Βασίλειος Α. Κυβέλλος: : "Το όνειρο είναι το διαβατήριο για το πέρασμα του πρωταγωνιστή στο παράλληλο σύμπαν του παρελθόντος του".

Με αφορμή το μυθιστόρημά του «Ο παράδεισος δεν έχει αγνοούμενους», ο Βασίλειος Α. Κυβέλλος μιλά για τη μνήμη, την απώλεια και τα τραύματα που άφησε ο Εμφύλιος στις ζωές των ανθρώπων. Βασισμένο σε αληθινά γεγονότα, το βιβλίο φωτίζει τη δύναμη της ανθρώπινης αντοχής, την αναζήτηση της αλήθειας και τη δύσκολη πορεία προς τη συμφιλίωση με το παρελθόν.

 

Βασίλειος Α. Κυβέλλος

Το βιβλίο σας βασίζεται σε αληθινά γεγονότα. Πώς ήρθατε σε επαφή με αυτή την ιστορία και τι ήταν αυτό που σας ώθησε να τη μεταφέρετε στη λογοτεχνία;

Η  αληθινή ιστορία πίσω από το μυθιστόρημα αυτό, με συνοδεύει σαν αφήγηση του πατέρα μου από τα προεφηβικά μου χρόνια. Ενηλικιώθηκα ζώντας ξανά και ξανά τη φρίκη που βίωσε ως  δεκατριάχρονο παιδί στον Εμφύλιο. Ήταν πάντα αναπόσπαστο κομμάτι όχι μόνο της ατομικής μα και της συλλογικής μνήμης της ευρύτερης οικογένειάς μας. Ήταν ο κόμπος στον λαιμό, ο βουβός λυγμός, ο καημός του πατέρα και των θείων μου. Ήταν το αναμμένο τσιγάρο στα χέρια του, που του έκαιγε τα δάχτυλα πριν σβήσει. Αυτός ο λυγμός με ώθησε να αφηγηθώ το πραγματικό γεγονός και να στηρίξω πάνω του τα στοιχεία της μυθοπλασίας  εκείνα, που θα τον έκαναν να πάψει να είναι βουβός και να μετατραπεί σε ηχηρό μνημόσυνο. Επί πλέον, ήθελα να αναδείξω την αλήθεια της ψυχής του πατέρα μου και να του δώσω,  έστω και μετά τον θάνατό του μυθιστορηματικά, τη δυνατότητα να αναρωτηθεί τι θα έκανε αν ξαναζούσε τα τραγικά εκείνα γεγονότα.

Ο Εμφύλιος Πόλεμος εξακολουθεί να αποτελεί μια ανοιχτή πληγή στη συλλογική μνήμη της Ελλάδας. Ποια πτυχή εκείνης της περιόδου θελήσατε κυρίως να φωτίσετε μέσα από την πορεία του Λευτέρη;

Ακούγεται πολλές φορές η απλοϊκή προσέγγιση ότι σε έναν πόλεμο δεν πρέπει να μας παραξενεύει η φρίκη. Ο Εμφύλιος όμως αποτελεί ανοιχτή πληγή γιατί σε πολλές περιπτώσεις τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν και από τις δυο πλευρές ενδεχομένως, στερούνταν οποιασδήποτε έστω και προσχηματικής ιδεολογικής επένδυσης. Ιδιαίτερα δε στην Πελοπόννησο δρούσαν παρακρατικές αντικομμουνιστικές ομάδες που προέβαιναν σε φρικαλεότητες, με σκοπό, δήθεν την προστασία των ντόπιων από το ΕΑΜ, ενώ στην πραγματικότητα δολοφονούνταν κι εξαφανίζονταν άμαχοι και αθώοι, που ελάχιστη ή καμιά σχέση δεν είχαν με αυτό. Αυτή την πτυχή του αναίτιου θρήνου, της απροσχημάτιστης ακόμη και για τη λογική ενός πολέμου, περιφρόνησης της ανθρώπινης υπόστασης θέλησα να φωτίσω ως μέλος μιας οικογένειας που υπέστη τη φρίκη που περιέγραψα.

Πώς πιστεύετε ότι τα τραύματα της παιδικής ηλικίας διαμορφώνουν ολόκληρη τη ζωή  ενός ανθρώπου;

Εξαρτάται πάντα από τη φύση των τραυμάτων αυτών, από το οικογενειακό περιβάλλον που καλείται να διαχειριστεί και να υποστηρίξει το παιδί, καθώς και από την ύπαρξη ή όχι συνεκτικού κοινωνικού ιστού. Παιδικά τραύματα του τύπου της απώλειας αγαπημένων προσώπων ιδιαίτερα αν αυτή έχει συντελεστεί με βίαιο και ακατανόητο για το παιδί τρόπο, το σημαδεύουν για πάντα. Πόσο μάλλον αν η οικογένεια σκορπίσει λόγω αυτής της απώλειας  και μάλιστα σε περιβάλλον πολέμου με τον κοινωνικό περίγυρο αδρανή και φοβισμένο. Δεν μπορεί παρά να κουβαλά το παιδί, αυτό το τραύμα σε όλη του τη ζωή. Στη σημερινή εποχή βέβαια, η οργανωμένη κοινωνία διαθέτει τις δομές κοινωνικής και ψυχολογικής υποστήριξης των παιδιών, ώστε αυτά να το διαχειριστούν όσο γίνεται πιο ανώδυνα για την εξέλιξή τους. Την ιστορική όμως περίοδο στην οποία αναφέρθηκα στο μυθιστόρημά μου, παιδιά που βίωσαν αντίστοιχα τραύματα πρέπει να θεωρηθούν ήρωες αν ως ενήλικοι κατάφεραν να ενταχθούν ομαλά στην κοινωνία σαν λειτουργικά μέλη της.

