Κατερίνα Γυφτάκη-Μπεκ: "Η μνήμη και το τραύμα αναπόφευκτα αλλάζουν ολοκληρωτικά τους ήρωες μου, αλλά μέσα από το πείσμα και την αποφασιστικότητα τους καταφέρνουν να ξεπεράσουν την επίδραση του παρελθόντος".

Η Κατερίνα Γυφτάκη-Μπεκ επιστρέφει με το μυθιστόρημα Σοφία – Ήταν κάποτε το όνομά μου, ένα πολυεπίπεδο έργο που συνδυάζει την ιστορική μυθοπλασία, την περιπέτεια και την αναζήτηση της ταυτότητας. Με φόντο ιστορικές αναταράξεις, έντονες ανθρώπινες συγκρούσεις και βαθιά υπαρξιακά ερωτήματα, η συγγραφέας εξερευνά τη δύναμη της μνήμης, των επιλογών και της δεύτερης ευκαιρίας. Στη συνέντευξη που ακολουθεί μιλά για την έμπνευση, τους συμβολισμούς και τα διαχρονικά ζητήματα που διατρέχουν το νέο της βιβλίο.

Το μυθιστόρημα παρουσιάζεται ως ένα σαρωτικό αφήγημα με δαιδαλώδη πλοκή, ανατροπές και ιστορικές διαδρομές από τη Γαλλική Επανάσταση έως τον Νέο Κόσμο. Ποια ήταν η αφετηρία για μια τόσο εκτεταμένη χρονικά και γεωγραφικά αφήγηση;

Όλες μου οι ιστορίες  εκτείνονται σε διάφορα μήκη και πλάτη της γης, όπως και σχεδόν όλες οι ιστορίες μου έχουν παρελθοντική ιστορία μέσα τους, αν και το παρελθόν ζωντανεύει πάλι και πάλι, το βλέπουμε γύρω μας σε όλον του τον άξονα. Όσο για το ξεκίνημα αυτής της ιστορίας, δεν γνωρίζω ακριβώς πως και πότε γεννήθηκε. Νομίζω πως από παιδί ένιωθα δέος ακούγοντας  συζητήσεις για την Γαλλική επανάσταση, ή άλλοτε παρακολουθώντας ταινίες στο σινεμά. Βέβαια εκείνα τα χρόνια δεν μπορούσα ποτέ να φανταστώ πως θα ερχόταν μια μέρα που θα έγραφα μια ιστορία που εκτυλίσεται μέσα σε εκείνη την ταραγμένη εποχή.

Στο επίκεντρο βρίσκεται μια ηρωίδα που αλλάζει όνομα και ταυτότητα. Τι σημαίνει για εσάς η πράξη της μετονομασίας μέσα στο πλαίσιο της μνήμης, της επιβίωσης και της ελευθερίας;

Πάντα αναρρωτιόμουν αν άραγε ένας άνθρωπος θα μπορούσε να αλλάξει την ζωή του αλλάζοντας το όνομά του. Αν ένα καινούργιο όνομα είχε μέσα του τη δύναμη να σβήσει την θλίψη τα λάθη και τις απώλειες του παρελθόντος και να μας ανοίξει μια εντελώς νέα σελίδα «tabularasa» όπως λένε. Ένα νέο όνομα να έχει τη δύναμη να ξεκινήσει μια νέα φωτεινή ζωή όπου δεν υπάρχει καμμιά σκιά, και όλες οι επιλογές να είναι και πάλι στο χέρι μας. Γνώριζα κάποτε έναν συγγραφέα που αποφάσισε μια μέρα να καταταγεί από μόνος του στην περίφημη και τρομαχτική Λεγεώνα των ξένων και να δραπετεύσει διασχίζοντας την έρημο. Όταν τον ρώτησα γιατί το έκανε αυτό, μου είχε απαντήσει «ήθελα να δώσω στον εαυτό μου ένα νέο όνομα κι όχι εκείνο που οι γονείς μου είχαν επιλέξει για εμένα.

Πώς ισορροπείτε ανάμεσα στη συναισθηματική ένταση και την αφηγηματική συνοχή σε μια τόσο πολυεπίπεδη ιστορία;

Αν δεν υπάρξει συναισθηματική ένταση δεν υπάρχει και αφηγηματική συνοχή νομίζω. Η συνοχή είναι εκεί έτοιμη να αλλάξει και να προσαρμοστεί στην συναισθηματική ένταση.

Τα παιχνίδια εξουσίας και η διαφθορά φαίνεται να αποτελούν βασικούς άξονες του έργου. Τι σας ενδιέφερε περισσότερο να φωτίσετε μέσα από αυτή τη σκοτεινή κοινωνικοπολιτική διάσταση;

Την πολυπλοκότητα και την επικινδυνότητα μιας από τις πιο ταραγμένες εποχές της ανθρωπότητας και το πως έρχονται στην επιφάνεια τα πιο βαθιά και πρωτόγονα ένστικτα των ανθρώπων μέσα στην πίεση αλλά και την απελευθέρωση μιας τόσο βάναυσης εποχής.

Το ερωτικό τρίγωνο της ιστορίας παρουσιάζεται ως κεντρικός δραματικός πυρήνας. Τι σας ενδιαφέρει περισσότερο σε αυτή τη δυναμική των σχέσεων;

Ίσως να με ενδιέφερε, υποσυνείδητα, το πως η ζωή έχει την κεραυνοβόλο δύναμη να αλλάξει την πορεία ακόμα και του πιο δυνατού έρωτα. Αυτό όμως που δεν μπόρεσα να απαντήσω στην ιστορία μου, είναι αν πράγματι το παρελθόν ξεχνιέται.

Πιστεύετε ότι η ανθρώπινη μοίρα καθορίζεται ή διαμορφώνεται μέσα από τις επιλογές;

Συμβαίνουν μάλλον και τα δυο. Οι επιλογές ορισμένες φορες είναι αναγκαίες οπότε η μοίρα έχει το δυνατότερο χαρτί. Το πως θα λειτουργήσουμε σε κάθε επιλογή, δεν είναι στο χέρι της μοίρας αλλά στο δικό μας. Εκεί την νικάμε εμείς. Πάντως το παιχνίδι της ζωής παίζεται πάντα μαζί της οπότε δεν μπορούμε να την αγνοήσουμε.

Πόσο καθοριστική είναι η μνήμη και το τραύμα στη διαμόρφωση της ταυτότητάς των ηρώων σας;

 Η μνήμη και το τραύμα αναπόφευκτα αλλάζουν ολοκληρωτικά τους ήρωες μου, αλλά μέσα από το πείσμα και την αποφασιστικότητα τους καταφέρνουν να ξεπεράσουν την επίδραση του παρελθόντος.

8.Αν έπρεπε να συμπυκνώσετε το κεντρικό διακύβευμα του μυθιστορήματος σε μία ερώτηση, ποια θα ήταν αυτή που αφήνετε τελικά να αιωρείται στον αναγνώστη;

Είστε έτοιμοι να εγκαταλείψετε αυτό που πιστεύατε με όλη σας τη δύναμη πως είναι καθοριστικό για την ευτυχίας σας και να στρέψετε το βλέμμα σε μια άλλη ευτυχία άγνωστη , χωρίς τύψεις;

 Βλάρα Αλεξία