Χαρά Μένη: "Η μνήμη λειτουργεί ταυτόχρονα ως θεραπεία αλλά και ως πληγή".

Με αφορμή το μυθιστόρημά της «Σκισμένη Σελίδα», η Χαρά Μένη μας μιλά για τη μνήμη, την απώλεια, τη μοναξιά και τη δύναμη της επιλογής. Μέσα από μια ιστορία όπου το παρελθόν συναντά την ανάγκη για επανεκκίνηση, η συγγραφέας εξερευνά τις βαθύτερες πτυχές της ανθρώπινης ταυτότητας, φωτίζοντας τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στις πληγές που μας σημαδεύουν και στην ελπίδα που μας οδηγεί μπροστά.

 

Ο τίτλος «Σκισμένη Σελίδα» παραπέμπει σε μια πραξη διαγραφής ή ρήξης με το παρελθόν. Τι σημαίνει για εσάς αυτή η εικόνα μέσα στο πλαίσιο της ιστορίας;

Η εικόνα της Σκισμένης Σελίδας μου γεννά έντονα συναισθήματα απώλειας αλλά και ελπίδας. Σαν μια συνειδητή προσπάθεια να αφήσει κανείς πίσω του όσα τον πληγώνουν ή όσα δεν θέλει πια να τον ορίζουν. Η σελίδα μπορεί να σκίστηκε, όμως τα ίχνη της παραμένουν· όπως και οι αναμνήσεις που δεν σβήνουν ποτέ ολοκληρωτικά.

 Μέσα στην ιστορία, η Σκισμένη Σελίδα συμβολίζει τη δύσκολη σχέση του ανθρώπου με το παρελθόν του. Είναι η στιγμή που κάποιος αποφασίζει να κλείσει ένα κεφάλαιο της ζωής του ακόμα κι αν αυτό πονάει. Ταυτόχρονα, όμως, εκφράζει και την ανάγκη για μια νέα αρχή, για τη δυνατότητα να γραφτούν νέες σελίδες γεμάτες διαφορετικές εμπειρίες, όνειρα και ελπίδα.

Για μένα, η «Σκισμένη Σελίδα» δεν είναι μόνο σύμβολο δύναμης. Δείχνει το θάρρος να προχωρήσει κανείς μπροστά κουβαλώντας μέσα του όσα έζησε χωρίς να μένει εγκλωβισμένος σε αυτά. Είναι μια υπενθύμιση ότι, όσο κι αν το παρελθόν μας έχει σημαδέψει έχουμε τη δυνατότητα να συνεχίσουμε να γράφουμε τη δική μας ιστορία. Άλλωστε η επιλογή είναι πάντα δική μας…

Η ηρωίδα Σολεδάδ κουβαλά ήδη στο όνομά της τη μοναξιά. Πως δουλέψατε τη σχέση ανάμεσα στο όνομα, τη ταυτότη τα και τη μοίρα της;

  Το όνομα Σολεδάδ δεν επιλέχθηκε τυχαία. Στα ισπανικά σημαίνει "μοναξιά", οπότε από την πρώτη στιγμή κουβαλά ένα συμβολικό βάρος που προϊδεάζει για την πορεία της ηρωίδας. Ωστόσο, με ενδιέφερε να μην εγκλωβιστεί σε μια μονοδιάστατη μοίρα. Η μοναξιά της δεν είναι μόνο μια κατάσταση που της επιβάλλεται από τις συνθήκες αλλά και ένας τρόπος να γνωρίσει τον εαυτό της, να αναμετρηθεί με τις επιθυμίες και τις απώλειές της. Έτσι, το όνομα λειτουργεί σαν ένας διάλογος ανάμεσα στην ταυτότητα και τη μοίρα: μοιάζει να προφητεύει το πεπρωμένο της, αλλά στην πραγματικότητα η ίδια η Σολεδάδ καλείται να αποφασίσει τι σημαίνει αυτή η "μοναξιά" και αν θα την αποδεχθεί, θα την υπερβεί ή θα τη μεταμορφώσει σε δύναμη.

