δρ Πάρβη Πάλμου: "Η κοινωνία δεν επιβάλλει μόνο συμπεριφορές, επιχειρεί πολλές φορές να επιβάλει και την ίδια την ύπαρξη".

Στο βιβλίο Φύλα-μορφές και διαμορφώσεις, η δρ Πάρβη Πάλμου προσεγγίζει το φύλο ως βιωμένη, δυναμική εμπειρία, ανοίγοντας έναν ουσιαστικό διάλογο γύρω από την ταυτότητα, τη φυλοδιαφορετικότητα και την ανάγκη για επιβεβαιωτική φροντίδα. Μέσα από τη συνάντηση της ψυχοθεραπευτικής πράξης με τη θεωρία, τη Gestalt και το Focusing, το βιβλίο συνθέτει έναν λόγο βαθιά ανθρώπινο και πολιτικά επίκαιρο, που απευθύνεται τόσο στους ειδικούς όσο και σε κάθε αναγνώστη που θέλει να κατανοήσει το φύλο πέρα από στερεότυπα, φόβους και κανονιστικά σχήματα.

Στο βιβλίο σας δεν προσεγγίζετε το φύλο ως σταθερή κατηγορία αλλά ως βιωμένη εμπειρία. Πώς μπορεί αυτή η οπτική να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας και τους άλλους; 

Στο βιβλίο υποστηρίζω ότι το φύλο δεν είναι απλώς μια κοινωνική κατηγορία ούτε μια βιολογική ετικέτα. Είναι μια βιωμένη εμπειρία που αναδύεται στη συνάντηση του οργανισμού με το περιβάλλον του. Από τη σκοπιά της Gestalt μιλάμε για τον εαυτό ως διαδικασία και όχι ως σταθερό αντικείμενο. Για αυτό με ενδιαφέρει περισσότερο το πώς ένα πρόσωπο βιώνει το φύλο του παρά το πώς ταξινομείται από τους άλλους.

Όταν μετακινούμαστε από την κατηγοριοποίηση προς τη βιωμένη εμπειρία, ανοίγει χώρος για περισσότερη ελευθερία, περιέργεια και ανθρώπινη συνάντηση. Το φύλο παύει να είναι ένα κουτάκι στο οποίο πρέπει να χωρέσουμε και γίνεται μια ζωντανή διαδικασία νοηματοδότησης του εαυτού.

Μετά από περισσότερα από δεκαπέντε χρόνια κλινικής και κοινοτικής εργασίας, ποια θεωρείτε ότι είναι η μεγαλύτερη παρανόηση που εξακολουθεί να κυριαρχεί γύρω από τις τρανς, μη δυαδικές και ίντερσεξ ταυτότητες;

Νομίζω ότι η μεγαλύτερη παρανόηση είναι πως πρόκειται για κάτι καινούργιο, μια μόδα ή μια ιδεολογία. Η ποικιλομορφία του φύλου υπήρχε πάντοτε. Υπήρχε πριν από τα κοινωνικά δίκτυα, πριν από τους σημερινούς πολιτικούς πανικούς και πριν από τις σύγχρονες ταυτότητες όπως τις ονομάζουμε σήμερα. Πριν την αποικιοκρατία.

Μια δεύτερη παρανόηση είναι ότι τα τρανς πρόσωπα χρειάζεται διαρκώς να αποδεικνύουμε ποιοι είμαστε. Η εμπειρία μου, τόσο ως επαγγελματία ψυχικής υγείας όσο και ως ΛΟΑΤΚΙ+ πρόσωπο που δεν βιώνει το φύλο ως δίπολο, είναι ότι δεν ζητάμε τίποτα περισσότερο από αυτά που θα έπρεπε να θεωρούνται αυτονόητα για όλους: αξιοπρέπεια, ασφάλεια, πρόσβαση στην υγεία, ίση μεταχείριση και σεβασμό στον αυτοπροσδιορισμό μας.

Το βιβλίο αναδεικνύει τις επιπτώσεις της ετεροκανονικότητας στη διαμόρφωση της ανθρώπινης εμπειρίας. Πώς επηρεάζουν τα κανονιστικά πρότυπα φύλου ακόμη και ανθρώπους που δεν αμφισβητούν τη δική τους σχέση με το φύλο;

Τα κανονιστικά πρότυπα φύλου επηρεάζουν όλους τους ανθρώπους. Τα cis πρόσωπα συχνά κουβαλούν ενδοβολές για το πώς πρέπει να είναι ένας άνδρας ή μια γυναίκα. Τα τρανς και φυλοδιαφορετικά πρόσωπα συχνά κουβαλούν κάτι ακόμη βαρύτερο: ενδοβολές για το τι πρέπει να είναι, όχι δηλαδή πώς να είναι το φύλο μας αλλα πιο πρέπει να είναι το φύλο μας.

Αυτό είναι μια σημαντική διαφορά που αναφέρω και στο βιβλίο. Η κοινωνία δεν επιβάλλει μόνο συμπεριφορές. Επιχειρεί πολλές φορές να επιβάλει και την ίδια την ύπαρξη. Όταν ένα πρόσωπο μεγαλώνει ακούγοντας διαρκώς ποιο «πρέπει» να είναι, δημιουργείται μια εσωτερικευμένη σχάση ανάμεσα στη βιωμένη εμπειρία και στις κοινωνικές προσδοκίες. Αυτή η σχάση αφορά όλους μας, απλώς στα τρανς και φυλοδιαφορετικά πρόσωπα συχνά γίνεται πιο ορατή.

