Αντώνης Ζαΐρης: "Είναι αλήθεια ότι η στάση της κοινωνίας σήμερα απέναντι στα έμφυλα πρότυπα έχει αλλάξει".

 Ο Αντώνης Ζαΐρης, με διαδρομή δεκαετιών στον χώρο της οικονομίας, της ηγεσίας και της πολιτικής σκέψης και με πλούσιο συγγραφικό έργο 17 βιβλίων, επιστρέφει με τον «Παράδρομο» σε ένα βαθιά προσωπικό και λογοτεχνικό οδοιπορικό μνήμης. Μέσα από την ιστορία του Ηρακλή, ανασυνθέτει τις προσφυγικές γειτονιές του Πειραιά και τα καλοκαίρια της αθωότητας των δεκαετιών του ’70 και ’80, φωτίζοντας την πορεία της ενηλικίωσης σε μια κοινωνία που αλλάζει. Στη συνέντευξη που ακολουθεί μιλά για τη μνήμη ως εργαλείο αυτογνωσίας, για την έννοια του «να γίνεσαι άντρας» τότε και τώρα, αλλά και για τη γυμνή, αυθεντική γλώσσα μιας γενιάς που μεγάλωσε στα σοκάκια και στα όνειρα.

 1. Έχοντας γράψει 17 βιβλία, τα περισσότερα εκ των οποίων αφορούν την οικονομία, την ηγεσία και την πολιτική, πώς προέκυψε η ανάγκη να στρέψετε το βλέμμα σας στον «Παράδρομο» της λογοτεχνικής μνήμης και της προσωπικής ενηλικίωσης;

Τα βιβλία που αναφέρεσθε αφορούν την επαγγελματική και ακαδημαϊκή μου δραστηριότητα  ή την ενασχόλησή μου περιστασιακά με την πολιτική. Ο «Παράδρομος», αντίθετα, προέκυψε από μια βαθύτερη εσωτερική, υπαρξιακή ανάγκη καταγραφής συμβάντων σε ένα ιστορικό θα έλεγα οδοιπορικό που βοήθησε το εργαλείο της μνήμης να ανασύρω όλα αυτά τα τεκταινόμενα μιας άλλης εποχής. Μέσα από όλα αυτά, ταυτόχρονα εξελίσσεται και η προσωπική ενηλικίωση του ήρωα του «Παράδρομου» που είναι ο Ηρακλής, ο οποίος και πρωταγωνιστεί σε όλα τα δρώμενα και συνοδοιπορεί με τη μνήμη συμμετέχοντας ενεργά στη διαμόρφωσή της.

2. Ο ήρωάς σας επιστρέφει στις προσφυγικές γειτονιές και στα καλοκαίρια της αθωότητας. Πόσο «Αντώνης» κρύβεται μέσα στον «Ηρακλή» και ποιο ήταν το πιο δύσκολο σημείο κατά την ανασύνθεση αυτών των αναμνήσεων;

Ο Αντώνης βρίσκει καταφύγιο μέσα στον Ηρακλή, φέρνοντας στην επιφάνεια μύχιες σκέψεις του και αναδεικνύοντας γεγονότα κωμικοτραγικά με γλαφυρότητα, αποτυπώνοντας μέσα από προσωπικές μαρτυρίες την αθωότητα και τον αυθορμητισμό μιας εποχής που θα αγγίξει τις επόμενες γενιές ως μια ιστορική αναφορά σύγκρισης του χθες με το σήμερα. Στο δύσκολο σημείο αναψηλάφησης και ανασύνθεσης αυτών των αναμνήσεων έδωσε λύση η ίδια η δύναμη της μνήμης που «δούλεψε» καλά με συνέπεια τις καταγραφές αυτές αντιπροσωπευτικές μιας πορείας ζωής που ταξιδεύει στις δεκαετίες ‘70 και ‘80.

3. Ο τίτλος αναφέρει «Ο Ηρακλής μου έγινε άντρας». Σε μια εποχή που τα έμφυλα πρότυπα επαναπροσδιορίζονται, τι σημαίνει τελικά για τον ήρωά σας και για εσάς, το «να γίνεις άντρας» μέσα σε μια κοινωνία που αλλάζει;

Είναι αλήθεια ότι η στάση της κοινωνίας σήμερα απέναντι στα έμφυλα πρότυπα έχει αλλάξει. Αλλά η αντίληψη «του να γίνεις άντρας» σε μια άλλη εποχή που πρυτάνευαν – κυριαρχούσαν άλλα πρότυπα και αξίες ήταν θέμα αυστηρού οικογενειακού στοχοπροσδιορισμού αλλά και οικογενειακού καημού, ειδικά στις μικρές κλειστές κοινωνίες, τότε που ανδρισμός σήμαινε δύναμη, εξουσία, κύρος, αναπαραγωγή και το κυριότερο πλοήγηση του εφήβου σε ασφαλή δρόμο που τον προσδιόριζε το φύλο και όχι η Προσωπικότητα.