Πιστεύετε ότι η μνήμη λειτουργεί ως θεραπεία ή ως πληγή για τους ήρωές σας;

  Η μνήμη λειτουργεί ταυτόχρονα ως θεραπεία αλλά και ως πληγή. Για τους ήρωές μου, το παρελθόν δεν είναι κάτι στατικό· είναι μια ζωντανή παρουσία που τους συνοδεύει και διαμορφώνει τις επιλογές τους. Από τη μία πλευρά, η μνήμη διατηρεί όσα έχουν αγαπήσει, όσα έχουν χάσει, την ίδια τους την ταυτότητα. Από την άλλη, τους αναγκάζει να επιστρέφουν σε τραύματα, ενοχές ή ανεκπλήρωτες επιθυμίες που δεν έχουν ακόμη συμφιλιωθεί με αυτά.

Με ενδιαφέρει ιδιαίτερα αυτή η αμφισημία: η μνήμη μπορεί να πονά, αλλά η λήθη δεν αποτελεί απαραίτητα λύση. Συχνά η πραγματική θεραπεία έρχεται όχι όταν ξεχνάμε αλλά όταν βρίσκουμε έναν τρόπο να αφηγηθούμε ξανά το παρελθόν μας και να του δώσουμε νέο νόημα. Οι ήρωές μου κινούνται ακριβώς πάνω σε αυτή τη λεπτή γραμμή όπου η ανάμνηση είναι ταυτόχρονα βάρος και δυνατότητα λύτρωσης.

Πόσο καθοριστική είναι για εσάς η έννοια της καταγωγής στη διαμόρφωση της ταυτότητας;

 Δεν αντιμετωπίζω την καταγωγή ως μια σταθερή ετικέτα αλλά ως μια αφήγηση που συνοδεύει τον άνθρωπο σε όλη του τη ζωή. Μας δίνει ένα σημείο εκκίνησης, έναν τρόπο να κατανοήσουμε τον εαυτό μας και τη θέση μας στον κόσμο. Ταυτόχρονα, όμως, η ταυτότητα χτίζεται και μέσα από τις μετακινήσεις, τις συναντήσεις και τις εμπειρίες που μας αλλάζουν.

 

Η σχέση Άλεξ και Σολ φαίνεται να κινείται ανάμεσα στο φως και στο σκοτάδι, στη λύτρωση και στην απώλεια. Τι σας ενδιέφερε περισσότερο να εξερευνήσετε μέσα από αυτή τη δυναμική;

Δεν με ενδιέφερε να παρουσιάσω μια ιδανική ή λυτρωτική σχέση, αλλά μια σχέση αληθινή με σκιές και στιγμές φωτός. Εκείνο που με γοητεύει είναι το πώς δύο άνθρωποι επηρεάζουν ο ένας την πορεία του άλλου, ακόμη κι όταν δεν μπορούν να αλλάξουν τις συνθήκες ή το παρελθόν τους.

 Η σχέση τους κινείται διαρκώς ανάμεσα στην έλξη και την απόσταση, στην ανάγκη για οικειότητα και στον φόβο της απώλειας. Αυτό που με ενδιέφερε ήταν να αποτυπώσω αυτή την εύθραυστη ισορροπία και να αναδείξω την έννοια της αγάπης σε όλο της το δυναμικό.

Πως συνδέεται το ρεαλιστικό με το συμβολικό;

Το ρεαλιστικό είναι για μένα η πύλη προς το συμβολικό. Ξεκινώ πάντα από ανθρώπους, καταστάσεις και συναισθήματα που έχουν αλήθεια και υλικότητα, αλλά μέσα από αυτά προσπαθώ να φωτίσω ερωτήματα που υπερβαίνουν τη συγκεκριμένη ιστορία. Έτσι, ένα γεγονός μπορεί να λειτουργεί ταυτόχρονα ως μέρος της πλοκής και ως αντανάκλαση μιας εσωτερικής κατάστασης ή μιας ευρύτερης ανθρώπινης αγωνίας.