Συνδυάζετε την επιβεβαιωτική ψυχοθεραπεία με τις προσεγγίσεις Gestalt και Focusing. Τι προσφέρει αυτή η συνθετική προσέγγιση;

Η επιβεβαιωτική θεραπεία, η Gestalt και το Focusing συναντιούνται σε κάτι πολύ σημαντικό: δεν προσπαθούν να πουν σε ένα πρόσωπο ποιο είναι. Αντίθετα, δημιουργούν τις συνθήκες ώστε να ακούσει βαθύτερα τη δική του εμπειρία.

Η Gestalt δίνει έμφαση στην επίγνωση, στη σχέση και στην επαφή. Το Focusing μας φέρνει σε επαφή με τη βιωμένη αίσθηση, με αυτό που ο EugeneGendlin ονόμασε feltsense. Όταν συνδυάζονται, δεν έχουμε μια θεραπεία που αξιολογεί ή εγκρίνει ταυτότητες, αλλά μια θεραπεία που υποστηρίζει την αυθεντική επαφή ενός προσώπου με τον εαυτό του.

Σε μια εποχή έντονων κοινωνικών και πολιτικών αντιπαραθέσεων γύρω από το φύλο, πώς μπορεί ο διάλογος να μετακινηθεί από τη σύγκρουση προς την ουσιαστική κατανόηση;

Πιστεύω ότι χρειάζεται περισσότερη περιέργεια και λιγότερη βεβαιότητα. Όταν σταματήσουμε να μιλάμε για ανθρώπους και αρχίσουμε να μιλάμε με ανθρώπους, αλλάζει η ποιότητα της συζήτησης.

Τα τελευταία χρόνια παρατηρώ ότι οι δημόσιες συζητήσεις για το φύλο γίνονται συχνά χωρίς τα ίδια τα τρανς πρόσωπα. Άλλοι μιλούν για αυτά, άλλοι αποφασίζουν για αυτά και άλλοι εξηγούν την εμπειρία τους. Η πραγματική συνάντηση ξεκινά όταν αφήσουμε χώρο στη βιωμένη εμπειρία και όχι μόνο στις θεωρίες ή στους φόβους μας.

Το βιβλίο απευθύνεται και σε γονείς, εκπαιδευτικούς και ευρύτερα στο κοινό. Ποια είναι τα βασικά εφόδια για όποιον θέλει να σταθεί υποστηρικτικά δίπλα σε ένα πρόσωπο που διερευνά ή εκφράζει τη φυλοδιαφορετικότητά του;

Να ακούει, να σέβεται και να είναι πρόθυμο να μάθει. Δεν χρειάζεται να γνωρίζει όλες τις έννοιες ούτε να έχει όλες τις απαντήσεις.

Αυτό που χρειάζεται περισσότερο ένα πρόσωπο που διερευνά ή εκφράζει τη φυλοδιαφορετικότητά του είναι να νιώθει ότι δεν χρειάζεται να απολογηθεί για την ύπαρξή του. Η αποδοχή από ένα μέλος της οικογένειας, ένα πρόσωπο στην εκπαίδευση ή έναν επαγγελματία υγείας μπορεί να λειτουργήσει προστατευτικά και να αλλάξει ολόκληρη την πορεία μιας ζωής.

 Μέσα από τις ιστορίες και τις βιωματικές ασκήσεις που περιλαμβάνονται στο βιβλίο, ποιον ρόλο παίζει η προσωπική αφήγηση στη διαδικασία της αυτογνωσίας και της ψυχικής ενδυνάμωσης;

Οι άνθρωποι οργανώνουμε την εμπειρία μας μέσα από αφηγήσεις. Όταν ένα πρόσωπο έχει μεγαλώσει ακούγοντας ότι είναι λάθος, υπερβολικό, μπερδεμένο ή αφύσικο, πολλές φορές χρειάζεται να ξαναγράψει την ιστορία του.

Οι βιωματικές ασκήσεις Gestalt και Focusing δεν προσπαθούν να δώσουν μια νέα ταυτότητα. Βοηθούν το πρόσωπο να ακούσει τη δική του φωνή κάτω από όλες τις ενδοβολές, τις κοινωνικές επιταγές και τις προσδοκίες των άλλων. Εκεί συχνά ξεκινά η πραγματική ενδυνάμωση.

 Αν το βιβλίο σας μπορούσε να αφήσει μία μόνο παρακαταθήκη στον δημόσιο διάλογο για το φύλο, ποια θα θέλατε να είναι αυτή;

Ότι η ανθρώπινη ποικιλομορφία δεν είναι πρόβλημα προς επίλυση. Είναι μια πραγματικότητα προς κατανόηση, σεβασμό και προστασία, όπως τόνισε και η αείμνηστη τρανς ακtιβιστρια Μαρίνα Γαλανού.

Αν υπάρχει ένα μήνυμα που θα ήθελα να μείνει, είναι ότι το φύλο είναι βίωμα και όχι ιδεολογία. Και ότι η αξιοπρέπεια, ο αυτοπροσδιορισμός και η πρόσβαση στην επιβεβαιωτική φροντίδα δεν είναι προνόμια. Είναι θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα.

Αν το βιβλίο συμβάλει έστω και λίγο στη δημιουργία περισσότερων χώρων όπου οι άνθρωποι μπορούν να υπάρχουν χωρίς φόβο, χωρίς παθολογιοποίηση και χωρίς να χρειάζεται να αποδείξουν ποια είναι, τότε θα έχω πετύχει τον στόχο μου.

Βλάρα Αλεξία