Έλσα Φαραζή: "Οι κλειστοί χώροι, όπως είναι τα διαμερίσματα μιας πολυκατοικίας, φιλοξενούν ανθρώπους με διαφορετική καταγωγή, διαφορετικούς χαρακτήρες, αξίες, παιδεία, ήθη και βιώματα, τα οποία επηρεάζουν και διαμορφώνουν τον τρόπο ζωής τους.

Στο μυθιστόρημα «Πίσω από πόρτες και ξέστρωτα σεντόνια», η Έλσα Φαραζή ανοίγει τις κλειστές πόρτες μιας παλιάς αθηναϊκής πολυκατοικίας και φωτίζει τις ιστορίες των ανθρώπων που κατοικούν πίσω από αυτές. Μέσα από μυστικά, επιθυμίες, τραύματα και σχέσεις που δοκιμάζονται, η συγγραφέας συνθέτει ένα πολυφωνικό ψηφιδωτό της σύγχρονης ανθρώπινης εμπειρίας.

Η πολυκατοικία στον Λυκαβηττό λειτουργεί σχεδόν σαν ζωντανός οργανισμός στο μυθιστόρημα. Τι σας ενδιέφερε περισσότερο σε αυτή τη μικροκοινωνία ανθρώπων που συνυπάρχουν, αλλά παραμένουν βαθιά απομονωμένοι;

Είναι αλήθεια πως μια πολυκατοικία είναι μια μικρογραφία της κοινωνίας μας. Πίσω από τις κλειστές πόρτες ζουν άνθρωποι με τις δικές τους προσωπικές ιστορίες, στην αρχή άγνωστοι μεταξύ τους. Η επαφή αρχίζει με τις πρώτες καλημέρες – κάποιες θερμές, κάποιες απόμακρες και άλλες βουβές, εκφρασμένες μόνο με μια ανεπαίσθητη κίνηση του κεφαλιού. Με τον καιρό κάποιοι ένοικοι, περισσότερο κοινωνικοί και εξωστρεφείς, δεν περιορίζονται στην καλημέρα, αλλά δημιουργούν σχέσεις συμπάθειας, φιλίας, ακόμη και εχθρότητας κάποιες φορές. Όλοι τους ζουν το παρόν της καθημερινότητας και όλοι κουβαλούν ένα παρελθόν.

Αυτό που θέλω να αναδείξω είναι την πολυπλοκότητα των ανθρώπινων χαρακτήρων, σχέσεων και συναισθημάτων που αναδύονται μέσα από τις εσωτερικές ψυχικές συγκρούσεις των ενοίκων της.

Ο τίτλος, Πίσω από πόρτες και ξέστρωτα σεντόνια, είναι ιδιαίτερα φορτισμένος και υπαινικτικός. Πώς γεννήθηκε και τι θέλετε να αποκαλύψει, πριν ακόμη ο αναγνώστης ανοίξει το βιβλίο;

Ο τίτλος γεννήθηκε από μια ιδέα του εκδότη μου και πράγματι υπονοεί πολλά. Σ’ ένα τραγούδι του, ο Τζιμ Μόρισον λέει πως «υπάρχουν πράγματα γνωστά και πράγματα άγνωστα, κι ανάμεσά τους πόρτες»· πόρτες πίσω από τις οποίες κρύβονται ανείπωτα μυστικά, παθιασμένοι έρωτες, αλλά και προδοσίες, προσποιητές συμπεριφορές, φόβοι, ελπίδες, κακοποίηση –σεξουαλική, λεκτική, ψυχολογική, σωματική– και ελλιπή συναισθήματα που δοκιμάζουν τις ψυχικές αντοχές των ανθρώπων που τα βιώνουν.

Στο οπισθόφυλλο, η ατμόσφαιρα κινείται ανάμεσα στο οικείο και το σχεδόν ανησυχητικό. Πώς δουλέψατε αυτή τη λεπτή ισορροπία ώστε το καθημερινό να αποκτά υπόγεια ένταση;

Στα διαμερίσματα μιας πολυκατοικίας ζουν άνθρωποι με διαφορετικούς χαρακτήρες. Κάποιοι είναι φιλήσυχοι, πράοι, ευγενικοί, λιγότερο σύνθετοι και κάποιοι άλλοι είναι προβληματικοί, αγενείς, με αποκλίνουσες, κακοποιητικές ή και ανήθικες συμπεριφορές, που εκδηλώνονται χωρίς ντροπή πίσω από τις κλειστές πόρτες, με την αλήθεια τους να ακροβατεί ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι. Μια αλήθεια που, με θόρυβο ή αθόρυβα, θα βρει τον δρόμο να αποκαλύψει τα κρυμμένα.

