Δημήτρης Παπανικολάου: "Πιστεύω στην ιδιαιτερότητα ενός έργου ή μιας παράστασης και στα αποσιωπητικά που αφήνουν στον θεατή έτσι ώστε να ενεργοποιήσει περαιτέρω και την φαντασία του".

Ο Δημήτρης Παπανικολάου μιλάει για την παράσταση «Οι Εραστές της Βιόρν» της Marguerite Duras, σε σκηνοθεσία και μετάφραση Σωτήρη Τσόγκα. Ένα ψυχολογικό θρίλερ με αληθινή ιστορία στο υπόβαθρο, όπου λιτός λόγος, σιωπές και χρονική ρευστότητα αναδεικνύουν τις συγκρούσεις, την προδοσία και την τιμωρία των χαρακτήρων. Η μουσική, τα σκηνικά και η μετάφραση στα ελληνικά κρατούν ζωντανή τη δύναμη του πρωτοτύπου και αφήνουν το κοινό να βιώσει την ψυχολογική ένταση και τα αποσιωπητικά του έργου.

Η Marguerite Duras εμπνεύστηκε το έργο από ένα πραγματικό, ανατριχιαστικό γεγονός. Πώς επηρεάζει η αληθινή ιστορία τον τρόπο που προσεγγίζεται η παράσταση;

Το έργο “Οι εραστές της Βιόρν” - “L'amante anglaise” που έγραψε η Duras το 1967 βαζίζεται σε μια ανατριχιαστική δολοφονία που συγκλόνισε την Γαλλία το 1949. H πιστή απόδοση αλλά επιπλέον και η ευρηματική,καίρια,σύγχρονη απόδοση και προσέγγιση του Σωτήρη Τσόγκα, μας οδήγησαν σε μια παράσταση που περνάει στο κοινό της όχι μόνο την ουσία αλλά και όλες τις συνιστώσες και παραμέτρους των γεγονότων, ρίχνοντας άπλετο φως στις γκρίζες ζώνες της υπόθεσης. Όλα αυτά μέσα από μια διερεύνηση, ένα ψυχογράφημα δύο χαρακτήρων, της δολοφόνου Κλαίρης Μπουσκέ - Λαν και του συζύγου της Πιέρ Λαν και των καταθέσεων και εκμυστηρεύσεων στον ανεξάρτητο ερευνητή Ζεράρ Ντιμπουά.

Το έργο χαρακτηρίζεται από λιτότητα λόγου και πολλές σιωπές. Πώς προσεγγίσατε τη μεταφορά αυτής της ατμόσφαιρας στη σκηνή;

Όπως αναφέρει και ο σκηνοθέτης το έργο είναι μια ιδιάζουσα μουσική εξίσωση. Οπότε.όπως καταλαβαίνετε, οι παύσεις είναι μέρος της παρτιτούρας. Στο θέατρο δε, οι σιωπές,... μόνο κενό δεν (θα πρέπει) να δημιουργούν. αντιθέτως είναι ομιλούσες παύσεις, συχνά εκκωφαντικής έντασης. Το συγκεκριμένο έργο μέσα από την λιτότητα του κειμένου οδηγεί σε μια παράσταση που εκπέμπει μια δωρικότητα. Οι φωτισμοί, το σκηνικό, η μουσική και τα “ημιτόνια” στις ερμηνείες συμβάλλουν στην ατμόσφαιρα που δημιουργείται.

Το κείμενο κινείται ανάμεσα στο παρόν και στο παρελθόν χωρίς σαφή χρονικά όρια. Ποιες θεατρικές τεχνικές χρησιμοποιήθηκαν για να γίνει αντιληπτή αυτή η χρονική ρευστότητα από το κοινό;

Μέσω των απαντήσεων που δίνουν οι ήρωες καθίσταται σαφές το ποιές καταστάσεις αφορούν στο παρόν και ποιές στο παρελθόν (απώτερο και βραχυπρόθεσμο). Έτσι μέσω της δραματουργικής επεξεργασίας και της απόδοσης του έργου και μέσω των υποβλητικών αναμνήσεων,της βουτιάς στη μνήμη και στο τραυματικό παρελθόν αλλά και του “στεγνού” παρόντος, ο διαχωρισμός γίνεται εύληπτος από τον κόσμο.

