Νίκος Σκούφος: "Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι κάτι παραπάνω από την έξυπνα συσσωρευμένη δική μας γνώση".

Με αφορμή το μυθιστόρημά του «Η αναχώρηση», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Επίμετρο, ο Νίκος Σκούφος μιλά για έναν κόσμο πέρα από το χρήμα, τα σύνορα και τη βία. Ένα έργο επιστημονικής φαντασίας με έντονο φιλοσοφικό και κοινωνικό προβληματισμό, που θέτει ερωτήματα για το μέλλον της ανθρωπότητας, τη σχέση τεχνολογίας και ηθικής, αλλά και την ανάγκη να επαναπροσδιορίσουμε τον τρόπο με τον οποίο συνυπάρχουμε. Μέσα από την έννοια της «Εντοπίας», ο συγγραφέας οραματίζεται μια νέα αρχή και αναζητά τις προϋποθέσεις για έναν διαφορετικό κόσμο.

Το μυθιστόρημα περιγράφει μια κοινωνία χωρίς χρήμα, σύνορα και θεσμούς. Ποιο ήταν το αρχικό ερώτημα που σας οδήγησε να φανταστείτε έναν τέτοιο κόσμο;

Νομίζω ότι αυτό θα έπρεπε να είναι το ζητούμενο για κάθε πολιτισμένη εξέλιξη της ανθρώπινης κοινωνίας, όπως ακριβώς το θέτουν και οι στίχοι του Λένον στο IMAGINE, που παραθέτω ως επίλογο. Μπορεί άλλωστε κανείς να φανταστεί ότι υπήρχε κάτι διαφορετικό από αυτό στον Παράδεισο; Προσοχή όμως στη λέξη «θεσμούς». Γιατί εκεί θα υπάρχει ο θεσμός να ζουν χωρίς χρήματα, ιδιοκτησίες, σύνορα, και, κυρίως, βία.

Πιστεύετε ότι ο άνθρωπος μπορεί πραγματικά να ζήσει χωρίς ανταγωνισμό και ιδιοκτησία;

Ναι, νομίζω ότι έχει μέσα στο DNA του τα γονίδια της συντροφικότητας, που μπορούν τελικά επικρατήσουν πλήρως και να κάνουν τα εγωιστικά μας γονίδια να αδρανήσουν, μέσα σε ένα πραγματικά μη ανταγωνιστικό, μη απειλητικό και συμπεριληπτικό κοινωνικό περιβάλλον.

Στο βιβλίο συνδέετε τη Γη με ένα διαστημόπλοιο σωτηρίας και την ιδέα μιας νέας κοινωνίας σε άλλον πλανήτη. Τι συμβολίζει για εσάς αυτή η «φυγή»;

Τη φυγή από ό,τι μας κρατάει ακόμα αιχμάλωτους στο νόμο της ζούγκλας, της επικράτησης του ισχυρότερου, της πρόκλησης πολέμων και της βαρβαρότητας.

Στο έργο εμφανίζονται ισχυρές θρησκευτικές και πνευματικές μορφές, όπως ο Πάπας και ο Δαλάι Λάμα. Τι ρόλο παίζουν η θρησκεία και η πνευματικότητα σε αυτό το νέο μοντέλο κόσμου;

Στην κίνηση που κάνουν στο βιβλίο οι παγκόσμιοι θρησκευτικοί ηγέτες, αναγνωρίζουν ουσιαστικά την μετάβαση, πια, σε κάτι επέκεινα των θρησκειών (με τη στενή και δογματική έννοια) και αφήνουν πραγματικά ελεύθερους τους ανθρώπους να αποφασίσουν για την πίστη τους ή όχι σε ένα Ανώτερο Ον.

 

Το βιβλίο βάζει στο ίδιο πλαίσιο την τεχνητή νοημοσύνη και τους ανθρώπινους θεσμούς. Ποια σχέση βλέπετε ανάμεσα στην τεχνολογία και την ανθρώπινη ηθική;

Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι κάτι παραπάνω από την έξυπνα συσσωρευμένη δική μας γνώση. Ο άνθρωπος, ως εξέλιξη των ειδών επί της Γης (και μόνο επί της Γης, όπως επισημαίνει και ο Σπίλμπεργκ στη τελευταία του ταινία DISCLOSURE DAY), γεννήθηκε για τη γνώση. Με τη ΤΝ μπορούμε όλοι (εν δυνάμει φυσικά) με ίσους όρους, να μοιραζόμαστε όλες τις πολύτιμες πληροφορίες που έχουμε μέχρι τώρα κατορθώσει να αποκρυπτογραφήσουμε από το Σύμπαν, με τόσο πόνο και κόπο επί τόσους αιώνες πολιτισμού. Η ανθρώπινη ηθική έχει πάντα να κάνει με την χρήση των πληροφοριών αυτών. Αν λοιπόν μπορούν τελικά να επικρατήσουν τα «καλά» γονίδιά μας, όλα θα πάνε καλά. Αν όχι, η Χιροσίμα, όπως πάντα, δεν απέχει και πολύ μακριά.

Η έννοια της «Εντοπίας» δείχνει μια νέα αρχή για την ανθρωπότητα. Τι χρειάζεται, κατά τη γνώμη σας, για να ξαναχτιστεί ένας κόσμος από το μηδέν;

Να αλλάξει ο τρόπος που σκεπτόμαστε. Οι νέες γενιές νομίζω ότι αυτό το έχουν και ίσως έτσι να μπορούμε να πούμε ότι τα βήματα που έκανε η δική μου γενιά, με τους χίπις, αλλά και τα Πολυτεχνεία, δεν θα πάνε χαμένα. Στα χέρια των νέων παιδιών είναι να πούνε «αυτό δεν το θέλουμε πια έτσι, δεν έχει κανένα νόημα, πάμε να ψάξουμε για κάτι καλύτερο», όπως λέει στο τέλος του βιβλίου και ο Αδάμ.

Πόσο επηρέασε η περίοδος της πανδημίας Covid-19 τη σύλληψη και τη γραφή του βιβλίου;

Επηρέασε τεχνικά μεν, γιατί τότε διάβασα απερίσπαστα κάποια βιβλία Φυσικής και Κοσμολογίας και προσέγγισα σπουδαίες θεωρίες. Και, μετά, ως αντίδραση, γιατί είχα μείνει έκπληκτος από την προχειρότητα της σκέψης κάποιων ανθρώπων. Και γιατί, αφελώς, πίστευα ότι η ανθρωπότητα θα είχε μάθει κάτι πολύτιμο από την περιπέτεια αυτή.

Αν έπρεπε να μείνει ένα βασικό ερώτημα από το βιβλίο σας, ποιο θα θέλατε να συνεχίσει να απασχολεί τον αναγνώστη μετά το τέλος της ανάγνωσης;

Να δούμε τι δεν έχουμε κάνει καλά και με τιμιότητα να το διορθώσουμε. Να σκεφτούμε «αυτό θα συνέβαινε στον Κύβο; Θα συνέβαινε ποτέ στη Νέα Γη;» Κάθε φορά που θα βλέπουμε στις ειδήσεις ένα βομβαρδισμό, μια γυναικοκτονία, ένα βιασμό, ένα φόνο, μια κακοποίηση, ακόμα και ένα τροχαίο από ασυνείδητο οδηγό, να αναρωτιόμαστε αν πραγματικά μας άρεσε αυτό και να σκεπτόμαστε τι μπορούμε να κάνουμε για να το αλλάξουμε.

Βλαρα Αλεξία