Ρένα Ρώσση Ζαΐρη: "Στην πραγματική ζωή χτίζουμε τείχη για να προστατευτούμε από τα μυστικά και τις ενοχές μας".

Στο νέο της μυθιστόρημα «Ντόμινο», η Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη υφαίνει μια ιστορία όπου η μοίρα, τα μυστικά και οι ανθρώπινες επιλογές συνδέονται σε μια αλυσίδα γεγονότων που καθορίζει ζωές και ταυτότητες. Με αφορμή το «Ντόμινο», συνομιλήσαμε μαζί της για τους ήρωες που γεννιούνται μέσα από τα μυστικά, για τις ανατροπές που οδηγούν στη λύτρωση και για τη μαγεία της γραφής που πολλές φορές αφήνει τους ίδιους τους χαρακτήρες να οδηγήσουν την ιστορία.

Στο «Ντόμινο» η μοίρα λειτουργεί σχεδόν σαν αόρατος σκηνοθέτης που μετακινεί ζωές και ανθρώπους. Πιστεύετε ότι οι ήρωές σας καθορίζονται περισσότερο από τις επιλογές τους ή από τα μυστικά που άλλοι αποφάσισαν γι’ αυτούς;

Στο καινούργιο μου μυθιστόρημα η μοίρα λειτούργησε σαν αόρατος σκηνοθέτης στη ζωή δύο νεογέννητων, έφερε σε δύσκολη θέση τον ήρωά μου, τον Μενέλαο, τον έσπρωξε να παίξει ντόμινο με το μέλλον τους, να τα χωρίσει λίγο μετά τη γέννησή τους.

Ο Μενέλαος βασιζόταν πάντοτε στις ηθικές αξίες, στην εντιμότητα, στον σεβασμό, στην αξιοπρέπεια, στην αγάπη. Δεν ήθελε να πληγώσει κανέναν, πίστευε πως είχε τον έλεγχο της ζωής του, εκείνη όμως τον ξεπέρασε και τον ξεγέλασε. Κι έτσι αναγκάστηκε να επιλέξει το μέλλον του Αιμίλιου και του Παύλου, που υπεραγαπούσε.

Πολύ συχνά κάποιο τυχαίο ή μη γεγονός μπορεί να αλλάξει την εξέλιξη της προσωπικής μας ιστορίας.

Στο μυθιστόρημά μου όμως, όπως και στην ίδια τη ζωή, οι ήρωές μου διαμορφώνονται από τη διαρκή σύγκρουση ανάμεσα στις δικές τους επιλογές και τα μυστικά που τους κρύβουν οι άλλοι.

Η επιλογή που κάνει κάποιος άλλος για μας, όλα όσα μας κρατάει κρυμμένα, ορίζουν την αφετηρία μας και το πλαίσιο της ζωής μας. Το τέλος της διαδρομής μας όμως το καθορίζουν οι δικές μας επιλογές. Τότε και μόνο τότε αποκαλύπτεται και η πραγματική μας ταυτότητα.

Ο διαχωρισμός των δύο διδύμων αποτελεί ένα βαθιά τραυματικό γεγονός που επηρεάζει ολόκληρη την πορεία των χαρακτήρων. Τι ήταν αυτό που σας ενδιέφερε περισσότερο να εξερευνήσετε μέσα από αυτή την «κλοπή» ταυτότητας και οικογένειας;

Τα δίδυμα αναπτύσσουν μια ακατανόητη σχέση μεταξύ τους, είναι άρρηκτα συνδεδεμένα από την αρχή ως το τέλος της ζωής τους. Ο διαχωρισμός τους, η «κλοπή» της ταυτότητάς τους, με βοήθησαν να εξερευνήσω την ανθρώπινη ψυχολογία και τους οικογενειακούς δεσμούς.

