Μαριάννα Μοσχίδου και η Αθηνά Νασσάρ: Το κουμπί που δεν πατιέται - Μαθαίνοντας να μένουμε στη στιγμή

Η Μαριάννα Μοσχίδου και η Αθηνά Νασσάρ ενώνουν τη φιλία και τη δημιουργικότητά τους στο παραμύθι Χρονοθύελλα, μια ιστορία που μιλά για τον χρόνο, την επιθυμία να προσπεράσουμε ό,τι μας δυσκολεύει και το θάρρος να μείνουμε στη στιγμή. Μέσα από τον μικρό Χρόνη και το φανταστικό του «κουμπί», αγγίζουν με χιούμορ και ευαισθησία ζητήματα αυτογνωσίας, απώλειας και αποδοχής. Στη συζήτησή μας μιλούν για την έμπνευση πίσω από τον ήρωά τους και για το μήνυμα που θέλουν να κρατήσουν μικροί και μεγάλοι αναγνώστες.

Ο Χρόνης έχει την ικανότητα να «πετά» πάνω από τις δύσκολες στιγμές. Πώς γεννήθηκε αυτή η ιδέα και ποια παιδική ή ενήλικη εμπειρία την πυροδότησε;

Μαριάννα: Για μένα είναι σίγουρα μια παιδική ανάμνηση που μοιράζομαι έντονα με τη μαμά μου! Με θυμάμαι συνεχώς να της ζητάω να πατάει ένα κόκκινο κουμπί και να με μεταφέρει μπροστά. Πάντα μπροστά! Κυρίως για να χάνονται οι στιγμές που θα μου προκαλούσαν άγχος. Εκείνη μου έλεγε πως ακόμα και να είχε ένα τέτοιο κουμπί, δε θα το πατούσε ποτέ, αλλά εγώ τότε δεν καταλάβαινα τον λόγο!

Η Αθηνά ως ρομαντική νοσταλγός έδωσε και άλλη οπτική στα πετάγματα του Χρόνη που ναι μεν τον πηγαίνουν μπροστά, αλλά μήπως για να ζήσει ξανά κάτι ωραίο του παρελθόντος;

Αθηνά: Για μένα είναι κατά βάση εμπειρία της ενήλικης ζωής μου μιας και η σχέση μου με τον τώρα, το παρελθόν και το μέλλον είναι κάτι που με απασχολεί. Δεν είναι λίγες οι φορές που σκέφτομαι πόσο θα ήθελα να πατήσω ένα κουμπί για να προσπεράσω πράγματα που δεν θέλω να κάνω. Τα τελευταία χρόνια βέβαια αυτό το κουμπί θα ήθελα να με πηγαίνει περισσότερο στο παρελθόν για να διορθώνω καταστάσεις ή να ζω ξανά κάποιες άλλες. Όλες αυτές τις σκέψεις τις μοιραζόμασταν ανά διαστήματα με τη Μαριάννα σε διάφορες λίγο πιο υπαρξιακές συζητήσεις και κάπως έτσι γεννήθηκε ο Χρόνης…

Πολλοί μικροί αναγνώστες θα αναγνωρίσουν στον Χρόνη τη δική τους επιθυμία να αποφύγουν ό,τι τους αγχώνει ή τους δυσκολεύει. Τι θέλατε να τους πείτε μέσα από αυτή τη φανταστική διαδρομή στον χρόνο;

Μαριάννα: Θα έλεγα τα ίδια και σε μένα παιδί αν μπορούσα να μου μιλήσω! Να το ζήσουν! Κι αυτό που τους αγχώνει, κι αυτό που τους δυσκολεύει, κι αυτό που δεν τους αρέσει. Όλα κάτι μας δίνουν. Θα δουν τον εαυτό τους να τα βγάζει πέρα και θα θαυμάσουν πόσο δυνατοί είναι! Σίγουρα βγαίνει κάτι καλό στο τέλος!

