Στέλλα Πετρίδου: "Οι κανόνες πάντα φρενάρουν την ορμή και τον αυθορμητισμό, όχι όμως τη διάθεση, την έμπνευση και τη δημιουργία".

Η Στέλλα Πετρίδου αγαπά να δοκιμάζει τις δυνατότητες του έμμετρου λόγου μέσα από αυστηρές ποιητικές φόρμες. Στη νέα της συλλογή, Παντούμ, επιλέγει τη μαλαισιανή φόρμα που βασίζεται στην επανάληψη, για να μιλήσει με λιτότητα και ένταση για τον άνθρωπο, τις αγωνίες και τις αντιφάσεις του. Με αφορμή την κυκλοφορία της, συζητήσαμε μαζί της για τη δημιουργική πρόκληση του παντούμ, τη θέση της ποίησης σήμερα και το δικό της ποιητικό βλέμμα στον κόσμο.

Τι σας οδήγησε να επιλέξετε την εξωτική φόρμα του παντούμ για μια ολόκληρη συλλογή;

Η συλλογή μου «Παντούμ» αποτελεί τη συνέχιση μιας μακρόχρονης προσπάθειας που κάνω να ανακαλύψω και να υπηρετήσω όσες περισσότερες φόρμες πειθαρχημένης ποίησης ανά τον κόσμο μπορώ, αφιερώνοντας σε καθεμία από αυτές κι από μία ξεχωριστή μου συλλογή. Έτσι λοιπόν μέχρι στιγμής έχω κυκλοφορήσει αρκετέςσχετικές ποιητικές μου συλλογές και συγκεκριμένα αυτές που υπηρετούν τη φόρμα τουχαϊκού, του τάνκα, του ροντέλου, του τριολέτου, του σονέτου, του λίμερικ και τελευταία του παντούμ. Και φυσικά έπεται συνέχεια. Η σκεπτική μου είναι να διεισδύω όσο μπορώ στα μονοπάτια της έρευνας, ώστε να έρχομαι σε επαφή με πολύ ενδιαφέρουσες και αξιόλογες ποιητικές φόρμες που άνθισαν κάποιους αιώνες πριν σε διάφορα μέρη του κόσμου και που ακόμα και σήμερα αντέχουν στον χρόνο, διαβάζονται και αξιοποιούνται έστω και περιορισμένα. Επιδιώκω μαζί με μένα να γνωρίσουν τις φόρμες αυτέςκαι οι δικοί μου αναγνώστες, αλλά και όσοι δεν έχει τύχει μέχρι στιγμής να έρθουν σε επαφή μαζί τους,ώστε να αποτελέσουν νέα πηγή έμπνευσης και δημιουργίας,είτε είναιοι ίδιοι λάτρεις της έμμετρης ποίησης είτε όχι.

Ποια ήταν η μεγαλύτερη δυσκολία στη συγγραφή ποιημάτων με τόσο αυστηρούς μορφολογικούς κανόνες;

Για μένα, που λατρεύω τον έμμετρο λόγο και έχω μάθει να ακολουθώ πιστά τους μορφολογικούς κανόνες,ήταν ευχάριστη πρόσκληση η συγγραφή αυτής της ποιητικής συλλογής. Ωστόσο, δυσκολίες κατά τη διάρκεια της συγγραφής υπήρξαν. Οι κανόνες πάντα φρενάρουν την ορμή και τον αυθορμητισμό, όχι όμως τη διάθεση, την έμπνευση και τη δημιουργία. Στη δική μου περίπτωση καθυστέρησαν μεν την ολοκλήρωση της συγγραφικής προσπάθειας, καθώς ο χρόνος που χρειάστηκε να αφιερώσω σε κάθε ποίημα ξεχωριστά προκειμένου να πετύχω το επιθυμητό για μένα αποτέλεσμα, το άρτιο σε ποιότητα, κανόνες και νοήματα, ήταν αρκετός, ωστόσο το αποτέλεσμα με αντάμειψε απόλυτα και νιώθω πολύ ικανοποιημένη γι’ αυτό.