Πάλεψα να ανακαλύψω πώς εξελίσσονται δύο άνθρωποι που κουβαλούν το ίδιο DNA σε τελείως διαφορετικά περιβάλλοντα. Πώς διαμορφώνεται ο χαρακτήρας τους μέσα από διαφορετικές κοινωνικές, οικονομικές και συναισθηματικές συνθήκες. Και φυσικά να διερευνήσω την αναζήτηση του χαμένου «μισού» για το καθένα από τα δίδυμα, παρόλο που δεν υπάρχουν αναμνήσεις,  αυτό το ανεξήγητο κενό που αισθάνονται.

Είναι συναρπαστικό να γράφεις για το πώς αντιδρούν οι ήρωές σου όταν συνειδητοποιούν πως η ζωή τους βασίστηκε σε ένα ψέμα.

Πώς δουλέψατε την ισορροπία ανάμεσα στο συναίσθημα και στην αγωνία ώστε το ένα να ενισχύει το άλλο;

Η αγωνία δοκιμάζει την αντοχή των συναισθημάτων. Τα συναισθήματα γεννούν νέες επιλογές, οι οποίες πυροδοτούν το επόμενο κύμα αγωνίας. Στο «Ντόμινο» ο αναγνώστης μου γνωρίζει από την αρχή το μυστικό του αόρατου σκηνοθέτη, όπως τον ονομάσατε. Οι ήρωές μου όμως, όχι. Κάθε τρυφερή ή μη στιγμή ανάμεσα στον Μενέλαο και στον Παύλο ή στον Αιμίλιο, τον πλημμυρίζει με αγωνία.

Με ξετρελαίνει να παλεύω γράφοντας γι’ αυτή την ισορροπία ανάμεσα στο συναίσθημα και την αγωνία.

Το μεγάλο μυστικό που θα έπρεπε να είχε ειπωθεί χρόνια πριν, ξεστομίζεται σε μια στιγμή που ο Μενέλαος λυτρώνεται. Σε κάθε του λέξη, σε κάθε μου σελίδα, η αγωνία λειτουργεί ως καταλύτης για να εκραγεί το συναίσθημα. Προσπαθώ να εναλλάσσω σκηνές υψηλής έντασης που κορυφώνουν την αγωνία με σκηνές ηρεμίας που απαιτούν συναισθηματική επεξεργασία από τον αναγνώστη μου. Παλεύω να τον εντάξω στην ιστορία, να καταφέρει να τη ζήσει σαν να ήταν εκείνος ο ήρωας.

Στην πραγματική ζωή χτίζουμε τείχη για να προστατευτούμε από τα μυστικά και τις ενοχές μας. Χρειάζεται η ακραία θερμοκρασία της αγωνίας για να λιώσουν αυτές οι άμυνες, για να εμφανιστεί η αλήθεια, το πολυτιμότερο δώρο της πλοκής μου.

Είναι μαγική η γραφή. Με συμπαρασύρουν κι εμένα τα συναισθήματα, δακρύζω, γελάω, νευριάζω, χαίρομαι…

Και αγωνιώ. Σε κάθε σελίδα.

Πόσο δύσκολο είναι για τους ήρωές σας να αγαπήσουν αληθινά χωρίς να πληγώσουν;

Αγαπάει άραγε κανείς αληθινά, χωρίς να πληγώσει ή να πληγωθεί; Είναι σχεδόν αδύνατον. Όχι μόνο στον χώρο της λογοτεχνίας, αλλά και της ζωής.

Για να αγαπήσεις αληθινά πρέπει γκρεμίσεις τα τείχη σου, να αποκαλύψεις τα μυστικά σου, όλες τις πληγές του παρελθόντος. Η αλήθεια συχνά πονάει εκείνον που την ακούει, ακόμα κι αν λέγεται με απέραντη αγάπη. Και για να γεννηθεί κάτι αληθινό ανάμεσα σε δύο ανθρώπους, πρέπει να εξαφανιστεί ο εγωισμός. Όταν αποφασίσεις να βουτήξεις στην αγάπη, ανατρέπεις τις ισορροπίες σου, τον κόσμο που ήξερες μέχρι τώρα, προσπαθείς να προστατεύσεις ή να λυτρώσεις αυτόν που δέχεται την αγάπη σου, κάτι που μπορεί προσωρινά να τον πληγώσει βαθιά.

