Μαρία Κούρση: «Είναι πράξη ζωής η ποίηση. Είναι αντίσταση σε όλα τούτου του κόσμου»

Η ποιητική συλλογή «Ο χρόνος σε τίτλους» της Μαρίας Κούρση επιχειρεί μια ιδιότυπη συνομιλία με το άυλο και το φθαρτό, μετατρέποντας τον χρόνο σε λέξη, ρυθμό και σκηνική οδηγία. Μέσα από μια πρωτότυπη δομή που οργανώνεται γύρω από επιρρήματα-τίτλους, η ποιήτρια δεν αφηγείται απλώς, αλλά σκηνοθετεί την εμπειρία, αναμετριέται με τη φθορά και δοκιμάζει τα όρια της ίδιας της γλώσσας. Στη συνέντευξη που ακολουθεί, μιλά για τη μετα-ποιητική της στάση, για τη σχέση μνήμης και απώλειας, και για την ποίηση ως πράξη αντίστασης απέναντι στον χρόνο.

-Ο τίτλος της συλλογής σας υποδηλώνει μια απόπειρα οριοθέτησης του άυλου. Τι σημαίνει για εσάς η πράξη του «τιτλοφορείν» τον χρόνο και πώς λειτουργεί ως αντίσταση ή συμφιλίωση με τη φθορά;

Για να είμαι ειλικρινής, δεν είναι ακριβώς μια απόπειρα οριοθέτησης του άυλου. Ίσως είναι μόνο μια απόπειρα κάτω από τη μύτη του άυλου. Η οριοθέτηση ήταν πάντα ένα πολύ δύσκολο πεδίο για μένα. Ήταν σχεδόν φοβιστική η σκέψη της οριοθέτησης στην ποίηση όταν κάποιες λίγες φορές προσπάθησα να την επιχειρήσω. Η απάντηση στην ωραία σας ερώτηση είναι ότι πρόκειται για ένα είδος αντίστασης στη συμφιλίωση με τη φθορά.

-Οι επιρρηματικοί προσδιορισμοί που οργανώνουν τη συλλογή («Ενστικτωδώς», «Αυτοβούλως», «Εντίμως» κ.ά.) μοιάζουν με σκηνοθετικές οδηγίες. Πώς γεννήθηκε αυτή η δομική επιλογή και τι αποκαλύπτει για τη στάση του ποιητικού υποκειμένου απέναντι στη ζωή;

Είναι πράγματι σκηνοθετικές υποδείξεις, έχετε δίκιο. Το επίρρημα είναι ένα μέρος του λόγου μοναχικό, σαφές, αδιαπραγμάτευτο, αυστηρό. Ο χρόνος της ποίησης έφερε ως δώρο του αυτή την επιλογή των επιρρημάτων- τίτλων που όρισαν τα αυτόνομα στην αρχή ποιήματα, που στη συνέχεια έγιναν, ελπίζω, όλα μαζί μια ιστορία που εξελίσσεται μέσα στις σελίδες του βιβλίου. Το ποιητικό υποκείμενο κοιτάζει τη ζωή κατάματα. Δεν φοβάται την αναμέτρηση μαζί της. Δεν φοβάται.

-Στα ποιήματά σας η ποίηση δεν περιγράφει απλώς τον κόσμο, αλλά σχολιάζει τον εαυτό της. Πόσο συνειδητή είναι αυτή η μετα-ποιητική διάθεση και τι ρίσκο κρύβει για εσάς η έκθεση της ίδιας της διαδικασίας της γραφής;

Από τα πρώτα ποιήματα της ζωής μου το έκανα αυτό. Πρωτοδημοσίευσα όταν ήμουν επτά ετών. Αγαπώ πολύ την ποίηση ώστε να μπορώ να παίρνω κάθε ρίσκο για αυτήν. Είναι απολύτως συνειδητή αυτή η μετα-ποιητική διάθεση, όπως λέτε.

-Αναφέρετε πως ο «τίτλος» είναι κάτι που «ασφαλώς δεν καίγεται». Πιστεύετε ότι η γλώσσα μπορεί τελικά να διασώσει εμπειρίες που η ζωή καταστρέφει ή λειτουργεί περισσότερο ως μαρτυρία της απώλειας;

Και τα δύο. Και όπως θα έλεγε ένα επίρρημα, Αναλόγως.

-Η συλλογή κινείται ανάμεσα σε ευρωπαϊκές αναφορές και ελληνικό φως, από τον Valéry έως τον Χατζιδάκι. Πώς συνομιλούν αυτές οι πολιτισμικές φωνές με το προσωπικό σας βίωμα χωρίς να το επισκιάζουν;

Σε αυτό το βιβλίο θέλησα, ένιωσα την ανάγκη να συνομιλήσω με ανθρώπους που έφυγαν από τη ζωή και ο χρόνος που πέρασε δεν τους άφησε ποτέ να φύγουν από το μυαλό μου, δεν χάθηκαν. Είναι Έλληνες, Γάλλοι, δύο Ρώσοι κι ένας Ιταλός. Άνθρωποι που με επηρέασαν, με συγκίνησαν από τα πολύ νεανικά μου χρόνια. Η συγκατοίκησή μας και η συνομιλία μας είναι μεγάλη χαρά για μένα. Και χρέος. Και με τα χρέη έχω μια ευαισθησία.

-Η φύση στα ποιήματά σας αποκτά ενεργό ρόλο, σχεδόν ανθρώπινο. Τι σας προσφέρει αυτή η προσωποποίηση στη διερεύνηση του χρόνου, του έρωτα και της μνήμης;

Γράφω για τα δέντρα, πολλά δέντρα, για ένα ποτάμι, για τη θάλασσα, τα σύννεφα και τον αέρα, κυρίως και πρωτίστως για τον αέρα. Ανασαίνουν τα ποιήματα μέσα σε όλη αυτήν την ομορφιά. Δανείζονται οξυγόνο. Και το επιστρέφουν.

-Παρότι ο χρόνος αντιμετωπίζεται «εντίμως», η ποίηση μοιάζει να λειτουργεί ως πράξη αντίστασης. Είναι η γραφή για εσάς ένας τρόπος διάσωσης, μια μορφή άμυνας ή ένας τρόπος να σταθείτε με αξιοπρέπεια απέναντι στο αναπόφευκτο;

Είναι πράξη ζωής η ποίηση. Είναι αντίσταση σε όλα τούτου του κόσμου. Δεν είναι διάσωση. Δεν είναι άμυνα. Δεν είναι αξιοπρέπεια. Είναι ένας τρόπος, ένας δύσκολος τρόπος να αντέχεις, να μαθαίνεις, να εναντιώνεσαι, να συμπαρίστασαι, να αγαπάς και να πεθαίνεις.

-Αν ζητούσατε από τον αναγνώστη να διαβάσει τη συλλογή όχι ως βιβλίο αλλά ως θεατρική πράξη, ποιον ρόλο θα του αναθέτατε: θεατή, συμπρωταγωνιστή ή μάρτυρα του χρόνου που περνά;

Νομίζω ότι θα τον άφηνα να διαλέξει. Ο αναγνώστης που έφτασε ως εδώ, είμαι σίγουρη ότι ξέρει ποιον ρόλο θα επιλέξει και για ποιον λόγο θα το κάνει. Ακόμα και να μην ξέρει, μου αρκεί ότι θέλει να πάρει ρόλο στο έργο μου. Κι εγώ, από τη μεριά μου, θα σεβόμουν την επιλογή του με ένα επίρρημα. Απολύτως.

Βλάρα Αλεξία