Αθηνά: Μέσα από αυτή την ιστορία θέλουμε να δείξουμε στα παιδιά πως δεν είναι μόνα τους… όλοι μας έχουμε κάποιες φορές ανάγκη αυτό το κουμπί. Τελικά όμως είναι πολύ σημαντικό να ζούμε όλες τις στιγμές μας γιατί η ζωή είναι όμορφη γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο.

Η απώλεια της μπέρτας λειτουργεί ως σημείο καμπής στην ιστορία. Θα λέγατε πως πρόκειται για μια μεταφορά της αναγκαστικής ωρίμανσης και της αποδοχής της πραγματικότητας;

Μαριάννα: Νομίζω ο Χρόνης ήταν τόσο συνεπαρμένος με το πέταγμά του και τη διευκόλυνση που του παρείχε, που ένας εξωτερικός παράγοντας θα τον «ανάγκαζε» να δει καλύτερα την πραγματικότητα! Θα κατάφερνε πιστεύω να το συνειδητοποιήσει και μόνος του, αλλά ίσως καθυστερούσε! 

Δεν ξέρω, η αλήθεια είναι δεν το έχουμε σκεφτεί αυτό το σενάριο!

Αθηνά: Θα συμφωνήσω! Κάποιες φορές όλοι μας χρειαζόμαστε κάτι να μας ταρακουνήσει. Στη συγκεκριμένη ιστορία για τον Χρόνη αυτό το κάτι είναι η μπέρτα του. Η αλήθεια είναι πως όντως αυτό το σενάριο δεν το είχαμε σκεφτεί… Αλλά ίσως υποσυνείδητα να σημαίνει τη δική μας ωρίμανση και αποδοχή της πραγματικότητας!

Το βιβλίο μιλά για στιγμές «όμορφες» αλλά και «δυσάρεστες». Πώς μπορεί, κατά τη γνώμη σας, ένα παιδί να μάθει να στέκεται με θάρρος και στις δύο;

Μαριάννα: Θα μιλήσω για τις δεύτερες γιατί τις όμορφες συνήθως τις ζούμε χωρίς πολλή επεξεργασία. Ένα παιδί λοιπόν, θα σταθεί με θάρρος όχι πιστεύοντας ότι δε φοβάται αλλά συνειδητοποιώντας ότι είναι εντάξει όταν φοβάται, όταν θυμώνει, όταν στεναχωριέται. Χρειάζεται λοιπόν να χτίσει μια προσωπικότητα που θα το βοηθήσει να αντιμετωπίζει τις καταστάσεις και να διαχειρίζεται τις δυσκολίες. Συνεπώς χρειάζεται ενήλικες που δε θα το «σώζουν» αλλά θα το στηρίζουν σε αυτή του τη διαδρομή!

Αθηνά: Εγώ θα πω πως και οι όμορφες στιγμές θέλουν θάρρος. Γιατί κουβαλούν τον φόβο της απώλειας. Όσο πιο πολύ ζούμε μια όμορφη στιγμή, τόσο πιο πολύ πονάμε όταν φεύγει. Ενήλικες και παιδιά. Εδώ λοιπόν θα ήταν σημαντικό όλοι μας να συνειδητοποιήσουμε πως ακόμα και αν οι όμορφες στιγμές τελειώνουν, πάντα θα έρχονται πιο όμορφες. Κι αν μια στιγμή είναι αξεπέραστη… τότε τι τυχεροί που ήμασταν που ζήσαμε κάτι τέτοιο!

Μερικές φορές μπερδεύουμε το θάρρος με την έλλειψη ευαλωτότητας. Οι μεγάλοι πρέπει να δείχνουμε ευάλωτοι μπροστά στα παιδιά. Κι εμείς στεναχωριόμαστε, και εμείς δεν θέλουμε να κάνουμε πράγματα. Μόνο μέσα από αυτήν την πραγματικότητα ένα παιδί μπορεί να αντλήσει θάρρος. Γιατί θέλει θάρρος να είσαι ευάλωτος.