Στο «Ντόμινο» αυτή η δυσκολία είναι το μεγαλύτερο παράσημο των ηρώων μου. Αν δεν υπήρχε το ρίσκο του πόνου, η αγάπη τους δε θα είχε κανένα συναισθηματικό βάρος.

Ο αποδέκτης της αγάπης όμως, είναι άραγε έτοιμος να αντέξει τον πόνο που τη συνοδεύει; 

Τι ρόλο παίζει ο χώρος στη δραματουργία του βιβλίου και γιατί επιλέξατε αυτή την απομονωμένη γεωγραφία με το μικρό νησί στο Λιβυκό πέλαγος;

Στα μυθιστορήματά μου ο χώρος δεν είναι απλά ένα διακοσμητικό φόντο, αλλά ένας ζωντανός χαρακτήρας που επιδράει, πιέζει και διαμορφώνει την εσωτερική κατάσταση των ηρώων. Αντανακλάει τα συναισθήματα, γίνεται το ορατό πλαίσιο μέσα στο οποίο λειτουργεί η πορεία της ζωής τους. Κι αποκαλύπτει την ψυχολογία των ηρώων μου, χωρίς να χρειάζεται να την περιγράψω. Ένας κλειστός, αποπνιχτικός χώρος αυξάνει την αγωνία, αναγκάζει τους ήρωες να κοιταχτούν στα μάτια, να έρθουν αντιμέτωποι με τις αλήθειες τους.

Ο χώρος αντιπροσωπεύει και την καταγωγή. Ένα πατρικό σπίτι πλημμυρισμένο παλιά αντικείμενα, σκιές, κλειδωμένες πόρτες θυμίζει διαρκώς στον ήρωα την πορεία μιας ζωής που οι άλλοι αποφάσισαν γι’ αυτόν. Κάθε τοίχος ή γωνιά κουβαλάει μια ανάμνηση, κάνει το παρελθόν να μοιάζει παρόν. Αυτό δε σημαίνει πως οι συναισθηματικές εκρήξεις ή αποκαλύψεις δεν μπορούν να συμβούν σε έναν γαλήνιο μαγευτικό χώρο. Ο συγγραφέας είναι που επιλέγει την αντίθεση και πολλές φορές διαλέγει να μην προετοιμάσει τους ήρωες και τους αναγνώστες του για την επικείμενη έκρηξη. Στο παιχνίδι της έντασης και της ηρεμίας, ο χώρος είναι ο πολυτιμότερος σύμμαχος για να ξεδιπλώσεις την ιστορία σου.

Στο «Ντόμινο» ιδιαίτερα οι ανοιχτοί, φωτεινοί ορίζοντες με βοήθησαν απίστευτα στη στιγμή της λύτρωσης. Η απομονωμένη γεωγραφία του Λιβυκού πελάγους και των νησιών του με παρακίνησε να δημιουργήσω ένα συγκλονιστικό τέλος.

Ο τίτλος «Ντόμινο» παραπέμπει σε μια αλυσιδωτή αντίδραση γεγονότων. Υπήρξε κάποια στιγμή στη συγγραφή όπου νιώσατε κι εσείς ότι οι ήρωες άρχισαν να παρασύρουν μόνοι τους την ιστορία προς απρόβλεπτες κατευθύνσεις;

Είναι μαγεία η γραφή κι αυτό είναι ένα από τα πιο μαγευτικά της σημεία. Συμβαίνει σε κάθε μυθιστόρημά μου, ξαφνικά οι χαρακτήρες μου αποκτούν ψυχή, οντότητα, αρνιούνται να είναι απλά πιόνια της φαντασίας μου! Αποτελεί ορόσημο σε κάθε μου βιβλίο, δεν το πιστεύω σχεδόν. Συνέβη και στο «Ντόμινο», ο Μενέλαος και όλοι οι άλλοι ήρωές μου επαναστάτησαν εναντίον μου! Ήταν η σειρά μου να γίνω πιόνι των αποφάσεών τους.

