης ελευθερία σκέψης και νοητικής περιπλάνησης. Αυτό είναι το θαυμαστό προσόν και προνόμιο του ποιητικού λόγου.

4. Πώς λειτουργεί για εσάς η σχέση της ποίησης με τις άλλες τέχνες;

Θα έλεγα ότι πρόκειται για κύκλους ομόκεντρους. Η ποίηση περιέχει και τη μουσική και τη ζωγραφική. Λέξεις ομοιοκατάληκτες ή όχι, χωρίς ρυθμό δεν χτίζουν ποιητικό λόγο. Η μουσικότητα είναι βασικό στοιχείο σε ένα ποίημα. Η θέση των λέξεων δημιουργεί έναν εύηχο κυματισμό ώστε το ποιητικό μήνυμα να βρίσκει ευήκοα ώτα και να ρέει αρμονικά.

Αλλά και η ζωγραφική εμπεριέχεται στην ποίηση. Οι στίχοι ζωγραφίζουν εικόνες για τον καθένα μοναδικές, με προσωπικά χρώματα και ήχους. Αυτή είναι η μαγεία της τέχνης, και όποιος ανεμπόδιστα την εμπιστευτεί απολαμβάνει ήρεμα και σιωπηλά την πληρότητα και την αρμονία που προσφέρει.

Να  θυμηθούμε εδώ τον μεγάλο μας Αλεξανδρινό ποιητή:«…και μέσα στην τέχνη πάλι ξεκουράζομαι από τη δούλεψή της».

5. Οι «εβδομήντα πτήσεις» της συλλογής παραπέμπουν σε πολλαπλές εμπειρίες και προορισμούς. Πώς επιλέξατε αυτές τις διαδρομές και τι ενώνει τα διαφορετικά ποιήματα μεταξύ τους;

Η έκδοση του βιβλίου συνέπεσε με τα εβδομηκοστά μου γενέθλια. Έτσι επέλεξα 70 από τα πολλά μου πονήματα γι’ αυτή τη συλλογή. Τα θέματα είναι οικεία, εμπειρικά, καθημερινά και αναγνωρίσιμα για όλους. Οι στίχοι μιλούν για προβλήματα που απασχολούν τους περισσότερους, μικρές και μεγάλες αλήθειες. Νομίζω ότι όλοι θα συναντήσουν κάπου σε κάποια σελίδα ένα κομμάτι του εαυτού τους, έναν δικό τους στοχασμό. Πολλοί θα ταυτιστούν ίσως, θα βρουν αγωνίες που αγγίζουν και τη δική τους ψυχή, που απασχολούν υπόγεια και τη δική τους σκέψη.

Στην ποιητική αυτή συλλογή μερικές πρόθυμες λέξεις στοιχήθηκαν και 70 ποιήματα πήραν σάρκα και οστά. Η επιθυμία είναι η ευαισθητοποίηση του αναγνώστη και το κέντρισμα του ενδιαφέροντός του, για να κάνει το δικό του νοητικό ταξίδι.

6. Το βιβλίο μιλά για περιπάτους «έξω από τους φράχτες» και «πέρα από τα όρια». Τι σημαίνει για εσάς η υπέρβαση των ορίων μέσα στην ποιητική διαδικασία;

Η υπέρβαση των ορίων μέσα στην ποιητική διαδικασία λυτρώνει από τη βάρβαρη βασανιστική πραγματικότητα, ελευθερώνοντας το πνεύμα. Ο νους φεύγει έξω από τα τείχη, τα διαπερνά, τ’ αφήνει πίσω ή τα γκρεμίζει. Δρα υπερβατικά. Η ποίηση είναι τα φτερά γι’ αυτή την περιπέτεια. Εδώ οι λέξεις μάς επιτρέπουν να κατακτήσουμε κορυφές απάτητες, απρόσιτες. Κορυφές που η λογική αδυνατεί και αρνείται να προσεγγίσει. Αυτό το πάντρεμα μεταξύ του πραγματικού και του φαντασιακού είναι που υπερβαίνει τα όρια. Είναι η διαβεβαίωση ότι μπορούμε πολλά περισσότερα από αυτά που η λογική ομπρέλα καλύπτει και προσδιορίζει.

7. Η συλλογή φαίνεται να ισορροπεί ανάμεσα στο προσωπικό και στο συλλογικό βίωμα. Πόσο προσωπικά είναι τελικά αυτά τα «νοητικά ταξίδια»;

Πολλά από τα ποιήματα της συλλογής είναι αποτέλεσμα προσωπικών βιωμάτων και εμπειριών. Ερεθίσματα καθημερινά, σχέσεις φιλικές, οικογενειακές, ερωτικές, τραύματα, απώλειες, χαρές και στοχασμοί, ανησυχίες για το «μετά» είναι οι αφορμές για τη γέννηση της παρούσας ποιητικής συλλογής.

Αναφέρω σαν παράδειγμα την τραυματική εμπειρία της καταστροφικής φωτιάς στην Πεντέλη, που δεν είναι μόνο προσωπικό ερέθισμα. Μας έπληξε όλους. Μπροστά στον όλεθρο αυτόν, ο συλλογικός νους πλέκει ονειρικά εργόχειρα. Πουλιά που πια δεν κελαηδούν, χωρίς φτερά, χωρίς φωνή. Ποιον δεν άγγιξε αυτή η καταστροφή; Ποιος καθρέφτης δεν θόλωσε μπροστά στα μαύρα λείψανα των δέντρων; Θλιβερή κληρονομιά που καλύπτει καθημερινά μέρος του οπτικού μας πεδίου. Εξαιτίας αυτού του συλλογικού και προσωπικού βιώματος είχα την ανάγκη να τοποθετήσω αυτή τη θλίψη στο χαρτί με τον δικό μου γραφικό χαρακτήρα, με αποτέλεσμα μερικά ποιήματα αυτής της συλλογής.

8. Αν έπρεπε να περιγράψετε το βασικό συναίσθημα που θα θέλατε να αφήσουν στον αναγνώστη τα «Νοητικά Ταξίδια», ποιο θα ήταν αυτό και γιατί;

Ευσεβής μου πόθος είναι να ανακαλύψει ο αναγνώστης μέσα στα ποιήματά μου μια πλευρά του εαυτού του, μια σκέψη έναν στοχασμό του.

Αυτή η συνάντηση θα είναι για μένα η μεγαλύτερη ικανοποίηση. Και αυτό γιατί η ανταλλαγή των όποιων ανησυχιών, αναζητήσεων και προβληματισμών σημαίνει κοινά ενδιαφέροντα και ασφάλεια κοινής αντίληψης.

Πάνω από όλα, εύχομαι όσοι διαβάσουν αυτά τα ποιήματα να ταξιδέψουν όπου και όπως αγαπούν.

Βλάρα Αλεξία