Σε ποιο βαθμό η επανάληψη στους στίχους λειτουργεί για εσάς ως τεχνικό μέσο και σε ποιο ως ψυχική-υπαρξιακή αναγκαιότητα;

Η επανάληψη βοηθά πάντα στην καλύτερη κατανόηση των βαθύτερων νοημάτων του κειμένου. Επομένως, και στο παντούμ η επανάληψη των στίχων αυτή τη χρήση έχει, να βοηθήσει στην κατανόηση και να λειτουργήσει θετικά στη μνήμη. Παράλληλα, προσδίδει και μία χάρη ξεχωριστή στο σύνολο. Η περιπαιχτική της διάθεση υπάρχει ακόμα κι αν το περιεχόμενο του ποιήματος πολλές φορές δεν είναι ανάλαφρο. Για μένα προσωπικά όμως η επανάληψη δεν είναι απλά ένα τεχνικό μέσο που οφείλω να ακολουθήσω για να ολοκληρώσω με επιτυχία το δικό μου παντούμ. Επιδιώκω να συνυπάρχω μαζί της, να τσαλακώνομαι μέσα από αυτήν και στο τέλος να καταφέρνω να της αλλάζω την όψη. Θεωρώ ότι με κάποιο τρόπο το έχω πετύχει αυτό. Χρησιμοποιώ την επανάληψη και τη χρωματίζω με συναίσθημα και διαφορετικότητα. Κι ενώ όλα στην αρχή της μοιάζουν μια απλή καταγραφή των ήδη αναφερθέντων στίχων, στην πορεία της εξελίσσονται τα νοήματακαι γεννούν νέα που στην ουσίαεμπεριέχουν όλα όσα θα ήθελα να πω από καρδιάς εκφραζόμενη αυθόρμητα σε ελεύθερο στίχο.

Η συλλογή είναι αφιερωμένη στον άνθρωπο. Αν έπρεπε να δώσετε έναν ορισμό, πώς ορίζετε «τον άνθρωπο» μέσα από τα δικά σας παντούμ;

Αποδιοργανωμένο, μπερδεμένο, δυστυχισμένο και αποπροσανατολισμένο. Ο δικός μου άνθρωπος είναι αυτός που ψάχνει να βρει τον πραγματικό του εαυτό σε έναν κόσμο που του έχει γυρίσει προ πολλού την πλάτη από δικό του φταίξιμο και μόνο.

Θεωρείτε ότι η ελληνική γλώσσα προσαρμόζεται εύκολα σε μια τέτοια ξενόφερτη ποιητική φόρμα;

Η ελληνική γλώσσα πάντα κολακευόταν από τον έμμετρο λόγο σε κάθε του εκδοχή. Τα παραδείγματα εξάλλου είναι πολλά, από την αρχαιότητα μέχρι και σήμερα. Το ότι η συγκεκριμένη ποιητική φόρμα γεννήθηκε και άνθισε σε έναν ξένο τόπο δεν αποτελεί φραγμό για τους λάτρεις του έμμετρου λόγου να διεισδύσουν στην ομορφιά της, να εμπνευστούν από αυτήν και να την υπηρετήσουν με αγάπη, πάθος και αφοσίωση. Άλλωστε, πολλοί σπουδαίοι Έλληνες ποιητές, ήδη από τον προηγούμενο αιώνα, έγραψαν τα δικά τους παντούμ και μάλιστα με μεγάλη επιτυχία, όπως ο Κωστής Παλαμάς, ο Μάρκος Τσιριμώκοςο Γιώργος Σεφέρης και αργότερα ο Άρης Δικταίος,  ο Μ. Καραγάτσης,  ο Νάσος Βαγενάς, ο Δημήτρης Αρμάος, ο Ηλίας Λάγιος και άλλοι.