Η μοναξιά και η επιθυμία παρουσιάζονται ως δυο δυνάμεις που συνυπάρχουν σε κάθε διαμέρισμα. Τι σας ενδιαφέρει να φωτίσετε για τις ανθρώπινες σχέσεις μέσα σε τόσο κλειστούς χώρους;

Οι κλειστοί χώροι, όπως είναι τα διαμερίσματα μιας πολυκατοικίας, φιλοξενούν ανθρώπους με διαφορετική καταγωγή, διαφορετικούς χαρακτήρες, αξίες, παιδεία, ήθη και βιώματα, τα οποία επηρεάζουν και διαμορφώνουν τον τρόπο ζωής τους. Τα ερωτήματα που με απασχολούν και αφορούν τις ανθρώπινες σχέσεις είναι πάντα τα ίδια. Πόσα δύσκολα αντέχουμε; Σε πόσα αντιστεκόμαστε και από πόσα λιποτακτούμε; Τι κάνουμε με τις σκιές μας και πόσο επηρεάζει το ανεπαρκές συναίσθημα τις επιλογές μας, καθώς κάποιες από αυτές πάνε τη ζωή μας μπροστά και κάποιες τη ρημάζουν; Και είναι αλήθεια πως οι ξεκάθαρες απαντήσεις σπανίζουν, καθώς οι βεβαιότητες προϋποθέτουν παραδοχή, θάρρος, αλήθεια και αποφασιστικότητα;

 

Τα μυστικά των ενοίκων περιγράφονται σαν κάτι ζωντανό, σχεδόν ανεξέλεγκτο. Πιστεύετε ότι τα μυστικά τελικά μας προστατεύουν ή μας εκθέτουν αναπόφευκτα;

Υπάρχουν μυστικά που λέγονται και άλλα που δεν λέγονται, γιατί, αν αποκαλυφθούν, μπορεί να καταστρέψουν ζωές. Για να ειπωθούν όσα επιτρέπουμε και αντέχουμε, χρειάζεται να έχουμε με τον άλλο μια σχέση στοργής και εμπιστοσύνης, και συγχρόνως να διαθέτουμε αντοχή στην προδοσία. Πάντα ελλοχεύει η προδοσία σε μια λέξη όπως η εμπιστοσύνη, που στο τέλος γράφεται με «ήτα». Κανείς δεν εξομολογείται τα μυστικά του για να υποστεί μια ψυχολογική ήττα. «Η ψυχή πρέπει να είναι ανοιχτή, αλλά και φυλασσόμενη λίγο», όπως λέει και η Αλκυόνη Παπαδάκη.

Η ατμόσφαιρα της παλιάς αθηναϊκής πολυκατοικίας, με τις μυρωδιές και τις υφές της, είναι ιδιαίτερα έντονη. Πόσο σημαντική είναι για σας η υλικότητα του χώρου στην αφήγηση;

Οι μνήμες δημιουργούν την ατμόσφαιρα. Έντονες ή ξεθωριασμένες, μου φέρνουν στον νου μυρωδιές, γεύσεις και εικόνες μιας άλλης εποχής. Θυμάμαι, παραδείγματος χάριν, πως τα γραφεία της εταιρείας στην οποία εργάστηκα, πριν προσληφθώ στην Ολυμπιακή, στεγάζονταν σε μια τέτοια πολυκατοικία όπως την περιγράφω στο βιβλίο. Επίσης, θυμάμαι τα κυριακάτικα μεσημεριανά τραπέζια (στο τέλος του βιβλίου), όπου μαζευόταν όλη η οικογένεια όχι μόνο για να τιμήσει το φουρνιστό φαγητό, αλλά γιατί εκείνα τα τραπεζώματα σήμαιναν για τα μέλη τους πολλά περισσότερα – όπως συντροφικότητα, συναισθηματική ασφάλεια και μοίρασμα.

Στο βιβλίο φαίνεται πως η αλήθεια βρίσκει πάντα τρόπο να αποκαλυφθεί – ακόμη και από τη σκάλα υπηρεσίας. Ποια είναι η δική σας ματιά πάνω στην έννοια της αποκάλυψης και της αναπόφευκτης έκθεσης;

Η αλήθεια είναι αυτό που ο καθένας πιστεύει για τον εαυτό του. Κυρίως αυτή που δεν του δημιουργεί ενοχές, αλλά μια ψευδαίσθηση επάρκειας. Η αλήθεια του «φαίνεσθαι» που προσβλέπει στις προσδοκίες των άλλων. Αδιαμφισβήτητα, μια ζωή βασισμένη στο φως της αλήθειας αποτελεί μια στέρεη βάση για μια ζωή ποιοτική και με ψυχική υγεία. Η αλήθεια είναι επίγνωση – αν την αντέχουμε.

Τι θα θέλατε να κρατήσει ο αναγνώστης όταν κλείσει την τελευταία σελίδα; Την αίσθηση της αναγνώρισης, της ανατροπής ή κάτι πιο υπόγειο και προσωπικό;

Να σκεφτεί πως συνειδησιακά όλοι ζούμε με τα σωστά και τα λάθη μας. Επίσης, πως οφείλουμε να ζούμε τη ζωή μας χωρίς να περιμένουμε την έγκριση των άλλων, γιατί ο χρόνος που μας έχει δοθεί είναι σύντομος και πολύτιμος για να τον ξοδεύουμε σε αδιέξοδες σκέψεις, σχέσεις και συναισθήματα θυμού, φόβου ή ντροπής. Μέσα από τις ιστορίες των ηρώων μου, να αναγνωρίσει κάτι από τον εαυτό του και να συνειδητοποιήσει ότι δεν πρέπει να νιώθει πως είναι λάθος, αλλά απλώς ανθρώπινος.

 Βλάρα Αλεξία