Η αφήγηση ισορροπεί ανάμεσα στο χιούμορ και τη φιλοσοφική σκέψη. Πόσο συνειδητή ήταν αυτή η επιλογή και πώς δουλέψατε τον λόγο ώστε να απευθύνεται τόσο στα παιδιά όσο και στους ενήλικες;

Μαριάννα: Προσωπικά το αγαπημένο μου βιβλίο είναι παραμύθι και είμαι ενήλικας. Όχι επειδή είμαι εκπαιδευτικός ταυτόχρονα, αλλά επειδή μου αρέσουν οι συμβολισμοί, οι εικόνες, τα μηνύματα, τα βαθιά νοήματα μέσα από πιο παιδική σκοπιά. Στο μυαλό μου, παιδιά και ενήλικες, μας απασχολούν τα ίδια. Αλλάζει ο τρόπος που αντιμετωπίζουμε τα πράγματα καθώς η ωριμότητα είναι άλλη. Άρα μου αρέσει να μοιραζόμαστε κοινές ιστορίες.

Τώρα, όσον αφορά το χιούμορ, πάντα φιλοσοφούμε καλύτερα όταν πρώτα έχουμε γελάσει λίγο!

Αθηνά: Να σας πω κι εγώ περισσότερο ανυπομονώ να διαβάζω παιδικά βιβλία παρά ενηλίκων! Έτσι λοιπόν, θέλαμε να απευθύνεται και σε ενήλικες το βιβλίο. Μερικές φορές είμαστε εμείς που χρειαζόμαστε ένα μάθημα για να μπορέσουμε στη συνέχεια να βοηθήσουμε και τα παιδιά να το κατανοήσουν. Το χιούμορ ήταν συνειδητή επιλογή για να είναι το βιβλίο πιο προσιτό αλλά η φιλοσοφική σκέψη μας βγήκε ασυναίσθητα!

Αν ο Χρόνης αντιπροσωπεύει το «παιδί που θέλει να προσπεράσει», τι αντιπροσωπεύει για εσάς το παιδί που τελικά μένει και ζει τη στιγμή ως το τέλος;

Μαριάννα: Δύσκολη ερώτηση! Το παιδί που μένει και ζει τη στιγμή είναι αυτό που σταματά να τρέχει για να φτάσει κάπου και απλώς αισθάνεται, ζει και νιώθει. Που αποδέχεται την ύπαρξη δυσκολιών, τις αντιμετωπίζει και ανακαλύπτει τον δυνατό εαυτό του κάνοντάς το! Αν η εμπιστοσύνη στη ζωή και ό,τι αυτή φέρνει είχε μορφή, θα ήταν αυτό το παιδί που μένει!

Αθηνά: Για μένα και τα δύο παιδιά αντιπροσωπεύουν την αναζήτηση της χαράς. Το καθένα με τον δικό του τρόπο αλλά και με κοινό στόχο. Θα δώσω βέβαια λίγο παραπάνω θάρρος στο παιδί που μένει και ναι η εμπιστοσύνη στη ζωή που είπε η Μαριάννα με βρίσκει απόλυτα σύμφωνη.

Πώς μπορεί το Χρονοθύελλα να αξιοποιηθεί παιδαγωγικά σε μια τάξη ή στο σπίτι ως αφορμή για συζήτηση γύρω από τον χρόνο, τα συναισθήματα και την αυτογνωσία;

Μαριάννα: Μέσα από την ιστορία του Χρόνη, μπορούν να ταυτιστούν παιδιά που έχουν βρεθεί στη θέση του. Νιώθοντας ότι δεν είναι τα μόνα που έχουν φοβηθεί, αγχωθεί ή απελπιστεί, μπορούν να εκφράσουν την ανάγκη τους πιο εύκολα. Έχοντας οδηγό έναν ήρωα που έχει παρόμοιες σκέψεις, τα παιδιά βρίσκουν το θάρρος να μιλήσουν πιο ανοιχτά και για τις δικές τους. Το παραμύθι γίνεται μια αφορμή συζητήσεων τόσο στην τάξη όσο και στο σπίτι.

