Αθηνά Ιωσήφ: "Η τεχνολογική πρόοδος πρέπει να συμβαδίζει με την ηθική ευθύνη".

Η Αθηνά Ιωσήφ, στη συλλογή διηγημάτων Όταν οι δορυφόροι άρχισαν να ψιθυρίζουν, συνθέτει ένα δυστοπικό και ανήσυχο σύμπαν όπου η τεχνολογική εξέλιξη συναντά τον φόβο, την πολιτική εγρήγορση και το διαρκές ερώτημα για τα όρια της ανθρώπινης φύσης. Μέσα από 28 ιστορίες που ισορροπούν ανάμεσα στη φαντασία και την προειδοποίηση, η συγγραφέας αρθρώνει έναν λόγο αιχμηρό και στοχαστικό για το μέλλον που διαμορφώνεται ήδη γύρω μας.

Στο «Όταν οι δορυφόροι άρχισαν να ψιθυρίζουν» συγκροτείτε ένα ψηφιδωτό μελλοντολογικής φαντασίας. Ποια ήταν η αφετηρία για αυτή τη συλλογή διηγημάτων που συνομιλεί με την τεχνολογική εξέλιξη και τον φόβο του μέλλοντος;

Πολλές φορές στην μελλοντολογική φαντασία τα εξωτερικά ερεθίσματα από βιβλία και τον τύπο για παράδειγμα δεν είναι τόσο ισχυρά όσο μια ενδόμυχη ενόραση για το τι μέλλει γενεσθαι. Εν προκειμενω η προσωπική μου ενόραση αυτή λειτούργησε στην δημιουργία τους και φυσικά σε δεύτερο χρόνο η επεξεργασία αυτής με λογικά κριτήρια ούτως ώστε να εξαλείφεται το παράλογο και το παράταιρο από τον λογοτεχνικό μου καμβά.

Τα διηγήματα περιγράφουν μια εποχή όπου η ανθρωπότητα κινδυνεύει να γίνει «ευτελές πιόνι». Πώς προσεγγίζετε λογοτεχνικά την ένταση ανάμεσα στην τεχνολογική πρόοδο και την ηθική ευθύνη;

Η τεχνολογική πρόοδος πρέπει να συμβαδίζει με την ηθική ευθύνη. Οσο πιο ακραία είναι αυτά που διαβάζει ο αναγνώστης στο προκείμενο βιβλίο τόσο πιο πολύ κατά την άποψη μου πρέπει να θέσει τον εαυτό του σε εγρήγορση για να μην πέσει σε παγίδες που θα του αποστερήσουν την ανθρώπινή του φύση. Γιατί αν μη τι άλλο αυτόν τον σκοπό έχουν κάποια εκ των διηγημάτων. Να θέσουν ισχυρά διλήμματα στον αναγνώστη ούτως ώστε να επιλέξει έναν δρόμο πιο ανθρώπινο και όχι εξ ολοκλήρου βασισμένο σε τεχνολογικές ακροβασίες. 

Πιστεύετε ότι η λογοτεχνία μπορεί να λειτουργήσει ως μορφή πολιτικής εγρήγορσης;

Η λογοτεχνία στην εποχή μας οφείλει να είναι στρατευμένη και όχι ψυχαγωγική εννοώντας ότι αν ο συγγραφέας δεν βοηθήσει τον αναγνώστη να διακρίνει τους κινδύνους που τον περιβάλλουν θα έχει αποτύχει. Η λογοτεχνία κατά την άποψη μου σήμερα μπορεί να επιτελέσει τον κατεξοχήν μοχλό για τον σχηματισμό της πολιτικής ταυτότητας των πολιτών και κατεπεκταση της διαρκούς τους εγρήγορσης απέναντι στην υπνωτιστική επιρροή της ακραίας  τεχνολογίας.

Η αφήγηση αφήνει ανοιχτό το όριο ανάμεσα στη φαντασία και την πραγματικότητα. Πόσο συνειδητά επιδιώκετε αυτή τη ρευστότητα και τι προσφέρει στον αναγνώστη;

Βασικός σκοπός αυτής της συλλογής διηγημάτων είναι η εξάλειψη της διαχωριστικής γραμμής μεταξύ φαντασίας και πραγματικότητας με την έννοια ότι αποτελούν μια ζωτική αλληγορία που θα καταστήσει τον αναγνώστη κοινωνό θεμάτων τόσο σοβαρών όσο και η ύπαρξη του στον παρόντα χρόνο αλλά και στον μέλλοντα. Μόνο αν αντιληφθεί αυτήν την ζωτική αλληγορία θα ενσταλλάξει από τα κείμενα την ουσία τους που μοναδικό σκοπό έχουν την διανοητική του εγρήγορση απέναντι στους τεχνολογικούς κινδύνους αλλά και σε κάθε μορφή απειλή της ακέραιας ανθρώπινης φύσης του. 

Τι συμβολίζει για εσάς αυτή η ιδέα της «παρατήρησης» της Γης από κάτι έξω από αυτήν;

Για να είμαι ειλικρινής θεωρώ την παρατήρηση της γης από εξωθεν παρατηρητές περισσότερο Φαντασιακό γεγονός ότι είναι παρά συμβολισμό με την πραγματιστική έννοια της λέξης. Δεν αποκλείω ομως το γεγονός πράγματι να είμαστε υποκείμενα παρατήρησης από παρατηρητές εξαιρετικά υψηλής νοημοσύνης. 

Πόσο αισιόδοξος ή απαισιόδοξος είναι τελικά ο αφηγηματικός σας πυρήνας;

Ο αφηγηματικός μου πυρήνας είναι κατά βάση απαισιόδοξος δεδομένου ότι επιθυμώ με την γραφή μου να είμαι πραγματιστρια και όχι μια λογοτέχνης αιθεροβάμων που απλά δημιουργεί για να ψυχαγωγήσει. 

Με ποιον τρόπο τα εικοσιοκτώ διηγήματα συνομιλούν μεταξύ τους ώστε να δημιουργούν ένα ενιαίο σύμπαν, παρά την αυτοτέλεια της κάθε ιστορίας;

Επι της ουσίας τα 28 αυτά διηγήματα ενώνονται  από μια νοερη κλωστή  που τα καθιστά ένα ενιαίο αυτουελες σύμπαν. Κανένα από τα διηγήματα αυτά δεν θα μπορούσε να τονίσει το νοήμα του προς τον αναγνώστη αν εξέλειπε το προηγούμενο ή το επόμενο. Ακόμα και οι ήρωες τοὺς ταυτίζονται σε κάποια σημεία για να προσφέρουν στον αναγνώστη μια πιο σαφή εικόνα του δυστοπικου μέλλοντος που περιγράφω στο βιβλίο. 

Αν ο αναγνώστης καλείται να διακρίνει «τι είναι φαντασία και τι όχι», ποια είναι η δική σας θέση ως δημιουργός απέναντι σε αυτό το όριο;

 Ως δημιουργός με ενδιαφέρει να μην χειραγωγήσω τον αναγνώστη μου στο λογοτεχνικό μου σύμπαν αλλά να τον αφήσω ελεύθερο να χρησιμοποιήσει την κριτική του ικανότητα ούτως ώστε φτάνοντας στην τελευταία ιστορία του βιβλίου να μετατοπιστεί σε Φαντασιακό και λογικό επίπεδο αποτινάζοντας από πάνω του τον όποιο ρόλο του έχουν δώσει χωρίς την θέληση του οι επαίοντες της ανθρωπότητας.

Βλάρα Αλεξία