Πώς ισορροπείτε ανάμεσα στη λιτότητα της γλώσσας και στην ανάγκη για ποιητική εικόνα και συναίσθημα;

Δε χρειάζονται ακρότητες κι επιτηδευμένο λεξιλόγιο για να προσδώσει κάποιος σε ένα κείμενο την ομορφιά της εικόνας που επιθυμεί αλλά και το ανάλογο συναίσθημα. Αυτό που χρειάζεται απαραίτητα είναι η ψυχή και κατά συνέπεια η ειλικρίνεια, το πάθος, ο ρομαντισμός και η διαχυτικότητά της. Όσο πιο απλά αποδοθούν τα νοήματα,τόσο πιο αληθινά θα φανούν και θα κερδίσουν το ενδιαφέρον και την προσοχή του αναγνώστη. Το ίδιο και οι ποιητικές εικόνες και το συναίσθημα. Αυτό φυσικά δε σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι υποβαθμίζεταιη ποιητική αξία του κειμένου λόγω της λιτότητας, καθώς άλλοι είναι οι παράγοντες που την αναδεικνύουν ή την υποβαθμίζουν κι έχουν να κάνουν συνήθως με την τεχνική, το περιεχόμενο, αλλά και τον τρόπο γραφής του εκάστοτε δημιουργού.

Υπάρχει κάποιο συγκεκριμένο ποίημα της συλλογής που νιώθετε ότι συνοψίζει καλύτερα το προσωπικό σας στίγμα ως ποιήτρια;

Είμαι τρομερά ρομαντικός, ευαίσθητος κι αυθόρμητος άνθρωπος κι αυτό το γνωρίζουν καλά όσοι συναναστρέφονται μαζί μου. Παρόλο που πολλά ποιήματα της συλλογής μου συνοψίζουν το προσωπικό μου στίγμα, τα βιώματα και τις εμπειρίες μου ως άνθρωπος, γυναίκα, εργαζόμενη και μητέρα, ωστόσο θα αναφέρω συγκεκριμένα ένα ποίημα που σημαίνει πολλά για μένα και που στην ουσία καθρεφτίζει τον κόσμο όπως ακριβώς τον αντιλαμβάνομαι σήμερα. Τίτλος του, «Επιβίωση».

Η ποίηση του παντούμ συχνά έχει διδακτικό χαρακτήρα. Ποιο είναι, κατά τη γνώμη σας, το μεγαλύτερο «μάθημα» που παίρνει ο αναγνώστης από τη συλλογή σας;

Τα ποιήματα αυτής της συλλογής προσφέρουν πολλά ερεθίσματα για περαιτέρω στοχασμό. Στόχος τους είναι ο προβληματισμός, η αφύπνιση και ο επαναπροσδιορισμός ανθρώπινων προτεραιοτήτων και αξιών. Το «μάθημα», όπως αναφέρετε, που παίρνει ο αναγνώστης από τη δική μου ποιητική συλλογή είναι η αφορμή για βαθύτερη σκέψη και η αναγκαιότητα της τροπής της σκέψης αυτής σε πράξη.

Έχετε ασχοληθεί και με τη μουσική. Θα μπορούσατε να φανταστείτε τα παντούμ σας μελοποιημένα;

Έχω δεχτεί ήδη προτάσεις από καταξιωμένους συνθέτες για κάτι τέτοιο και πραγματικά νιώθω μεγάλη χαρά, συγκίνηση και περηφάνια γι’ αυτό. Ο έμμετρος λόγος ακολουθεί πάντα τον ρυθμό και ο ρυθμός οδηγεί αυθόρμητα στη μελοποίηση. Τι πιο όμορφολοιπόν και τι πιο ευχάριστο να προκύψουν νέα τραγούδια κι από αυτή την ποιητική μου συλλογή!

Πώς αντιλαμβάνεστε τον ρόλο σας ως ποιήτρια σήμερα, σε έναν κόσμο που κυριαρχείται από την ταχύτητα και την εικόνα;

Υπηρετώ την ποίηση πρώτα απ’ όλα για μένα. Παράλληλα, έχω μεγάλη εμπιστοσύνη στον χρόνο. Ό,τι αξίζει από τα δικά μου ποιήματα, θα βρει τον τρόπο και θα προβληθεί. Προσωπικά ο χρόνος με έχει ευεργετήσει πολλές φορές και νιώθω ευλογημένη γι’ αυτό.

Βλάρα Αλεξία