Δεν με ενδιαφέρει ο συμβολισμός ως γρίφος που πρέπει να λυθεί. Με ενδιαφέρει να λειτουργεί σχεδόν υπόγεια, να συνοδεύει την αφήγηση και να της προσδίδει επιπλέον βάθος. Όταν το ρεαλιστικό και το συμβολικό ισορροπούν, η ιστορία μπορεί να διαβαστεί τόσο ως μια προσωπική διαδρομή των ηρώων όσο και ως ένας στοχασμός πάνω σε ζητήματα που μας αφορούν όλους.

Το βιβλίο θέτει το ερώτημα της επιλογής ακόμη και στο πιο σκοτεινό βίωμα. Πιστεύετε ότι ο άνθρωπος διατηρεί πάντα την ελευθερία να επιλέξει;

Πιστεύω ότι η ελευθερία δεν είναι μια δεδομένη κατάσταση αλλά μια συνεχής κατάκτηση. Υπάρχουν στιγμές που οι συνθήκες μάς περιορίζουν τόσο πολύ ώστε οι επιλογές μοιάζουν ελάχιστες. Ωστόσο, ακόμη και τότε, παραμένει η δυνατότητα να επιλέξουμε τη στάση μας απέναντι σε όσα βιώνουμε, να αποφασίσουμε ποιοι θέλουμε να είμαστε μέσα στη δοκιμασία.

Αυτό είναι κάτι που με απασχόλησε ιδιαίτερα στο βιβλίο. Οι ήρωες δεν κινούνται σε έναν κόσμο όπου όλα εξαρτώνται από τη βούλησή τους. Αντίθετα, συχνά βρίσκονται αντιμέτωποι με δυνάμεις μεγαλύτερες από τους ίδιους. Κι όμως, εκεί ακριβώς αναδεικνύεται η ανθρώπινη διάσταση: στην ικανότητα να επιλέγεις, έστω και μέσα σε περιορισμούς, τον τρόπο με τον οποίο θα απαντήσεις στη ζωή.

Ως πρώτο μυθιστόρημα η «Σκισμένη Σελίδα» έχει ήδη διακριθεί. Τι θα θέλατε να κρατήσει ο αναγνώστης όταν «κλείνει» αυτή τη σελίδα;

 Θα ήθελα ο αναγνώστης να κλείσει τη «Σκισμένη Σελίδα» με ένα αίσθημα εσωτερικής συνομιλίας. Να μην μείνει μόνο στην ιστορία των ηρώων αλλά να αναρωτηθεί και για τις δικές του μνήμες, τις δικές του απώλειες, τις δικές του επιλογές.

 Αν κάτι θα ήθελα να κρατήσει, είναι η ιδέα ότι οι πιο βαθιές πληγές δεν μας καθορίζουν αποκλειστικά· μπορούν επίσης να μας διδάξουν, να μας μεταμορφώσουν και να μας φέρουν πιο κοντά στον εαυτό μας και στους ανθρώπους γύρω μας. Αυτή η δυνατότητα μεταμόρφωσης είναι, για μένα, η πιο αισιόδοξη πλευρά της ιστορίας.

Αν κάτι εύχομαι να μείνει μετά το τέλος της ιστορίας, είναι η σκέψη ότι η συμφιλίωση με το παρελθόν δεν σημαίνει λήθη αλλά αποδοχή. Και ότι, ακόμη κι όταν δεν μπορούμε να αλλάξουμε όσα συνέβησαν, μπορούμε πάντα να επιλέξουμε πώς θα συνεχίσουμε να γράφουμε τις επόμενες σελίδες της ζωής μας.

Αν η «Σκισμένη Σελίδα» καταφέρει να αγγίξει τον αναγνώστη σε ένα προσωπικό επίπεδο, να τον κάνει να θυμηθεί, να αναρωτηθεί ή να δει μια πλευρά του εαυτού του με διαφορετικό τρόπο, τότε θα αισθανθώ ότι πέτυχε τον σκοπό της. Για μένα, αυτή είναι η πιο ουσιαστική ανταμοιβή της γραφής.

                                                                                           

 Βλάρα Αλεξία