Είναι, κατά τη γνώμη σας, η μνήμη περισσότερο βάρος ή δύναμη για εκείνους που έχουν βιώσει μεγάλες απώλειες;

Ωραία ερώτηση! Το ίδιο αναρωτήθηκα κι εγώ κάμποσες φορές με αφορμή το μυθιστόρημα. Προσπαθώντας να μπω στα παπούτσια του πρωταγωνιστή, συνειδητοποίησα ότι για εκείνον η απώλεια ήταν βάρος για πάρα πολύ καιρό, που όμως τελικά έγινε δύναμη για αναζήτηση κάθαρσης. Η ερώτησή σας όμως απευθύνεται σε εμένα που είμαι πιο φθαρτός από τον Λευτέρη. Βάρος αβάσταχτο θα ένιωθα τη μνήμη τόσο τραγικών απωλειών και κάτω από παρόμοιες συνθήκες. Θα πάλευα κι εγώ να τη μετατρέψω σε δύναμη όπως μου έμαθε εκείνος, αλλά δεν είμαι σίγουρος ότι θα το κατάφερνα.

Σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη της ιστορίας παίζουν ένα όνειρο και οι αναπάντεχες συναντήσεις με το παρελθόν. Τι συμβολίζουν αυτά τα στοιχεία και γιατί επιλέξατε να τα εντάξετε στην αφήγηση;

Το όνειρο είναι το διαβατήριο για το πέρασμα του πρωταγωνιστή στο παράλληλο σύμπαν του παρελθόντος του, όπου ξαναζώντας τα δραματικά γεγονότα έχει την ευκαιρία – μέσα από τις αναπάντεχες αυτές συναντήσεις, να αναμετρηθεί με τον ίδιο του τον εαυτό και με τον υπαίτιο της φρίκης που βίωσε.

Ο τίτλος «Ο παράδεισος δεν έχει αγνοούμενους» είναι ιδιαίτερα συγκινητικός και πολυσήμαντος. Πώς γεννήθηκε και ποιο είναι το βαθύτερο μήνυμα που κρύβει;

Γεννήθηκε από την ανάγκη να βρεθεί ένας τόπος για την ανάπαυση των αδικοχαμένων ψυχών, ένας τόπος που δεν βρέθηκε ποτέ επί γης. Γεννήθηκε επίσης από την ανάγκη να ελπίσει ο πρωταγωνιστής μου ότι οι νεκροί του κάποτε θα ξεκουραστούν και δεν θα βασανίζονται αιώνια. Κι αν στη φθαρτή μας καθημερινότητα υπάρχουν αθώες ανθρώπινες ψυχές που αγνοούνται, στον Παράδεισο όχι! Εκεί δεν υπάρχουν αγνοούμενοι. Αργά ή γρήγορα θα διαβούν την Πύλη του αυτοί που επιλέχθηκαν.

Η αναζήτηση της αλήθειας και της κάθαρσης έρχεται για τον Λευτέρη πολύ αργά στη ζωή του. Πιστεύετε ότι υπάρχει ποτέ «αργά» για τη συμφιλίωση με το παρελθόν και με τον εαυτό μας;

Είναι αυτονόητο ότι όσο πιο νωρίς στη ζωή μας συντελεστεί η διαδικασία αυτή, τόσος πιο πολύς χρόνος μας απομένει να απολαύσουμε τους καρπούς αυτής της συμφιλίωσης με το παρελθόν και με τον εαυτό μας. Όχι όμως! Δεν υπάρχει «αργά» για κάτι τέτοιο. Άλλωστε ο δρόμος που διανύθηκε μέχρι να γίνει αυτή η υπέρβαση, έχει κι αυτός τη σημασία και τη συμβολή του στην αυτογνωσία μας.

Τι θα θέλατε να αποκομίσουν οι νεότερες γενιές, που δεν έχουν προσωπικά βιώματα από τον Εμφύλιο, διαβάζοντας αυτό το μυθιστόρημα;

Θα ευχόμουν να μπορούσαν να συνειδητοποιήσουν ότι τη φρίκη αυτής της ιστορικής περιόδου την ανάθρεψαν άνθρωποι. Άνθρωποι που κατά τεκμήριο δεν γεννιούνται εγκληματίες αλλά γίνονται. Η φρίκη γεννά φρίκη και η αλυσίδα αυτή είναι πολύ δύσκολο να σπάσει. Έχω ελπίδα στους νέους. Δε θα επιτρέψουν να ευδοκιμήσουν μισαλλόδοξα και αντικοινωνικά κηρύγματα. Θα ευχόμουν να θυμούνται μια φράση από το μυθιστόρημα που αφορά τον Λευτέρη:

«Μερικοί άνθρωποι δεν είναι πλασμένοι για να γίνουν ήρωες. Όμως οι αληθινοί ήρωες είναι αυτοί που καταφέρνουν να μείνουν στη ζωή τους πραγματικοί άνθρωποι.»

Αλεξία Βλάρα για το Open mind