4. Στο αφήγημά σας χρησιμοποιείτε μια γλώσσα συχνά «απολαυστικά ωμή». Πιστεύετε ότι η αλήθεια των ανθρώπων της βιοπάλης και των ταβερνείων μπορεί να ειπωθεί μόνο χωρίς «φίλτρα» και ακαδημαϊκούς καθωσπρεπισμούς;

Η γλώσσα που χρησιμοποιώ είναι γνήσια, αυθεντική, ακατάπαυστα ωμή, ρεαλιστική, με στοιχεία χιούμορ και γλαφυρότητας. Είναι η γλώσσα των χαρακτήρων που πρωταγωνιστούν στο έργο. Στην ουσία τη δική τους γλώσσα μεταφέρω με τη δική μου γραφή. Είναι η γλώσσα που μεταφέρει την αλήθεια της γειτονιάς και των ανθρώπων της, που μεταφέρει επίσης στοιχεία παράδοσης, ήθη και έθιμα, τον πολιτισμό που τριγυρνά από σοκάκι σε σοκάκι ή από χωματόδρομο σε χωματόδρομο, από σχολείο σε σχολείο, από ταβέρνα σε ταβέρνα, μακριά από τυπολατρίες και καθωσπρεπισμούς. Είναι τελικά η γυμνή αλήθεια της γλώσσας της γενιάς μου.

5. Η διδακτορική σας διατριβή αφορούσε τη συμπεριφορά του καταναλωτή. Πώς αυτή η επιστημονική γνώση σάς βοήθησε να «διαβάσετε» και να περιγράψετε τις αντιφάσεις και τις εσωτερικές δομές των χαρακτήρων στο λογοτεχνικό σας έργο;

Είναι κάτι εντελώς διαφορετικό. Η διδακτορική μου διατριβή και η επιστημονική γνώση αφορά την ακαδημαϊκή μου καριέρα. Τα ερεθίσματα όμως που με οδήγησαν στο να γράψω τον «Παράδρομο» αφορούν το λογοτεχνικό μου έργο και ως τέτοια πηγάζουν από την καθημερινή ζωή της πόλης, της γειτονιάς, με ιστορίες καθημερινών ανθρώπων που έχουν πάθη, εντάσεις, αδυναμίες, αντιφάσεις. Η ανάλυση λοιπόν αυτών των Προσωπικοτήτων εποχής και της συμπεριφοράς τους είναι που μου προξένησαν το ενδιαφέρον να ξεκινήσω τον «Παράδρομο».

6. Στο βιβλίο συγκρίνετε έναν «πιο αγνό» κόσμο του τότε με έναν «πιο περίπλοκο» κόσμο του σήμερα. Είναι η νοσταλγία ένας τρόπος διαφυγής ή ένα εργαλείο για να κατανοήσουμε καλύτερα το παρόν μας;

Προφανώς υπάρχουν διαφορές ανάμεσα στον κόσμο του χθες και του σήμερα. Αν περπατήσουμε στο χθες, τα μέσα και οι επιλογές περιορισμένες στον μικρόκοσμο της γειτονιάς, το όνειρο όμως ατελείωτο, ανορίωτο και αχαλίνωτο. Αυτά είναι τελικά που «γεννούν» τη νοσταλγία επιστροφής και διαφυγής από το σήμερα που έχει γίνει αφιλόξενο, απρόσωπο και περίπλοκο. Τότε υπήρχαν όνειρα και ζούσαμε με αυτά, επιθυμίες ανεκπλήρωτες που αποτελούσαν κίνητρο κάθε φορά για ένα νέο ταξίδι ονείρου. Σήμερα βιώνουμε το ανικανοποίητο, το απραγματοποίητο των διαρκώς ανανεούμενων στόχων, αλλά δίχως απόλαυση του ταξιδιού, αφού η προσήλωση στη γρήγορη επίτευξη του στόχου μας αποστερεί την απόλαυση της διαδρομής.

7. Πιστεύετε ότι οι εμπειρίες στις προσφυγικές πολυκατοικίες και η κοινωνική τριβή στις γειτονιές του Πειραιά προσέφεραν μαθήματα «διοίκησης ζωής» που δεν διδάσκονται σε κανένα MBA;

Οι εμπειρίες στις αναφερόμενες προσφυγικές πολυκατοικίες και η κοινωνικότητα που αναπτύσσονταν στις γειτονιές αυτές αφενός, αποτελούσαν ένα αδιαμφισβήτητο μάθημα ζωής με χρονικό προσδιορισμό και στοιχεία ιστορικής μαρτυρίας και αφετέρου, έναν ιδιότυπο, εμπειρικό κατά βάση, τρόπο Διοίκησης και Οργάνωσης της Καθημερινότητας.

8. Αν ο Ηρακλής συναντούσε σήμερα έναν έφηβο που προσπαθεί να βρει τον δρόμο του στον ψηφιακό και ταχύτατο 21ο αιώνα, ποια θα ήταν η μοναδική συμβουλή που θα του έδινε για να κρατήσει την «αλήθεια του εαυτού του»;

Καταρχάς προσωπικά είμαι κατά των συμβουλών και υπέρ των παραδειγμάτων. Ωστόσο στη ραγδαία εξελισσόμενη ψηφιακή εποχή που ζούμε, αν με ένα μαγικό τρόπο ο Ηρακλής συναντούσε έναν έφηβο, η μοναδική χρήσιμη συμβουλή αξίας που θα άξιζε τον κόπο να δώσει θα ήταν πρώτα από όλα να γνωρίσει καλά και να συνομιλήσει με τον εαυτό του, να δουλέψει με τον εσωτερικό του κόσμο και να ανακαλύψει τις αλήθειες του εαυτού του, που του προσφέρουν γαλήνη και αταραξία, τις αλήθειες που, εν τέλει, αποτελούν ισχυρό και βάσιμο λόγο να ζει κανείς!

Βλάρα Αλεξία