Ο έρωτας, η προδοσία και η τιμωρία διαπερνούν την πλοκή. Ποιο στοιχείο θεωρείτε ότι κυριαρχεί και γιατί;

Η προδοσία του έρωτα,της αγάπης,της ενσυναίσθησης καθιστούν την τιμωρία ως κυρίαρχο και πιο καθοριστικό στοιχείο. Ο θεατής μέσω των προσλαμβανουσών του θα μπορέσει να διαβάσει όλο και περισσότερα επίπεδα από αυτά που “κρύβει” το έργο και η παράσταση. Η Τίσις που επιφέρει η Νέμεσις δεν έρχεται ως μονοσήμαντη ή μονοδιάστατη στους “εραστές της Βιόρν”. Υπάρχει “Ύβρις”, “Νέμεσις” και “Κάθαρση” των χαρακτήρων.

Το έργο εστιάζει στο ανείπωτο και στο τι μένει στη μνήμη όταν οι λέξεις σωπαίνουν. Πώς επιτυγχάνεται αυτή η ψυχολογική ένταση στη σκηνική απόδοση;

Πρόκειται για μια σπουδή στο ασυνειδήτου, για μια διείσδυση στο υποσυνείδητο για μια τραυματική μνήμη,μια πληγή χέουσα οπότε το “από κάτω κείμενο” του λόγου αλλά κυρίως των σιωπών είναι εκείνα που φορτίζουν την ατμόσφαιρα. Καταλυτικοί παράγοντες είναι και οι μουσικές του Νίκου Χαριζάνου και το σκηνικό και τα κοστούμια του Μιχάλη Σδούγκου. Τα “χρώματα” της παράστασης είναι ιδιαίτερα.

Η Marguerite Duras έχει έναν ιδιαίτερο τρόπο να συνδυάζει ψυχολογικό βάθος με ερωτική ένταση. Ποιες προκλήσεις παρουσιάζει αυτό στους ηθοποιούς;

Να ανακαλέσουν όλα εκείνα που χρειάζονται για να αποδώσουν έναν σύνθετο χαρακτήρα. Χρειάζεται βαθύ και συνεχές ψάξιμο ώστε να γίνει η σύνθεση-σύνδεση διαφορετικών στοιχείων στους χαρακτήρες. Εν προκειμένω και ημιτόνια μπολιασμένα με το ερωτικό στοιχείο.

Η μετάφραση του έργου από τον Σωτήρη Τσόγκα παίζει καθοριστικό ρόλο. Ποιες δυσκολίες ή ευκαιρίες δημιούργησε η απόδοση του γαλλικού λόγου στα ελληνικά;

Μόνο ευκαιρίες ,θα έλεγα, πως δημιουργεί : ευκαιρίες για έρευνα,για ψάξιμο,για ένα γόνιμο ταξίδι με αναζητήσεις, σπουδή στην ρυθμολογία λέξεων και φράσεων, ενός ρέοντος λόγου και της μουσικότητας τόσο του ιδίου όσο και της κάθε λέξης ξεχωριστά. Ο ίδιος ο κύριος Τσόγκας αναφέρει πως κάλλιστα το έργο θα μπορούσε να έχει γραφτεί στα αρχαία ελληνικά, μια γλώσσα μοναδική για την μορφολογική της συνέπεια και την δομική της πληρότητα.

Το κοινό σήμερα έρχεται σε επαφή με ένα έργο που συνδέει ψυχολογικό θρίλερ και ερωτικό δράμα. Τι μήνυμα ή εμπειρία πιστεύετε ότι μένει περισσότερο μετά την παράσταση;

Πιστεύω στην ιδιαιτερότητα ενός έργου ή μιας παράστασης και στα αποσιωπητικά που αφήνουν στον θεατή έτσι ώστε να ενεργοποιήσει περαιτέρω και την φαντασία του. Η παράσταση αυτή έχοντας καταστήσει τον θεατή γνώστη και κοινωνό των δρώμενων,του αφήνει μια σαφή τελική “εικόνα” αλλά παράλληλα και αποσιωπητικά για το μέλλον των ηρώων.Και στο τέλος ενεργοποιεί το πνεύμα του για να καταλάβει βαθύτερα πολλά από αυτά είδε και άκουσε.

Βλάρα Αλεξία