Θάνος Πουμάκης: "Μια κωμωδία τόσο καλογραμμένη όπως το Δείπνο καταφέρνει την ίδια στιγμή να σε κάνει να γελάς με την κατάσταση αλλά και να συμπονάς τους ήρωες".

Με αφορμή το «Δείπνο Ηλιθίων» του Φρανσίς Βεμπέρ, ο Θάνος Πουμάκης μιλά για τις λεπτές ισορροπίες της κωμωδίας, τον ρυθμό και την ειλικρίνεια που απαιτεί η σκηνική ερμηνεία. Αναλύει τον Πολ Λεμπλάν, τον χαρακτήρα που υποδύεται, και τις αντιφάσεις μιας παρέας που θεωρεί τον εαυτό της ανώτερο από τους άλλους. Μια συζήτηση για το γέλιο που αποκαλύπτει την ανθρώπινη υποκρισία και για την ευκολία με την οποία κρίνουμε τους γύρω μας, χωρίς να αναγνωρίζουμε τα δικά μας λάθη.

Τι πιστεύετε ότι κάνει την κωμωδία «Δείπνο Ηλιθίων»  τόσο διαχρονική και τι είναι αυτό που εξακολουθεί να βρίσκει το κοινό μέσα της;

Η διαχρονικότητα αυτής της κωμωδίας βρίσκεται κυρίως στο πως έχει γραφτεί το συγκεκριμένο κείμενο. Οι σχέσεις μεταξύ των ηρώων έχουν μεγάλο βάθος και οι συγκρούσεις που δημιουργούνται μεταξύ τους έχουν αποδοθεί από τον Φρανσίς Βεμπέρ με εξαιρετικό χιούμορ. Υπάρχει απόλυτη ισορροπία ανάμεσα στην τραγικότητα των ηρώων και στην κωμική κατάσταση που θα έρθει για να τους ταράξει από την ασφάλεια στην οποία νομίζουν ότι βρίσκονται. Αυτές οι σχέσεις είναι που κάνουν και το κοινό να θέλει να παρακολουθήσει ένα τέτοιο έργο. Στην πραγματικότητα μπορούν να δουν καταστάσεις που και οι ίδιοι έχουν βιώσει, μεγενθυμένες σε βαθμό που να σε κάνουν να γελάς με κάτι που στη δική σου ζωή θα αντιμετώπιζες πολύ σοβαρά.

Στο έργο, μια παρέα ανθρώπων θεωρεί τον εαυτό της έξυπνο και αντιμετωπίζει έναν συνάνθρωπό της ως αντικείμενο χλευασμού. Πού βρίσκεται, κατά τη γνώμη σας, η πραγματική ανοησία των ηρώων; Στην ίδια την πράξη τους ή στην ανάγκη τους να αισθάνονται ανώτεροι από τους άλλους;

Υπάρχει μια στιχομυθία στο έργο που πιστεύω περικλείει όλη την ουσία του χαρακτήρα αυτών των ανθρώπων. Σε ένα σημείο ο οικοδεσπότης του έργου, Πιερ, αναφέρει ότι πήρε τη γυναίκα του καλύτερού του φίλου, ο ηλίθιος του δείπνου, Φρανσουά, τον ρωτάει γιατί έκανε κάτι τέτοιο, και η απάντηση που δίνει ο Πιερ είναι: Γιατί ήθελα, γιατί μπορούσα. Σε αυτή του την απάντηση βλέπουμε ότι πρόκειται για ανθρώπους χωρίς ηθικούς φραγμούς, που δε θα σταματήσουν πουθενά μέχρι να ικανοποιήσουν τα θέλω τους, ακόμα κι αν αυτό γίνεται εις βάρος άλλων. Οι ήρωες δεν είναι ανόητοι, αντιθέτως στοχεύουν πάντα στο κέρδος, είτε αυτό σημαίνει κερδίζω δόξα, φήμη, χρήματα, είτε κερδίζω τη γυναίκα κάποιου άλλου. Θέλουν να νιώθουν νικητές και άτρωτοι. Μέχρι που έρχεται η ίδια η ζωή να τους κατεβάσει από τη θέση που έχουν τοποθετήσει τον εαυτό τους, και εκεί ξεκινάει η κωμωδία.

