Διαβάσαμε και προτείνουμε: "Τα ονόματα της Φελίσας" του Juan Gabriel Vásquez από τις εκδόσεις Ίκαρος

 

Το βιβλίο «Τα ονόματα της Φελίσας» του Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες ξεπερνά τη βιογραφία της Κολομβιανής γλύπτριας Φελίσα Μπουρστίν, και γίνεται μια βαθιά, υπαρξιακή ανατομία της σχέσης του ατόμου με την Ιστορία. Ο Βάσκες, με την απαράμιλλη ικανότητά του να ψηλαφίζει τα τραύματα της πατρίδας του, χρησιμοποιεί τον θάνατο της Μπουρστίν στο Παρίσι το 1982 ως το έναυσμα για μια αφήγηση που υπερβαίνει τα όρια των ειδών. Το ερώτημα που έθεσε ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες –αν μπορεί κανείς όντως να πεθάνει από θλίψη– μετατρέπεται στα χέρια του Βάσκες σε μια έρευνα για το πώς η πολιτική βία, ο εξοστρακισμός και η κοινωνική στενότητα μπορούν να συνθλίψουν μια ελεύθερη ψυχή.

Η αφήγηση ξετυλίγεται με μια δυναμική ροή που καθρεφτίζει την ίδια την προσωπικότητα της Φελίσας: εκρηκτική, ασυμβίβαστη και διαρκώς σε κίνηση. Ο συγγραφέας συνθέτει το πορτρέτο μιας γυναίκας που επέλεξε να ζήσει με τους δικούς της όρους σε μια εποχή που η Κολομβία βρισκόταν στη δίνη πολιτικών αναταράξεων. Η Μπουρστίν, μια καλλιτέχνις που μετέτρεπε τα παλιοσίδερα σε έργα τέχνης, μοιάζει να ενσαρκώνει την ίδια την ανθεκτικότητα. Ο Βάσκες αναδεικνύει πώς η τέχνη της δεν ήταν απλώς μια αισθητική επιλογή, αλλά μια πράξη αντίστασης ενάντια σε ένα κατεστημένο που απαιτούσε από τις γυναίκες συμμόρφωση και από τους πολίτες υποταγή.

Στο κέντρο του βιβλίου βρίσκεται η τραγική ειρωνεία της προσωπικής ελευθερίας σε ένα αυταρχικό περιβάλλον. Η Φελίσα, αν και προνομιούχος με πολλούς τρόπους, βρίσκεται εγκλωβισμένη ανάμεσα στις ιδεολογικές συμπληγάδες της εποχής της. Η δίωξή της από το καθεστώς και η αναγκαστική της φυγή από την Κολομβία περιγράφονται με μια ένταση που κόβει την ανάσα, καθώς ο αναγνώστης παρακολουθεί τη σταδιακή αποσύνθεση μιας ζωής που οικοδομήθηκε πάνω στο πάθος για δημιουργία. Ο Βάσκες καταφέρνει να αποδώσει το αίσθημα της εξορίας όχι μόνο ως γεωγραφική μετατόπιση, αλλά ως μια εσωτερική αιμορραγία, μια απώλεια ταυτότητας που τελικά οδηγεί στον μαρασμό.

Η δομή του έργου είναι αριστοτεχνική, καθώς η έρευνα του συγγραφέα συμπλέκεται με τη μυθοπλαστική ανασύνθεση των στιγμών. Ο Βάσκες δεν στέκεται στην επιφάνεια των γεγονότων, αλλά βυθίζεται στα ψυχολογικά κίνητρα των ηρώων του. Η σχέση της Φελίσας με τον σύζυγό της, η φιλία της με πνευματικούς γίγαντες της εποχής και η μοναξιά του εργαστηρίου της αποδίδονται με μια γλώσσα πλούσια, ρέουσα και γεμάτη ενσυναίσθηση. Η γραφή του διαθέτει μια σπάνια μουσικότητα, που ακόμη και στις πιο σκοτεινές στιγμές της αφήγησης, διατηρεί μια ομορφιά που καθηλώνει τον αναγνώστη.

Το βιβλίο αποτελεί επίσης έναν στοχασμό πάνω στη μνήμη και τη λήθη. Ο τίτλος «Τα ονόματα της Φελίσας» υπαινίσσεται τις πολλές πτυχές μιας γυναίκας που αρνήθηκε να οριστεί από μία και μόνο ιδιότητα. Για τον Βάσκες, η ανάσυρση της ιστορίας της από τη σκόνη του παρελθόντος είναι μια πράξη δικαιοσύνης. Μέσα από τις σελίδες του, η Φελίσα Μπουρστίν παύει να είναι μια υποσημείωση στην ιστορία της τέχνης ή μια τραγική φιγούρα σε ένα άρθρο εφημερίδας και γίνεται ένα σύμβολο της ατομικής αξιοπρέπειας απέναντι στη συλλογική παράνοια.

Κλείνοντας το βιβλίο, μένει στον αναγνώστη μια γλυκόπικρη αίσθηση για το τίμημα που καλείται να πληρώσει όποιος τολμά να είναι αυθεντικός. Ο Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες παρέδωσε ένα έργο που είναι ταυτόχρονα πολιτικό μανιφέστο, καλλιτεχνική μονογραφία και μια σπαρακτική ελεγεία. Είναι μια υπενθύμιση ότι η Ιστορία δεν γράφεται μόνο στα πεδία των μαχών, αλλά και στις σιωπηλές μάχες που δίνει ο καθένας μας για να διατηρήσει την ακεραιότητά του. Πρόκειται για ένα από τα πιο ουσιαστικά και δυναμικά έργα της σύγχρονης λατινοαμερικανικής λογοτεχνίας, που επιβεβαιώνει τη δύναμη της λέξης να νικά τον χρόνο και τη θλίψη.