Αθηνά: Ο Χρόνης μας δίνει αφορμή για συζήτηση με βάση προσωπικές εμπειρίες και σκέψεις και έτσι σύνδεση της ιστορίας με την πραγματικότητα. Σε δεύτερο χρόνο, η ενασχόληση με τη κατανόηση και αναγνώριση των συναισθημάτων, αρνητικών και θετικών όπως λανθασμένα συνηθίζουμε να λέμε είναι κάτι που μπορεί να βοηθήσει πολύ σε όλο αυτό που μας απασχολεί: τον χρόνο που πάντα τρέχει.

Πώς προέκυψε η συνεργασία σας και πώς νιώσατε όταν το είδατε να παίρνει μορφή;

Μαριάννα: Η Αθηνά είναι φίλη μου απ' τη σχολή. Ωστόσο η παρέα μας ξεκίνησε αφού επιστρέψαμε στην Αθήνα απ' την Πάτρα όπου σπουδάζαμε. Μόλις ξεκίνησε να μένει μόνη της στο Παγκράτι και βρέθηκε ένα παλιό της ημερολόγιο, σκεφτήκαμε να προσθέσουμε στις τελευταίες σελίδες του, μηνύματα προς τους εαυτούς μας που θα διαβάζαμε την επόμενη χρονιά. Μας συνέδεε δηλαδή το γράψιμο πριν αποφασίσουμε να συνεργαστούμε. Επομένως ήρθε πολύ αβίαστα. Θα την διάλεγα ξανά και ξανά! Ακόμα δεν έχω αντιληφθεί ότι έχει πάρει μορφή η ιστορία μας. Πιάνω στα χέρια μου το παραμύθι και δεν πιστεύω ότι τα ονόματα είναι τα δικά μας!

Αθηνά: Κι εγώ θα την διάλεγα ξανά και ξανά σίγουρα! Ούτε εγώ το έχω πιστέψει ακόμα. Θυμάμαι την πρώτη στιγμή που είπαμε για πλάκα να γράψουμε ένα βιβλίο και το ότι τώρα το κρατάμε στα χέρια μας με γεμίζει με απόλυτη χαρά και ικανοποίηση!

Σας δυσκόλεψε η από κοινού τελική ολοκλήρωση του βιβλίου σας;

Μαριάννα: Ξεκινήσαμε να γράφουμε στην καραντίνα που ο χρόνος ήταν περισσότερος. Οπότε στην αρχή υπήρχε διευκόλυνση απ' τις συνθήκες. Στην πορεία η μόνη δυσκολία ήταν να βρούμε κοινό χρόνο. Γιατί θέλαμε να γράφουμε όσο βρισκόμαστε μαζί. Παράλληλα. Όχι κάθε μία στον χρόνο της!

Αθηνά: To βιβλίο μας πήρε πολύ χρόνο για αυτόν ακριβώς το λόγο. Γιατί θέλαμε να το κάνουμε μαζί. Η καραντίνα βοήθησε λόγω άπλετου χρόνου στο να γεννηθεί η ιδέα και να ξεκινήσει να χτίζεται και είμαι πολύ χαρούμενη που μέσα σε μία όχι και τόσο όμορφη περίοδο, εγώ έχω μείνει με ωραίες αναμνήσεις. Κατά βάση βρισκόμασταν σε καφετέριες και ήταν λίγες οι φορές που κάναμε πράγματα εξ αποστάσεως. Ο πολύς χρόνος μας ένωσε, ο λίγος χρόνος κάποιες φορές δυσκόλευε την συνέχεια του βιβλίου. Ε μα πως γίνεται μετά να μην φτιάξουμε βιβλίο για τον χρόνο;

Αν μπορούσατε να συνοψίσετε σε μία φράση το μήνυμα που θα θέλατε να κρατήσει ένα παιδί κλείνοντας το βιβλίο, ποια θα ήταν αυτή;

Μαριάννα: Ζήσε τη στιγμή! Όσο απλό και να ακούγεται!

Αθηνά: Ζήσε τη ζωή γιατί οι ώρες περνάνε και δεν ξαναγυρνάνε…

Αλεξία Βλάρα για το Open Mind