Η κωμωδία συχνά αποκαλύπτει αλήθειες που δύσκολα θα αντιμετωπίζαμε σε ένα δράμα. Πώς καταφέρνει ο Francis Veber να χρησιμοποιεί το γέλιο για να σχολιάσει την αλαζονεία, την κοινωνική υποκρισία και τις ανθρώπινες σχέσεις;

Η κωμωδία γενικά είναι ένα σκληρό είδος. Μια κωμωδία τόσο καλογραμμένη όπως το Δείπνο καταφέρνει την ίδια στιγμή να σε κάνει να γελάς με την κατάσταση αλλά και να συμπονάς τους ήρωες. Το μεγάλο ζήτημα μιας καλής κωμωδίας είναι ακριβώς αυτό, ότι παρουσιάζει τις καταστάσεις με τέτοια τραγικότητα που ο θεατής ενώ συμπάσχει με τους ήρωες, μετασχηματίζει τις καταστάσεις σε γέλιο για να μπορέσει να τις αντιμετωπίσει, κάτι που ίσως να μην έκανε στη δική του ζωή. Ο Φρανσίς Βεμπέρ χρησιμοποιεί με πολύ έξυπνο τρόπο τις συγκρουσιακές σχέσεις των ηρώων, κάνοντας τους να παίρνουν αποφάσεις που φαίνονται παράλογες και οδηγώντας τους σε αδιέξοδα, σχολιάζοντας μέσα από το γέλιο που δημιουργούν οι συμπεριφορές τους το πόσο γρήγορα το φαίνεσθαι γκρεμίζεται και αποκαλύπτεται το ποιοί πραγματικά είναι.

Ποιες είναι οι μεγαλύτερες απαιτήσεις μιας τέτοιας κωμωδίας για έναν ηθοποιό και πώς δουλεύετε ώστε το γέλιο να προκύπτει φυσικά, χωρίς να γίνεται αυτοσκοπός;

Για έναν ηθοποιό η κωμωδία είναι πολύ δύσκολο είδος. Τα πάντα σε μια κωμωδία είναι ο ρυθμός και το σωστό timing. Το γέλιο προκύπτει όταν όλα γίνονται και λέγονται ακριβώς τη στιγμή που πρέπει να γίνουν και να ειπωθούν. Λίγο πριν ή λίγο μετά και το κωμικό στοιχείο χάνεται. Αυτό σημαίνει ότι οι ηθοποιοί πρέπει να είναι συνεχώς συγκεντρωμένοι και σε ετοιμότητα ώστε να μη χαθεί τίποτα, καθώς και να μπορούν να αφουγκράζονται τον ρυθμό της παράστασης για να μπορούν να ρυθμίζονται όλοι μαζί στη σκηνή. Όσον αφορά το γέλιο, αυτό είναι το τελευταίο πράγμα που θα σκεφτούμε όσο παίζουμε. Σίγουρα μας δίνει μεγάλο κίνητρο και την αυτοπεποίθηση ότι κάτι έχει λειτουργήσει σωστά, και μας γεμίζει ενέργεια κατά τη διάρκεια της παράστασης, αλλά στην πραγματικότητα δεν στοχεύουμε σε αυτό. Δικός μας στόχος είναι να αποδώσουμε όσο πιο ειλικρινά γίνεται τον εκάστοτε χαρακτήρα, να φτιάξουμε την ατμόσφαιρα και το σύμπαν του έργου και να αντιδράμε στις καταστάσεις σαν να είναι η πρώτη φορά που μας συμβαίνουν. Δεν παίζουμε τα αστεία, αλλά τα αφήνουμε να προκύψουν μέσα από τη σοβαρότητα με την οποία αντιμετωπίζουμε τις καταστάσεις. Όπως και να χει οι θεατές γνωρίζουν καλύτερα από εμάς πότε θα γελάσουν και με τι, και για αυτό τους εμπιστευόμαστε το έργο μας.

Τι σας ενδιαφέρει περισσότερο στον χαρακτήρα που υποδύεστε;

Υποδύομαι τον Πολ Λεμπλάν, τον πρώην κολλητό φίλο του οικοδεσπότη Πιερ. Ο Πολ μέσα σε ένα βράδυ έχασε τη γυναίκα του και τον καλύτερο του φίλο (ο Πιερ του την έκλεψε), και αναγκάστηκε τα τελευταία δύο χρόνια να αλλάξει ζωή και να ζήσει με αυτό το βάρος, μέχρι που ένα βράδυ δέχεται ένα τηλεφώνημα από τον Πιερ και πηγαίνει από το σπίτι του. Για μένα ο Πολ είναι ο μεγαλύτερος χαμένος του έργου, αν και αυτό δε φαίνεται εκ πρώτης, καθώς δεν προλαβαίνουμε να δούμε όλες τις λεπτομέρειες της ζωής του στο χρόνο που εμφανίζεται. Μου έκανε μεγάλη εντύπωση, από την πρώτη ανάγνωση κιόλας, το ποιά είναι τα πραγματικά κίνητρα αυτού του ανθρώπου, καθώς φαίνεται να παίρνει αποφάσεις αντίθετα από αυτό που θα περίμενε κανείς. Με ενδιαφέρει λοιπόν, το πως λειτουργεί μέσα του σαν χαρακτήρας, γιατί μου δίνει και μένα σαν ηθοποιό υλικό ώστε να τον εξερευνώ ακόμα περισσότερο σε κάθε παράσταση και να ανακαλύπτω πράγματα για αυτόν, κάνοντας τη σκηνική του ύπαρξη πιο ζωντανή και αληθινή για το κοινό.