Όσοι γράφουν με καταλαβαίνουν απόλυτα. Οι ήρωές μου κάτω από το βάρος των συναισθημάτων του και των μυστικών που κουβαλούν, αντιδρούν όπως θα αντιδρούσε ένας άνθρωπος.

Αν τους ανάγκαζα να κάνουν αυτό που ήθελα εγώ και όχι αυτό που ζητάει η ψυχή τους, κάθε σκηνή του βιβλίου θα έβγαινε ψεύτικη στον αναγνώστη. Οι ήρωές μου με παρασύρουν, θέλω δε θέλω, κάτι που εγγυάται την απόλυτη αλήθεια τους.

Κι έτσι γράφω, ακολουθώντας τις επιλογές τους, γράφω με το ένστικτο, για να μάθω κι εγώ η ίδια τι θα συμβεί στις επόμενες σελίδες.

Στα έργα σας συχνά η αλήθεια αργεί να φανερωθεί, όμως τελικά έρχεται στο φως με οδυνηρό τρόπο. Θεωρείτε πως η αποκάλυψη λυτρώνει πραγματικά τους ανθρώπους ή απλώς τους αναγκάζει να αντικρίσουν όσα απέφευγαν;

Η αποκάλυψη λειτουργεί ως καθρέφτης. Δεν είναι το τέλος της διαδρομής, αλλά η αφετηρία για ένα νέο ταξίδι. Δε λυτρώνει αυτόματα τους ήρωές μου, αλλά διαλύει τις ψευδαισθήσεις τους, τους αναγκάζει να κοιτάξουν κατάματα την αλήθεια.

Η λύτρωση δεν έρχεται από την ίδια την αποκάλυψη, αλλά από την επιλογή που θα κάνει ο ήρωας αμέσως μετά. Γιατί η λύτρωση είναι κάτι που κερδίζεται, ξεκλειδώνει την πόρτα της αλήθειας. Το αν ο ήρωάς μου θα διαλέξει να θρηνεί στα συντρίμμια ή να αποδεχτεί τη νέα πραγματικότητα, όσο κι αν αυτή πονάει, είναι δική του επιλογή.

Είναι το σημείο μηδέν σε κάθε μου βιβλίο. Λαχταρώ να κρατήσει την ανάσα του ο αναγνώστης μου, όχι μόνο για τις αποκαλύψεις, αλλά και για το πώς θα αντιδράσει ο κάθε χαρακτήρας και να προσπαθήσει να αντικρίσει τον κόσμο μέσα από τα μάτια του ήρωα…

Πίσω από την πλοκή και τις ανατροπές, το «Ντόμινο» μιλά και για την ανάγκη του ανθρώπου να ανήκει κάπου και σε κάποιον. Πόσο καθοριστική είναι τελικά η καταγωγή απέναντι στην αγάπη και στους δεσμούς που χτίζουμε στη ζωή μας;

Η καταγωγή είναι η αφετηρία, αλλά η αγάπη είναι η διαδρομή. Στο πλαίσιο της ιστορίας μου η καταγωγή λειτουργεί ως το πρώτο, βαθύ αποτύπωμα στην ψυχή του κάθε ήρωα, όμως οι δεσμοί που χτίζονται στην πορεία είναι εκείνοι που δοκιμάζουν αν αυτό το αποτύπωμα θα τον καθορίσει ή αν θα το ξεπεράσει.

Η σύγκρουση ανάμεσα στην καταγωγή και την αγάπη είναι καθοριστική. Την καταγωγή τη δεχόμαστε παθητικά, τους δεσμούς μας τους επιλέγουμε. Η αληθινή αγάπη απαιτεί από τον ήρωα να διαλέξει ανάμεσα στο «πού ανήκει» και στο «ποιον θέλει». Τον βοηθάει να καλωσορίσει την αγάπη χωρίς κανένα εμπόδιο.

Η αγάπη είναι που ξαναγράφει το παρελθόν για τους ήρωές μου, χτίζει το ίδιο τους το μέλλον.

 

 

Βλάρα Αλεξία