Πώς διαμορφώνεται η συνεργασία σας με τον σκηνοθέτη και τους υπόλοιπους συντελεστές, ώστε να διατηρείται η ακρίβεια του κωμικού ρυθμού και ταυτόχρονα να αναδεικνύονται οι χαρακτήρες;

Οι συνεργασία με τους συναδέλφους μου είναι εξαιρετική, είναι μια πολύ δυνατή ομάδα με ηθοποιούς που έχουν τρομερή σκηνική αντίληψη και μεγάλο εύρος υποκριτικής. Έχουμε την χαρά να μας σκηνοθετεί ο Πασχάλης Αραμπατζής, ο οποίος, όπως λέει και ο ίδιος, βλέπει και ακούει τα πάντα. Έδωσε βάση στη λεπτομέρεια ώστε να μην αφήσει τίποτα στην τύχη, και αυτό έχτισε μια γερή βάση για το έργο. Πάνω σε αυτή τη βάση η ομάδα μπόρεσε να δουλέψει και όσον αφορά τις σχέσεις των χαρακτήρων, και όσον αφορά το ρυθμικό κομμάτι του έργου. Για να διατηρηθούν όλα αυτά σε υψηλό επίπεδο, είμαστε διαρκώς έτοιμοι για όσα μπορεί να συμβούν, επικοινωνούμε πραγματικά επί σκηνής και έχουμε διαρκώς επίγνωση του τι χρειάζεται να κάνουμε για να αποδώσουμε το έργο με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. 

Τι έχει αλλάξει στη δική σας σχέση με το έργο μέσα από τις παραστάσεις και την επαφή με το κοινό; Υπάρχουν στιγμές που ανακαλύπτετε νέες πλευρές του χαρακτήρα ή διαφορετικές αντιδράσεις των θεατών;

Μια παράσταση είναι ένας ζωντανός οργανισμός, που ζει και αναπνέει μαζί με τον κόσμο. Κάθε βράδυ είναι διαφορετικό, επειδή το κοινό αλλάζει και μαζί του αλλάζουν και οι αντιδράσεις και η οπτική από την οποία βλέπουν τα πράγματα. Αυτό σίγουρα επηρεάζει και τον τρόπο που θα γίνουν ή θα ειπωθούν κάποια σημεία του έργου. Η ουσία βρίσκεται στο να είσαι ανοιχτός κάθε βράδυ να εξερευνήσεις τον χαρακτήρα από την αρχή ώστε να τον κάνεις ακόμα πιο ζωντανό και πραγματικό στα μάτια των θεατών. Σίγουρα έχω ανακαλύψει κωμικές στιγμές μέσα από αντιδράσεις θεατών, που δεν περίμενα ότι θα δημιουργήσουν γέλιο, οπότε μετά έβλεπα πως μπορώ να τις επαναφέρω και να τις εντάξω στο χαρακτήρα που υποδύομαι.

Ο τίτλος του έργου θέτει ένα ερώτημα που ξεπερνά τα όρια της κωμωδίας: ποιος είναι τελικά ο ηλίθιος; Σε μια εποχή όπου οι άνθρωποι κρίνονται εύκολα και κατηγοριοποιούνται με ταμπέλες, τι θα θέλατε να σκεφτεί ο θεατής φεύγοντας από την παράσταση;

Σε αυτή την παράσταση λίγο πολύ όλοι οι χαρακτήρες είναι ηλίθιοι, με έναν διαφορετικό τρόπο. Ο θεατής, βλέποντας τους χαρακτήρες, σίγουρα θα ταυτιστεί με κάποιον από αυτούς ή θα αναγνωρίσει ποιούς από αυτούς έχει συναναστραφεί στη ζωή του. Φεύγοντας αν κάτι μπορεί να μείνει σαν σκέψη, αυτή θα ήταν να μπορούμε να εξετάζουμε λίγο καλύτερα τις αποφάσεις μας πριν βιαστούμε να χαρακτηρίσουμε κάποιον με τον οποιοδήποτε τρόπο, καθώς πολλές φορές ο χαρακτηρισμός που θα δίναμε σε κάποιον είναι αυτός που θα ταίριαζε σε εμάς τους ίδιους. Και τελικά δεν είναι κακό να κάνουμε λάθη ή κακές επιλογές. Από αυτά μπορούμε να μάθουμε τα πιο σπουδαία πράγματα στη ζωή. Κακό είναι να μην τα παραδεχόμαστε στον εαυτό μας ή να τα φορτώνουμε στους άλλους. Εκεί, ίσως, ξεκινάει η ηλιθιότητα.

Βλάρα Αλεξία

Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Είδαμε και προτείνουμε: «Οδύσσεια» από τον Μικρό Βορρά Μια παράσταση–ταξίδι

Χαριτίνη Ξύδη: "Ο χρόνος είναι η αιώνια πάλη των αντιθέτων και ταυτοχρόνως η ισορροπία τους".